Để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển

Bổ sung chỉ tiêu văn hóa, đo lường bằng kết quả thực chất

Chiều 18-10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, thảo luận tại Tổ Hà Nội, đại biểu Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương cơ bản đồng tình với đánh giá của Chính phủ về kết quả thực hiện kế hoạch năm 2026, đồng thời nhất trí với những nhận định, kiến nghị của Ủy ban Văn hóa và Xã hội.

Từ góc độ phát triển văn hóa, đại biểu Bùi Hoài Sơn cho rằng cần khắc phục tình trạng văn hóa được xác định có vị trí quan trọng trong chủ trương nhưng chưa có vị trí tương xứng trong hệ thống chỉ tiêu của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Đại biểu dẫn nhận xét của cơ quan thẩm tra: Trong 14 chỉ tiêu thuộc nhóm văn hóa, xã hội của dự kiến kế hoạch năm 2027, chưa có chỉ tiêu trực tiếp về văn hóa. Trong khi đó, chỉ tiêu tăng trưởng ngành công nghiệp văn hóa khoảng 10% lại được đặt trong nhóm kinh tế nhưng chưa có phương pháp tính cụ thể.

Đại biểu cũng lưu ý, không thể chỉ đo lường giá trị kinh tế của văn hóa mà cần từng bước xây dựng thước đo về mức độ người dân được tiếp cận, tham gia và thụ hưởng các dịch vụ văn hóa. Việc sớm ban hành Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa và đưa Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn hóa, nghệ thuật vào vận hành là những nhiệm vụ cần được thúc đẩy.

Một vấn đề được đại biểu Bùi Hoài Sơn đặc biệt quan tâm là khoảng cách giữa nguồn lực đã được quyết định và khả năng đưa nguồn lực vào thực tiễn. Theo số liệu trong báo cáo thẩm tra được đại biểu dẫn tại phiên thảo luận, trong 9 tháng năm 2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mới đạt 34,4%, trong khi bình quân cả nước đạt 62,9%.

Theo đại biểu, chậm đưa nguồn lực văn hóa vào sử dụng không đơn thuần là chậm trễ về thủ tục. Điều đó có thể khiến di sản tiếp tục xuống cấp, thiết chế phục vụ cộng đồng chưa được cải thiện, các dự án sáng tạo và cơ hội phát triển sinh kế chưa thể hình thành. Chậm triển khai chính sách cũng đồng nghĩa với chậm chuyển hóa cơ hội phát triển thành lợi ích cụ thể cho người dân.

Để tháo gỡ khó khăn trên, đại biểu cho rằng Chính phủ cần rà soát toàn bộ quy trình, từ ban hành hướng dẫn cơ chế, giao vốn, chuẩn bị danh mục dự án đến tổ chức thực hiện tại địa phương; xác định rõ khâu chậm, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn khắc phục.

Đồng thời, đẩy nhanh giải ngân phải đi đôi với bảo đảm chất lượng và hiệu quả đầu tư. Với lĩnh vực văn hóa, hiệu quả không phải lúc nào cũng thể hiện ngay bằng nguồn thu tài chính mà còn ở khả năng vận hành lâu dài và giá trị tạo ra cho cộng đồng. Vì vậy, đại biểu cho rằng cần tránh tâm lý giải ngân bằng mọi giá vào cuối kỳ kế hoạch.

Đối với Hà Nội, đại biểu cho rằng Thủ đô có lợi thế đặc biệt về di sản, thiết chế văn hóa, không gian công cộng và nguồn lực sáng tạo, song cần bảo đảm người dân ở cả khu vực trung tâm và ngoại thành được tiếp cận các dịch vụ văn hóa chất lượng.

Thành phố có thể nghiên cứu mô hình sử dụng linh hoạt thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa, công viên và cơ sở giáo dục làm không gian sinh hoạt, học tập, sáng tạo cộng đồng, phù hợp với đặc điểm dân cư từng địa bàn.

Đầu tư cho văn hóa, thể thao là đầu tư cho con người

Thảo luận tại Tổ Hà Nội, đại biểu Lâm Thị Phương Thanh, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đề nghị gắn mục tiêu tăng trưởng cao với nâng cao năng suất lao động, năng lực tự chủ của nền kinh tế và khả năng thụ hưởng thành quả phát triển của nhân dân. Đồng thời, cần chuyển tiềm năng văn hóa, di sản và du lịch thành sản phẩm có giá trị gia tăng, tạo động lực mới cho tăng trưởng.

Từ những yêu cầu chung về tăng trưởng, đại biểu Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh vai trò đóng góp của ngành văn hóa, thể thao và du lịch đối với mục tiêu phát triển đất nước. Theo số liệu được đại biểu nêu, trong 9 tháng năm 2026, giá trị tăng thêm của ngành nghệ thuật, vui chơi và giải trí ước tăng khoảng 10,17%, cao hơn mức tăng GDP cùng kỳ.

Đại biểu cho rằng dư địa phát triển còn lớn nếu di sản và tiềm năng văn hóa được chuyển hóa thành những sản phẩm có bản quyền, có thị trường và được khai thác lâu dài. Đây sẽ là cơ sở hình thành các sản phẩm văn hóa đa dạng, tạo thêm giá trị kinh tế và mở rộng cơ hội phát triển.

Đại biểu cho biết, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng kịch bản tăng trưởng công nghiệp văn hóa, đồng thời xác định các tiêu chí thống kê nhằm đo lường mức đóng góp của lĩnh vực này đối với tăng trưởng kinh tế.

Theo định hướng phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu nâng tỷ trọng đóng góp của lĩnh vực này lên 7% GDP. Hằng năm, các chỉ tiêu liên quan đến du lịch và công nghiệp văn hóa cũng được đặt ra với yêu cầu tăng trưởng trên 10%.

Tại kỳ họp này, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch. Đại biểu mong muốn các đại biểu Quốc hội quan tâm, đóng góp ý kiến để hoàn thiện những cơ sở pháp lý quan trọng, tạo điều kiện phát triển các lĩnh vực có tiềm năng và dư địa tăng trưởng lớn.

Đề cập lĩnh vực văn hóa, thể thao, đại biểu Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh yêu cầu đầu tư trực tiếp cho con người, nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển toàn diện. Theo đại biểu, người dân, nhất là trẻ em, công nhân và đồng bào ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, cần có điều kiện tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, luyện tập thường xuyên và đọc sách. Cùng với đó, cần phát huy vai trò của báo chí, xuất bản trong bồi đắp tri thức, xây dựng môi trường thông tin lành mạnh.

Đối với hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở, đại biểu cho biết kết quả khảo sát sơ bộ cho thấy mới khoảng 52% đáp ứng các tiêu chí. Bộ đang tiếp tục khảo sát tổng thể hệ thống thiết chế ở cấp tỉnh và cấp xã để đánh giá cụ thể nhu cầu, xác định những hạng mục cần đầu tư và giải pháp phù hợp với từng cấp.

Đại biểu nhấn mạnh, văn hóa cơ sở giữ vai trò quan trọng trong việc đưa các hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam vào đời sống. Vì vậy, cần quan tâm đúng mức đến điều kiện hoạt động, nguồn lực vận hành, bảo tồn và phục vụ cộng đồng của hệ thống thiết chế.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đề xuất nghiên cứu phương án sử dụng các cơ sở nhà, đất dôi dư phù hợp làm không gian văn hóa, thể thao, phát huy sức sáng tạo của cộng đồng. Việc đầu tư cần gắn với công năng sử dụng thực tế, bảo đảm kinh phí vận hành và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân.