Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Xác lập tầm nhìn cho một thế kỷ phát triển

Từ quy hoạch theo giai đoạn đến tầm nhìn 100 năm

Mỗi giai đoạn phát triển của Hà Nội đều gắn với một dấu mốc quy hoạch. Từ những đồ án đầu tiên sau ngày Thủ đô được giải phóng đến Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô sau khi mở rộng địa giới hành chính năm 2008, quy hoạch luôn giữ vai trò định hướng cho sự phát triển của thành phố.

Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm là dấu mốc đặc biệt khi lần đầu tiên Hà Nội xác lập một chiến lược phát triển kéo dài suốt một thế kỷ. Thành phố chuyển từ cách tiếp cận quy hoạch theo từng giai đoạn sang kiến tạo nền tảng phát triển dài hạn cho nhiều thế hệ.

Quy hoạch lần này không dừng ở việc tổ chức không gian hay bố trí hạ tầng. Điều Hà Nội hướng tới là xây dựng dư địa phát triển đủ lớn để thành phố có thể thích ứng với những biến động của tương lai, đồng thời chủ động chuẩn bị các điều kiện về hạ tầng, kinh tế, xã hội và môi trường cho quá trình phát triển lâu dài.

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, từ năm 1954 đến nay, Hà Nội đã trải qua nhiều lần lập quy hoạch và mỗi bản quy hoạch đều phản ánh yêu cầu phát triển của từng thời kỳ. Nếu trước đây các quy hoạch thường có tầm nhìn khoảng 30 - 40 năm thì lần này, thành phố xác lập tầm nhìn 100 năm, đồng thời phân kỳ theo các giai đoạn để bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Quy hoạch được xây dựng trên nền tảng Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô năm 2026 và các nghị quyết của Quốc hội. Triết lý phát triển lấy con người làm trung tâm, lấy chiều sâu văn hóa Thăng Long - Hà Nội làm nguồn lực nội sinh được xác lập xuyên suốt. Mục tiêu hướng đến là xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, thành phố toàn cầu với chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc thuộc nhóm hàng đầu thế giới.

Tầm nhìn ấy cũng cho thấy yêu cầu mới đặt ra đối với một đô thị đặc biệt. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng cao, biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ, quy hoạch không thể chỉ giải quyết những bài toán của hiện tại mà phải mở đường cho sự phát triển của nhiều thập kỷ tiếp theo.

Định hình mô hình phát triển mới của Thủ đô

Điểm mới của Quy hoạch Thủ đô không nằm ở quy mô đầu tư hay diện tích phát triển. Giá trị lớn nhất là sự thay đổi trong tư duy quy hoạch, khi hạ tầng, không gian, văn hóa và con người được đặt trong cùng một chiến lược phát triển dài hạn.

Theo Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh, hạ tầng được xác định là yếu tố dẫn dắt phát triển. Thành phố định hướng tổ chức không gian theo mô hình đa tầng, đa lớp; phát triển kinh tế tầm thấp; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý quy hoạch; từng bước hiện thực hóa định hướng "rừng trong phố, phố trong rừng", "làng trong thành phố, thành phố trong làng".

Ở góc độ chuyên môn, Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội Lưu Quang Huy cho rằng, điểm đột phá của Quy hoạch Thủ đô nằm ở cách tiếp cận tổng thể và liên kết vùng. Quy hoạch không bó hẹp trong địa giới hành chính mà mở rộng sự kết nối với Vùng Thủ đô và Vùng Đồng bằng sông Hồng; đồng thời phát triển theo mô hình đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm gắn với phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Những cơ chế mới từ Luật Thủ đô và các nghị quyết của Quốc hội sẽ tạo hành lang pháp lý quan trọng để hiện thực hóa các định hướng này.

Với cách tiếp cận này, quy hoạch không còn được nhìn như một đồ án của riêng ngành quy hoạch - kiến trúc mà trở thành chiến lược tổng thể về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - công nghệ và môi trường. Theo KTS Nguyễn Tiêu Quốc Đạt, đồng sáng lập doanh nghiệp xã hội "Nghĩ về sân chơi trong phố", mục tiêu của quy hoạch không dừng ở những công trình quy mô lớn hay các chỉ số tăng trưởng. Điều người dân kỳ vọng là một thành phố có chất lượng sống cao hơn. Trong tư duy quy hoạch mới, công viên, quảng trường, mặt nước, cây xanh và không gian công cộng được xem là hạ tầng thiết yếu, góp phần nâng cao chất lượng sống và gìn giữ bản sắc đô thị.

Một điểm đáng chú ý là Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm lựa chọn phát triển trên nền tảng bảo tồn. Văn hóa Thăng Long - Hà Nội được xác định là nguồn lực nội sinh và lợi thế cạnh tranh của thành phố. Các định hướng phát triển đều hướng đến gìn giữ các giá trị lịch sử, đồng thời mở ra không gian cho đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và kinh tế tri thức.

Việc công bố Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm mở đầu cho một giai đoạn phát triển mới của Hà Nội. Từ quy hoạch tổng thể, thành phố sẽ tiếp tục cụ thể hóa các định hướng bằng hệ thống quy hoạch chuyên ngành, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết cùng các chương trình, dự án đầu tư trong từng giai đoạn.

Theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, để hiện thực hóa tầm nhìn 100 năm, Hà Nội cần cụ thể hóa các mục tiêu theo từng giai đoạn, huy động hiệu quả các nguồn lực và phát huy những cơ chế đặc thù mà Trung ương đã dành cho Thủ đô. Sự kiên trì trong tổ chức thực hiện sẽ quyết định thành công của bản quy hoạch.

Một bản quy hoạch chỉ thực sự có giá trị khi được hiện thực hóa bằng những chương trình, dự án và kết quả cụ thể. Với Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội đã xác lập một định hướng phát triển dài hạn, tạo cơ sở để các cấp, các ngành từng bước cụ thể hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc.