Quốc hội thảo luận giải pháp khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng bền vững

Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 30-10, dưới sự chủ trì của Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tình hình thực hiện ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công.

Không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn

Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) nhấn mạnh những thành tựu đáng ghi nhận trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động. Cụ thể, GDP 9 tháng tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%; thị trường chứng khoán được nâng hạng, thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính giảm hơn một nửa... Những kết quả này tạo nền tảng quan trọng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Tuy nhiên, theo đại biểu, một trong những câu hỏi lớn đặt ra cho năm 2027 là “nguồn vốn dài hạn sẽ được huy động từ đâu để đi được đường dài?”, cùng với đó, thị trường vốn càng mỏng sẽ đặt áp lực lên nguồn vốn dài hạn. Nghịch lý là vốn có sẵn nhưng không chảy vào sản xuất.

“Tiền gửi từ dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng; người dân còn giữ khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP. Trong khi đó, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới tương đương khoảng 11% GDP, chưa đạt mục tiêu 20% GDP vào năm 2025. Điều thiếu không phải là vốn, mà là đường dẫn vốn”, đại biểu Lê Hoàng Anh phân tích và cho rằng, thiếu đường dẫn trong nước, vốn sẽ tìm đường ra ngoài.

Vốn dài hạn chỉ đi theo niềm tin dài hạn. Do đó, đại biểu đề xuất mở rộng các kênh dẫn vốn, trong đó cụ thể hóa chủ trương cho vay theo dữ liệu, dòng tiền của Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Khi doanh nghiệp đồng ý, ngân hàng được dùng dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế, dữ liệu xuất nhập khẩu thay cho tài sản bảo đảm là đất.

Bên cạnh đó, xây dựng cơ chế để giữ vốn chủ sở hữu và giá trị gia tăng của doanh nghiệp Việt Nam ở trong nước; đồng thời kết nối nguồn tiết kiệm của người dân với doanh nghiệp thông qua quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng.

Cùng quan điểm về yêu cầu khơi thông dòng vốn cho sản xuất, giúp doanh nghiệp vay được vốn với chi phí hợp lý, đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng, Chính phủ cần tiếp tục chỉ đạo sát sao hơn nữa về số dư nợ tín dụng tăng.

Đặc biệt, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn thuận lợi hơn thông qua mở rộng bảo lãnh tín dụng, xem xét dòng tiền, hợp đồng và đơn hàng khi thẩm định cho vay; đồng thời bảo đảm hoàn thuế đúng hạn, tránh để thủ tục kéo dài ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp.

Thảo luận về ngân sách nhà nước, đại biểu Hoàng Quang Hàm (Đoàn Tây Ninh) cho rằng, cần nhận diện rõ khả năng huy động nguồn thu, vay vốn và giải ngân đầu tư công. Trong đó, bất cập đáng lưu ý là tình trạng ngân sách Trung ương chưa phân bổ hết kéo dài qua nhiều năm.

Số dự toán chưa phân bổ tăng từ 43.000 tỷ đồng năm 2024 lên 85.000 tỷ đồng năm 2025, 275.000 tỷ đồng năm 2026 và dự kiến 486.000 tỷ đồng năm 2027, tương đương khoảng 20% tổng chi ngân sách Trung ương. Đến hết tháng 9-2026, vẫn còn 186.000 tỷ đồng dự toán để lại từ đầu năm chưa được phân bổ.

