Phát triển AI: Cần năng lực thích ứng và ứng dụng

Hạ tầng kết nối, công nghệ lõi và niềm tin số

Theo các chuyên gia, nền tảng của kỷ nguyên AI bắt đầu từ hạ tầng viễn thông và kết nối thông minh. Bà Rita Mokbel, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Ericsson Việt Nam cho rằng, ngành viễn thông bắt đầu chuyển từ kết nối con người sang tạo ra giá trị vượt trội, hỗ trợ giáo dục và doanh nghiệp vươn ra toàn cầu.

Với hạ tầng khoảng 70.000 trạm gốc 5G và hướng tới 5G độc lập, Việt Nam đang sở hữu nền tảng số an toàn, hiệu năng cao để AI cộng hưởng cùng điện toán, qua đó thúc đẩy các ngành công nghiệp phát thải thấp. Ông Ngô Diên Hy, Phó Tổng Giám đốc VNPT cho biết, doanh nghiệp đang tích hợp AI vào hệ thống phủ sóng tại 34 tỉnh, thành phố phục vụ hàng triệu người dùng. Để trở thành tổ chức ưu tiên AI, việc tái cấu trúc văn hóa, quy trình, hiện đại hóa hạ tầng và đặt con người ở trung tâm là yếu tố then chốt, song hành cùng mục tiêu phát triển 8 trung tâm dữ liệu tính toán lớn và mở nền tảng AI theo hướng chia sẻ để hiện thực hóa AI có chủ quyền.

Bên cạnh hạ tầng kết nối, bài toán bảo vệ người dùng và xây dựng niềm tin số đóng vai trò sống còn. Ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Hiệp hội Di động toàn cầu (GSMA) nhận định, khi kết nối di động hỗ trợ toàn diện nền kinh tế, các mối đe dọa an ninh mạng và lừa đảo trực tuyến cũng gia tăng, làm xói mòn thói quen sử dụng dịch vụ số của người dân.

Để giữ vững niềm tin dựa trên định danh xác thực, kết nối tin cậy và vận hành bền vững, GSMA đã khởi động cơ chế chia sẻ tín hiệu lừa đảo trong khu vực ASEAN. Với lợi thế lòng tin của người dân vào Chính phủ, Việt Nam có cơ hội lớn nâng cao năng lực phòng vệ số thông qua việc ứng dụng AI có trách nhiệm nhằm giảm thiểu cảnh báo sai.

Song hành với hạ tầng và ứng dụng, ở góc độ học thuật, PGS.TS. Nguyễn Văn Vũ (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) chỉ ra năm trọng tâm trong phát triển AI. Đó là, phát triển công nghệ AI lõi phù hợp với tiếng Việt; đóng vai trò tổ chức đánh giá độc lập và đối chuẩn hệ thống AI; đào tạo khoảng 20.000 nhân sự từ chuyên gia đến lực lượng ứng dụng trong y tế, luật, nông nghiệp; phối hợp liên ngành nghiên cứu rủi ro và tư vấn chính sách; đồng thời tận dụng mạng lưới quốc tế để thu hút nhân tài, thu hút khoảng cách công nghệ.

Quản trị theo mức độ rủi ro và thúc đẩy hợp tác thực chất

Cũng theo các chuyên gia, để công nghệ phát triển an toàn, khung quản trị linh hoạt và năng lực thực thi tuân thủ pháp luật đóng vai trò quyết định.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam có lộ trình từ chiến lược nghiên cứu, phát triển AI năm 2021, hướng dẫn tự nguyện về AI có trách nhiệm năm 2024 đến khi Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ tháng 1-2026.

Trong năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục ban hành các văn bản hướng dẫn, khung đạo đức AI cho khu vực công, cập nhật chiến lược AI quốc gia và công bố danh mục hệ thống AI có rủi ro cao.

Quá trình này tuân thủ ba nguyên tắc gồm: Phát triển tiên phong gắn với bài toán thực tiễn; bảo đảm trách nhiệm đi kèm cơ chế bảo vệ quyền tương xứng với mức độ rủi ro; và tăng cường đồng bộ năng lực con người, dữ liệu, hạ tầng tính toán cùng cơ chế tham vấn cộng đồng.

Thông tin cụ thể về quản trị AI, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) Trần Anh Tú cho biết, Việt Nam triển khai đồng bộ trên ba trụ cột. Về quản trị phát triển, Nhà nước tập trung nguồn lực công lẫn xã hội cho các lĩnh vực chiến lược như mô hình ngôn ngữ lớn, trợ lý ảo và ứng dụng chuyên ngành trên cơ sở giao nhiệm vụ rõ đầu ra đi kèm giám sát linh hoạt.

Về quản trị rủi ro, hệ thống quản lý vận hành theo chu trình liên tục với ba cấp độ cao, trung bình, thấp. Hệ thống rủi ro cao phải đánh giá sự phù hợp và chịu sự giám sát của con người, còn hệ thống rủi ro thấp tập trung bảo đảm minh bạch, như gắn nhãn nhận biết nội dung âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra, đồng thời phân định rõ nghĩa vụ của nhà phát triển, nhà cung cấp, đơn vị triển khai và vận hành cổng thông tin tiếp nhận phản ánh sự cố.

Bên cạnh việc nhấn mạnh trách nhiệm quyết định cuối cùng thuộc về con người, Việt Nam cũng áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), với quy định rõ về phạm vi, giám sát và phương án tạm dừng khi phát sinh bất thường nhằm thu thập bằng chứng thực tiễn hoàn thiện chính sách.

Về nâng cao năng lực quản trị, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, việc lựa chọn nhiệm vụ trọng tâm tránh dàn trải, xây dựng quy định tương xứng với bối cảnh rủi ro và phát triển đồng bộ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, con người.

Đồng thời, hợp tác quốc tế được tăng cường trên ba phương diện: Đào tạo thực tiễn cho từng nhóm đối tượng quản lý và doanh nghiệp; phối hợp phát triển phương pháp đánh giá cùng công cụ hỗ trợ quản trị; và chia sẻ kinh nghiệm triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Trong định hướng chiến lược, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh ba thông điệp cốt lõi: Kết nối thông minh phải đi trước; quản trị tốt tạo dựng niềm tin; và AI phải vì con người, do con người.

Để hiện thực hóa tầm nhìn “AI vì con người, AI cho mọi người”, Việt Nam đề xuất duy trì cơ chế trao đổi chính sách thường xuyên, đẩy mạnh đào tạo nhân lực, nghiên cứu chung và nhân rộng các dự án thực tiễn thông qua hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, giới học thuật và các tổ chức quốc tế.