Tạo nền tảng công nghệ cho trí tuệ nhân tạo Việt Nam

Phát triển AI từ bài toán thực tiễn

AI đang mở ra những phương thức mới trong quản lý nhà nước, sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, tiếp cận các mô hình tiên tiến trên thế giới không đồng nghĩa với việc làm chủ công nghệ. Nếu chỉ sử dụng những nền tảng có sẵn, Việt Nam sẽ khó tạo ra lợi thế riêng, nhất là trong các lĩnh vực đòi hỏi sự am hiểu sâu về ngôn ngữ, dữ liệu và nghiệp vụ trong nước như pháp luật, hành chính công, y tế, giáo dục.

Ông Đào Phương Nam, Giám đốc Sản phẩm tại Công ty Cổ phần CMC OpenAI (thuộc Tập đoàn Công nghệ CMC) cho rằng, nếu tự chủ được về mô hình và dữ liệu, Việt Nam có thể sẵn sàng cạnh tranh với các mô hình ngôn ngữ phổ quát trên thế giới. Bên cạnh đầu tư hạ tầng tính toán, cần xây dựng các bộ dữ liệu và bộ đánh giá chuyên ngành phục vụ nghiên cứu tại trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Thực tế, một mô hình AI muốn hoạt động hiệu quả trong từng lĩnh vực không chỉ cần năng lực xử lý ngôn ngữ mà còn phải được huấn luyện trên nguồn dữ liệu phù hợp, có khả năng hiểu và vận dụng kiến thức chuyên ngành. Đây cũng là hướng đi được một số doanh nghiệp công nghệ trong nước triển khai.

Tiêu biểu là Clex, nền tảng AI hỗ trợ công vụ quốc gia do Viện Nghiên cứu AI của CMC phát triển. Xuất phát từ bài toán ứng dụng AI hỗ trợ cán bộ cơ quan nhà nước do Bộ Khoa học và Công nghệ đặt ra, doanh nghiệp đã phát triển mô hình ngôn ngữ lớn với 32 tỷ tham số, chuyên phục vụ lĩnh vực pháp luật Việt Nam. Mô hình được huấn luyện trên dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật và thông tin từ các cổng thông tin của cơ quan nhà nước, đồng thời được tinh chỉnh phù hợp với ngôn ngữ và môi trường pháp lý trong nước.

Không chỉ trong khu vực công, AI còn đang được đưa trực tiếp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần AIZ cho biết, doanh nghiệp đang phát triển các hệ thống AI như “bộ não doanh nghiệp” và lực lượng nhân sự số, có khả năng đảm nhiệm công việc từ bán hàng, chăm sóc khách hàng đến kế toán, logistics.

Theo ông Thắng, một giải pháp AI của AIZ hiện đang được triển khai tại doanh nghiệp thương mại điện tử có 50 gian hàng đã giúp đơn vị giảm nhân sự từ 20 xuống còn 5 người, đồng thời mở rộng quy mô hoạt động lên gấp 4 lần.

Những ứng dụng này cho thấy AI không còn chỉ dừng ở vai trò hỗ trợ tra cứu, xử lý thông tin mà đã có thể tham gia vào các quy trình vận hành cụ thể, góp phần thay đổi phương thức tổ chức sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, để những kết quả nghiên cứu trở thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh và được sử dụng rộng rãi, cần có sự tham gia mạnh mẽ hơn của doanh nghiệp trong quá trình thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ.

Tạo môi trường để AI phát triển

Xây dựng nền tảng AI Việt Nam không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp hay viện nghiên cứu. Đây là quá trình đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, trong đó mỗi chủ thể cần có vai trò rõ ràng. Nhà nước xác định các bài toán ưu tiên, hoàn thiện cơ chế và tạo điều kiện tiếp cận dữ liệu; các cơ sở nghiên cứu phát triển công nghệ, đào tạo nhân lực; doanh nghiệp đảm nhiệm việc đầu tư, thử nghiệm và đưa sản phẩm ra thị trường.

Theo ông Đào Phương Nam, để phát triển AI Việt Nam cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước kiến tạo chính sách, xác định các bài toán thực tiễn; viện, trường đảm nhiệm đào tạo nhân lực, nghiên cứu chuyên sâu; doanh nghiệp đầu tư, đưa kết quả nghiên cứu vào sản phẩm.

Cùng với đó, cần chuẩn hóa dữ liệu, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận dữ liệu chuyên ngành để phát triển các mô hình phù hợp với đặc thù trong nước, đáp ứng yêu cầu về nghiệp vụ và bảo mật. Đặc biệt, cơ chế hỗ trợ vốn nghiên cứu, thử nghiệm và nhân rộng sản phẩm sẽ góp phần đưa các kết quả nghiên cứu AI vào ứng dụng thực tế.

Trước đó, phát biểu khai mạc tại Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới, trong đó AI được xác định là công nghệ chiến lược quốc gia.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển AI vì con người, Việt Nam tập trung vào ba định hướng: Tăng cường năng lực AI quốc gia thông qua phát triển hạ tầng số, nguồn lực tính toán, dữ liệu chất lượng, các mô hình AI tiếng Việt và nguồn nhân lực có kỹ năng; xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo có tính chiến lược, cởi mở với cơ chế quản lý dựa trên rủi ro, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), hỗ trợ nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp và ứng dụng AI có trách nhiệm; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, phát triển, đào tạo nhân lực, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và chia sẻ dữ liệu.

Xây dựng nền tảng AI Việt Nam không đơn thuần là phát triển thêm các sản phẩm công nghệ, mà là tạo dựng năng lực nghiên cứu, làm chủ dữ liệu, phát triển mô hình và tổ chức ứng dụng một cách đồng bộ. Đây là điều kiện để Việt Nam không chỉ khai thác thành tựu AI của thế giới mà còn chủ động tạo ra những sản phẩm mang dấu ấn công nghệ trong nước, đóng góp trực tiếp vào năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.