Theo đại biểu, tình trạng này không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn ảnh hưởng đến kỷ luật, kỷ cương tài chính. Nhiều trọng tâm, nhiệm vụ có nguồn lực nhưng không phân bổ được; nhiệm vụ chờ hướng dẫn, chờ xác định đối tượng; vốn chờ dự án. Tình trạng sẵn sàng để hấp thụ nguồn lực không đáp ứng yêu cầu. Phân bổ vốn dồn vào cuối năm, ngân sách chậm phát huy tác dụng để thúc đẩy tăng trưởng…

Đại biểu Hoàng Quang Hàm đề nghị quy định rõ thời hạn phân bổ ngân sách. Theo đó, đến ngày 31-3-2027, các khoản dự toán chưa phân bổ xong cần được hủy và giảm bội chi, trừ những khoản thực hiện chủ trương quan trọng của cấp có thẩm quyền được kéo dài đến ngày 30-6-2026. Ngoài ra, cần sửa Luật Ngân sách nhà nước để quy định giới hạn của số tiền và thời hạn cuối cùng của phân bổ...

Đãi ngộ cán bộ gắn với chất lượng thực thi công vụ

Yêu cầu chuyển hóa nguồn lực thành động lực phát triển còn được đặt ra từ góc độ không gian kinh tế vùng. Đại biểu Tạ Minh Tâm (Đoàn Đồng Tháp) cho biết, năm 2025, Đồng bằng sông Cửu Long có khoảng 65.000 doanh nghiệp đang hoạt động, tương đương 4,1 doanh nghiệp trên 1.000 dân, chỉ bằng khoảng 41% mức bình quân cả nước. Tỷ trọng doanh nghiệp của vùng trong tổng số doanh nghiệp cả nước cũng giảm từ khoảng 22% năm 2000 xuống còn 7% năm 2024.

Theo đại biểu, nghịch lý của vùng không nằm ở năng lực sản xuất nông nghiệp mà ở hệ thống doanh nghiệp chưa đủ mạnh để kết nối các hoạt động sản xuất phân tán thành chuỗi giá trị có sức cạnh tranh. Vì vậy, cần nghiên cứu khung giải pháp phát triển doanh nghiệp mang tính đặc thù vùng, phù hợp với đặc điểm kinh tế nông nghiệp, thị trường liên tỉnh và yêu cầu liên kết với vùng Đông Nam Bộ.

Đề cập đến chính sách an sinh và chế độ đãi ngộ đối với cán bộ cơ sở, đại biểu Trần Thị Thu Phước (Đoàn Quảng Ngãi) đánh giá cao những nỗ lực của Chính phủ trong thời gian qua.

Từ ngày 1-7-2026, phụ cấp của cán bộ, công chức cấp xã tăng từ 25% lên 55%. Đây là chính sách cần thiết trong bối cảnh địa bàn quản lý rộng hơn, khối lượng công việc và trách nhiệm của cấp xã ngày càng lớn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, tăng thu nhập mới chỉ giải quyết một phần yêu cầu. Điều người dân quan tâm hơn cả là thủ tục có được giải quyết nhanh hơn, công việc có được xử lý dứt điểm và chất lượng phục vụ có được cải thiện hay không.

Đại biểu Trần Thị Thu Phước đề nghị nghiên cứu gắn một phần thu nhập tăng thêm với kết quả công việc có thể đo lường, như tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và số vụ việc được xử lý dứt điểm tại cấp xã.

Cùng với đó, theo đại biểu, cần tạo cơ hội đào tạo, phát triển nghề nghiệp cho cán bộ có năng lực; xây dựng cơ chế luân chuyển phù hợp giữa cấp tỉnh và cấp xã. Đặc biệt, trách nhiệm của người đứng đầu cần được thể hiện bằng kết quả tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cụ thể tại cơ sở, thay vì chỉ dừng ở số lần đi địa bàn hay tổ chức các cuộc làm việc.

Đề cập đến đầu tư giáo dục tại vùng biên giới, đại biểu nhấn mạnh, hiệu quả đầu tư cần được đánh giá trên cơ sở khả năng khai thác công trình và những lợi ích thiết thực mang lại cho cộng đồng.

Theo đó, cần tính toán để 229 công trình trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới (trong cả 2 đợt triển khai) được đầu tư bằng ngân sách phát huy tối đa công năng, không chỉ phục vụ mục tiêu trước mắt mà còn đóng góp vào sự phát triển chung của địa phương.