Xã Đông Anh đưa chợ truyền thống lên không gian số

Không chỉ là một tấm mã QR

"Ting!". Âm thanh báo giao dịch thành công vang lên từ chiếc điện thoại đặt cạnh quầy giò chả giữa chợ Trung tâm Đông Anh. Người bán mỉm cười xác nhận, người mua cất điện thoại rồi nhanh chóng hòa vào dòng người đang tấp nập đi chợ buổi sớm.

Một giao dịch chỉ diễn ra trong vài giây. Nhưng phía sau tấm mã QR nhỏ đặt trên quầy hàng không chỉ là một phương thức thanh toán mới. Với xã Đông Anh, đó là điểm khởi đầu cho mục tiêu lớn hơn: mỗi quầy hàng truyền thống sẽ có thêm một "gian hàng số", mỗi hộ kinh doanh từng bước có một "danh tính số" trên môi trường mạng.

Đó cũng là cách Đông Anh triển khai đợt cao điểm 100 ngày chuyển đổi số. Thay vì chỉ tập trung vào việc phổ cập thanh toán không dùng tiền mặt, địa phương xác định phát triển kinh tế số mới là mục tiêu lâu dài. Theo kế hoạch, cùng với việc 100% chợ dân sinh triển khai thanh toán không dùng tiền mặt, mỗi thôn có ít nhất một tuyến phố thanh toán số, xã còn hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi số, xây dựng website, fanpage, gian hàng thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm trên môi trường số và từng bước hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế địa phương.

Điểm đáng chú ý là Đông Anh không coi thanh toán bằng mã QR là đích đến của chuyển đổi số. Nếu QR chỉ thay đổi cách giao dịch thì mô hình "Chợ số" hướng tới số hóa toàn bộ hoạt động kinh doanh của các hộ tiểu thương. Trên nền tảng DongAnh Discovery, mỗi gian hàng được xây dựng thành một "địa chỉ số" với đầy đủ thông tin, vị trí và phương thức liên hệ. Nhờ đó, người dân có thể dễ dàng tìm kiếm, kết nối với người bán, còn tiểu thương có thêm một kênh quảng bá, mở rộng thị trường ngay trên môi trường số.

Chị Nguyễn Thị Lan, hộ kinh doanh giò chả Mạnh Cường tại chợ Trung tâm Đông Anh, nhớ lại thời gian đầu khi được hướng dẫn cài đặt mã QR và tạo thông tin cửa hàng trên nền tảng số, chị khá bỡ ngỡ vì nhiều năm chỉ quen bán hàng trực tiếp. Thế nhưng chỉ sau vài lần được cán bộ xã hướng dẫn, việc sử dụng trở nên đơn giản hơn rất nhiều. "Bây giờ khách chuyển khoản là tôi kiểm tra được ngay. Nhiều khách còn gọi điện hoặc nhắn tin đặt trước, mình chuẩn bị sẵn rồi họ ghé qua lấy nên việc bán hàng cũng thuận tiện hơn", chị chia sẻ.

Không chỉ chị Lan, nhiều hộ kinh doanh cũng kỳ vọng khi cửa hàng xuất hiện trên nền tảng DongAnh Discovery sẽ có thêm cơ hội tiếp cận những khách hàng chưa từng đến chợ, qua đó mở rộng đầu ra và quảng bá hình ảnh chợ truyền thống trong môi trường số.

Từ giao dịch số đến kinh doanh số

Nếu như trước đây, chuyển đổi số ở chợ dân sinh thường được hiểu là thay đổi phương thức thanh toán thì cách làm của Đông Anh cho thấy một bước đi dài hơn: số hóa toàn bộ hoạt động kinh doanh của các hộ tiểu thương.

Sự khác biệt ấy không nằm ở những tấm mã QR được đặt trước quầy hàng. QR chỉ giúp giao dịch diễn ra nhanh hơn, thuận tiện hơn. Điều Đông Anh hướng tới là tạo lập "danh tính số" cho từng hộ kinh doanh, để mỗi quầy hàng không chỉ tồn tại trong không gian vật lý mà còn hiện diện trên môi trường số với đầy đủ thông tin, dữ liệu và khả năng kết nối với khách hàng.

Theo Phó Bí thư, Chủ tịch UBND xã Đông Anh Nguyễn Văn Thiềng, thanh toán không dùng tiền mặt là bước đi quan trọng nhưng mới chỉ số hóa một khâu trong hoạt động mua bán. Điều xã hướng tới là giúp các hộ kinh doanh từng bước tham gia nền kinh tế số. Mỗi gian hàng không chỉ phục vụ khách đến chợ trực tiếp mà còn có thể giới thiệu sản phẩm, thông tin về nguồn gốc, giá cả, hình ảnh, số điện thoại, vị trí... trên môi trường số. "Quan điểm của xã là chuyển đổi số phải mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và hộ kinh doanh, chứ không phải chỉ hoàn thành các chỉ tiêu về công nghệ. Chúng tôi xác định chuyển đổi số không chỉ là thay đổi phương thức thanh toán mà phải thay đổi cả phương thức kinh doanh", ông Nguyễn Văn Thiềng nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Đông Anh lựa chọn xây dựng DongAnh Discovery không chỉ như một website giới thiệu thông tin, mà là nền tảng dữ liệu dùng chung của địa phương. Trên nền tảng này, ngoài các lĩnh vực như văn hóa, du lịch, giáo dục, y tế hay sản phẩm OCOP, mỗi hộ kinh doanh trong chợ dân sinh cũng sẽ được xây dựng một hồ sơ số với đầy đủ thông tin về vị trí, ngành hàng, hình ảnh, phương thức liên hệ và mã QR thanh toán.

Theo chị Nguyễn Thị Yến, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Đông Anh, phụ trách công nghệ của xã, điểm khác biệt của mô hình nằm ở việc không chỉ số hóa phương thức thanh toán mà số hóa toàn bộ "danh tính số" của từng hộ kinh doanh. Mỗi gian hàng đều có thông tin, vị trí và kênh kết nối riêng trên DongAnh Discovery, giúp người bán có thêm một kênh quảng bá miễn phí, còn người mua chỉ cần vài thao tác trên điện thoại đã có thể tìm đúng gian hàng, xem sản phẩm, định vị vị trí hoặc liên hệ với người bán. Quan trọng hơn, chợ truyền thống được mở rộng sang một "không gian kinh doanh số", thay vì chỉ gói gọn trong phạm vi khu chợ như trước đây.

Là người thường xuyên đi chợ Trung tâm Đông Anh, chị Nguyễn Lan Phương (thôn Đông Anh) cho biết việc thanh toán bằng điện thoại đã giúp chị thuận tiện hơn trong mua sắm. "Nếu có thể tìm kiếm gian hàng hoặc đặt trước hàng hóa ngay trên nền tảng thì sẽ càng tiện hơn", chị chia sẻ.

Ở góc độ phát triển lâu dài, điều Đông Anh đang xây dựng không đơn thuần là một nền tảng công nghệ, mà là một lớp dữ liệu số của kinh tế hộ. Khi thông tin về từng hộ kinh doanh, từng mặt hàng và từng điểm bán được cập nhật đầy đủ, địa phương sẽ có cơ sở để phân tích nhu cầu thị trường, xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp, kết nối với thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm OCOP và phát triển các dịch vụ số. Dữ liệu, theo cách đó, trở thành nguồn lực mới cho phát triển kinh tế địa phương, thay vì chỉ phục vụ công tác quản lý.

Có thể sẽ cần thêm thời gian để mô hình "Chợ số" hoàn thiện và trở thành thói quen của cả người bán lẫn người mua. Nhưng từ những quầy hàng nhỏ trong chợ dân sinh hôm nay, Đông Anh đang cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý trong phát triển kinh tế số: bắt đầu từ những hoạt động gần gũi nhất với đời sống. Khi mỗi quầy hàng đều có thêm một "địa chỉ số", mỗi hộ kinh doanh có một "danh tính số", chợ truyền thống không chỉ thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới mà còn có thêm cơ hội mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.