Việt Nam xếp thứ 37 thế giới về năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo

Dấu mốc tích cực trên bản đồ năng lực cạnh tranh số toàn cầu

Ngày 11-11, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ công bố Báo cáo Xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 và kết quả của Việt Nam. Dự sự kiện có Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng; đại diện các bộ, ngành, địa phương, tổ chức nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học và cộng đồng doanh nghiệp. Giáo sư Arturo Bris, Giám đốc Trung tâm Năng lực cạnh tranh thế giới thuộc Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD), Thụy Sĩ, cùng các chuyên gia tham dự trực tuyến, giới thiệu báo cáo, phương pháp đánh giá và kết quả xếp hạng.

Theo công bố, Việt Nam đạt vị trí thứ 37 trong tổng số 70 quốc gia, nền kinh tế được đánh giá, với 78,09 điểm; đứng thứ 3 trong 6 nền kinh tế Đông Nam Á tham gia xếp hạng, sau Singapore và Malaysia. Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên Việt Nam chính thức góp mặt trong bảng xếp hạng này và đã ngay lập tức đứng trong nhóm 50 nền kinh tế dẫn đầu thế giới.

Không chỉ có thứ hạng tổng thể tích cực, Việt Nam còn đạt kết quả đáng chú ý ở một số nhóm chỉ số thành phần. Cụ thể, nước ta xếp thứ 13 về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), thứ 15 về quản trị số và AI, thứ 21 ở nhóm hiệu quả. Những kết quả này phản ánh những điểm mạnh bước đầu trong ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và quản trị số, đồng thời cho thấy khả năng tiếp cận, khai thác công nghệ đang trở thành một lợi thế của Việt Nam.

WDAIR là bảng xếp hạng do Trung tâm Năng lực cạnh tranh thế giới thuộc IMD thực hiện. Đây là tổ chức quốc tế có uy tín trong nghiên cứu, đánh giá và xếp hạng năng lực cạnh tranh của các nền kinh tế. Trước năm 2026, IMD công bố Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số thế giới từ năm 2017. Năm nay, tổ chức này mở rộng phạm vi đánh giá, bổ sung các nội dung liên quan đến trí tuệ nhân tạo và đổi tên thành Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới.

WDAIR 2026 đánh giá 70 quốc gia, nền kinh tế, kết hợp dữ liệu thống kê với kết quả khảo sát theo phương pháp của IMD. Việc bổ sung các tiêu chí về AI nhằm phản ánh rõ hơn những thay đổi trong năng lực cạnh tranh quốc gia, khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo ngày càng tác động sâu rộng đến hoạt động quản trị, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, cạnh tranh giữa các quốc gia hiện nay không chỉ nằm ở tài nguyên, vốn hay lao động giá rẻ, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng làm chủ công nghệ, khai thác dữ liệu, phát triển nhân tài và đưa những ý tưởng mới vào cuộc sống. Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo không đơn thuần là thứ hạng trên một bảng đánh giá, mà còn là nguồn thông tin tham chiếu quan trọng về khả năng nắm bắt cơ hội, thích ứng trước biến động và tạo dựng lợi thế phát triển của mỗi nền kinh tế.

Đánh giá kết quả của Việt Nam, Phó Thủ tướng cho rằng, vị trí thứ 37/70, đạt 78,09 điểm và đứng thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á là tín hiệu tích cực đối với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh số được xác định tại Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng lưu ý, bảng xếp hạng chỉ phản ánh vị trí tương đối giữa các nền kinh tế được khảo sát. Việc IMD thay đổi cấu trúc, bổ sung các chỉ tiêu AI trong năm 2026 đòi hỏi phải thận trọng khi so sánh với những năm trước.

Điều quan trọng hơn cả, theo Phó Thủ tướng, là chuyển hóa thành quả xếp hạng thành năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, dịch vụ công tốt hơn và chất lượng cuộc sống của người dân được nâng lên. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, suy cho cùng, phải hướng tới nâng cao sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp.

Chuyển thứ hạng thành năng lực cạnh tranh thực chất

Kết quả WDAIR 2026 có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á, nhóm 50 nước đứng đầu thế giới về năng lực cạnh tranh số; đồng thời thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo.

Với vị trí thứ 37 thế giới và thứ 3 khu vực ngay trong lần đầu tham gia WDAIR, Việt Nam đã có một kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Tuy nhiên, để duy trì và cải thiện thứ hạng, vấn đề không chỉ là tiếp tục đầu tư cho công nghệ, mà phải nâng cao hiệu quả ứng dụng, năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ, cũng như chất lượng quản trị trên nền tảng số.

Từ thực tiễn đó, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị tập trung vào ba yêu cầu trọng tâm.

Trước hết, các bộ, cơ quan và địa phương cần hành động quyết liệt, thực chất, tạo chuyển biến rõ nét với kết quả có thể đo lường. Trọng tâm là nâng cao chất lượng thể chế, hiệu lực thực thi và chất lượng quản trị; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu. Đặc biệt, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số và AI vào sản xuất, kinh doanh, khắc phục tình trạng đầu tư, ứng dụng công nghệ nhưng hiệu quả thực tế còn hạn chế.

Cùng với đó, cần tập trung đầu tư phát triển các nền tảng chiến lược, tạo lập năng lực cạnh tranh trong tương lai. Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên hạ tầng viễn thông thế hệ mới, hạ tầng dữ liệu và tài nguyên tính toán; có giải pháp giảm chi phí tiếp cận AI cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc nghiên cứu, phát triển, ứng dụng công nghệ chiến lược và đào tạo nhân lực AI cần gắn với nhu cầu thực tế, khả năng khai thác và hiệu quả sử dụng. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là lực lượng tiên phong, viện nghiên cứu và trường đại học phát huy vai trò phát triển tri thức, công nghệ và nhân lực; đồng thời bảo đảm an ninh mạng, an toàn dữ liệu và sử dụng AI có trách nhiệm.

Yêu cầu thứ ba là chuyển kết quả xếp hạng thành chương trình hành động và giải pháp cải thiện cụ thể, nhất là đối với những chỉ số còn thấp. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan, địa phương nghiên cứu đầy đủ phương pháp luận mới của IMD; phân tích từng nhóm yếu tố, nhóm thành phần và chỉ tiêu; phân biệt dữ liệu thống kê với kết quả khảo sát để xác định đúng nguyên nhân của những điểm mạnh, hạn chế. Trên cơ sở đó, đề xuất nhiệm vụ, giải pháp có trọng tâm, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, sản phẩm đầu ra và cơ chế đánh giá định kỳ.

Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long khẳng định, kết quả WDAIR 2026 không phải điểm kết thúc của một quá trình đánh giá, mà là điểm khởi đầu cho quá trình hành động có trọng tâm, trách nhiệm và kết quả cụ thể.

Theo Thứ trưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung vào ba nhiệm vụ. Một là, chuyển kết quả đánh giá thành căn cứ cụ thể phục vụ hoạch định và hoàn thiện chính sách. Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ được xác định là đầu mối tiếp tục nghiên cứu sâu phương pháp đánh giá và kết quả xếp hạng của IMD, phân tích các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh số, ứng dụng và phát triển AI của Việt Nam; nhận diện lĩnh vực có lợi thế, những hạn chế và nguyên nhân cần khắc phục.

Hai là, phát huy vai trò đầu mối, tăng cường phối hợp và huy động sự tham gia của các chủ thể liên quan. Theo Thứ trưởng Phạm Đức Long, nâng cao năng lực cạnh tranh số không phải nhiệm vụ riêng của ngành Khoa học và Công nghệ, mà cần sự tham gia đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp đầu đàn. Bộ sẽ chủ động kết nối, chia sẻ kết quả phân tích, trao đổi thông tin, đề xuất giải pháp phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan; đồng thời tiếp tục thúc đẩy hợp tác chuyên môn với IMD và các đối tác quốc tế.

Ba là, duy trì việc theo dõi, đánh giá và thúc đẩy cải thiện năng lực cạnh tranh số thường xuyên, thực chất. Bộ sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu xây dựng cơ chế theo dõi kết quả đánh giá quốc tế, cập nhật diễn biến các chỉ số, xác định vấn đề ưu tiên và kiến nghị giải pháp cải thiện theo từng giai đoạn.

Nhấn mạnh trách nhiệm của Bộ sau lễ công bố, Thứ trưởng Phạm Đức Long cho biết, hiệu quả thực hiện, những chuyển biến cụ thể trong năng lực cạnh tranh số và đóng góp thực chất cho phát triển kinh tế - xã hội sẽ là thước đo đối với công tác tham mưu và tổ chức thực hiện của Bộ.

Có thể thấy, vị trí thứ 37/70 tại WDAIR 2026 là một dấu mốc tích cực, nhưng cũng mới là điểm khởi đầu. Giá trị lớn nhất của bảng xếp hạng không nằm ở con số thứ hạng, mà ở khả năng giúp Việt Nam nhận diện chính xác vị trí, lợi thế và những điểm còn hạn chế để điều chỉnh chính sách, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện. Như thông điệp được Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh tại sự kiện, điều cần thiết lúc này là biến khát vọng thành năng lực, biến quyết tâm thành kết quả cụ thể. Đây cũng chính là yêu cầu đặt ra để Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW, nâng cao năng lực cạnh tranh số và tận dụng hiệu quả cơ hội từ trí tuệ nhân tạo trong giai đoạn phát triển mới.