Quản trị vùng đất bãi ven sông của Hà Nội: Lập lại kỷ cương để mở lối phát triểnBài 3: Sau những biển cấm và hàng cọc bê tông

Thực tế đó đặt ra câu hỏi: Hiệu quả quản lý được đo bằng số lượng quyết định đã ban hành hay bằng việc vi phạm có thực sự chấm dứt và không tái diễn?

Khoảng cách từ quyết định đến hiện trường

Trong tháng 7-2026, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã 4 lần trở đi trở lại địa bàn các xã Hồng Vân, Phú Xuyên, Đại Xuyên và ghi nhận nhiều xe ben sau khi nhận vật liệu từ các bến bãi ven sông trực tiếp đi lên tuyến đê. Biển “Hạn chế tải trọng trên trục xe” 10 tấn được đặt ở rất nhiều vị trí trên đê, nhưng từng đoàn xe có dấu hiệu vượt quá tải trọng cho phép vẫn nối nhau lưu thông. Mỗi khi xe đi qua, bụi cát cuốn lên phủ mặt đường, cây cối và nhà dân. Người điều khiển xe máy, xe đạp phải giảm tốc độ, nép sát lề đường để tránh những chiếc xe ben cồng kềnh. Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, hoạt động của phương tiện tải trọng lớn với tần suất cao còn gây lo ngại về ảnh hưởng lâu dài đối với mặt đê.

Trao đổi với phóng viên, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Phú Xuyên Nguyễn Văn Hữu cho biết, các bến bãi tự phát trên địa bàn xã đã được yêu cầu dừng hoạt động tập kết. Một số bến sau khi bị siết chặt hoạt động trên bãi đã chuyển sang múc cát trực tiếp từ tàu dưới sông lên xe để vận chuyển đi.

Tuy nhiên, ghi nhận của phóng viên trong các ngày 7, 14, 17 và 24-7 cho thấy, hoạt động tại một số vị trí ven sông vẫn diễn ra với tần suất cao. Ở khu vực Trạm bơm Bộ Đầu, xe ben ra vào liên tục, máy xúc bốc dỡ vật liệu gần như không ngừng. Tại một số bãi, cát vẫn được tập kết thành những đống cao. Gần đó, tại khu vực do Hợp tác xã Vận tải thủy bộ Phú Xuyên quản lý, hiện trường cũng ghi nhận hoạt động bốc dỡ, trung chuyển vật liệu. Theo thông tin ban đầu, địa điểm này không được phép tập kết cát, sỏi trên bãi. Tại một số vị trí lân cận, vẫn có phương tiện, máy móc hoạt động, dù trước đó địa phương cho biết các bến tự phát đã được yêu cầu dừng.

Tại đường Cổ Ngựa, một trạm trộn bê tông và bãi tập kết vật liệu đã có quyết định cưỡng chế từ năm 2025 nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Lý do được đại diện địa phương nêu là do chi phí tổ chức cưỡng chế lớn.

Ban hành quyết định xử lý vi phạm mới là một bước. Để quyết định được thực hiện, địa phương còn phải hoàn thiện phương án, bố trí lực lượng, phương tiện, kinh phí và xử lý khối lượng máy móc, công trình, vật liệu trên bãi. Một khâu chưa hoàn tất có thể khiến vi phạm tiếp tục tồn tại; một biển hạn chế tải trọng cũng khó phát huy tác dụng nếu cơ quan chức năng thiếu kiểm tra thường xuyên.

Điều đáng ghi nhận là địa phương không phủ nhận những vấn đề phóng viên phản ánh. Sau khi tiếp nhận thông tin, đại diện Phòng Kinh tế xã Phú Xuyên cho biết sẽ tiếp tục giao cán bộ chuyên môn kiểm tra, làm rõ từng trường hợp. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý những điểm đã được báo chí ghi nhận, mà phải hình thành cơ chế tự kiểm tra, phát hiện từ sớm và duy trì giám sát sau xử lý.

Khi biện pháp “cứng” bị vô hiệu hóa

Nếu xã Phú Xuyên cho thấy khoảng cách từ quyết định đến thực tế, thì tại xã Trung Giã, những hàng cọc bê tông lại phản ánh một cuộc giằng co khác trong công tác quản lý bến bãi.

Tại khu vực chân cầu Đa Phúc, cảng Hòa Bình ở thôn Hòa Bình và một số vị trí thuộc thôn An Lạc, chính quyền địa phương đã chôn nhiều cọc bê tông lớn tại các lối đi xuống bãi sông. Đây là biện pháp “chốt cứng”, nhằm ngăn xe tải ra vào các điểm tập kết, trung chuyển vật liệu đã bị yêu cầu dừng hoạt động. Tuy nhiên, qua khảo sát trong các ngày 6 và 10-7, phóng viên nhận thấy, ngay bên cạnh một số hàng cọc đã xuất hiện lối đi khác. Trên nền đất mới bị cày xới, vệt bánh xe hằn sâu, kéo dài vòng qua cọc bê tông rồi dẫn xuống khu vực bãi. Có vị trí được san tương đối phẳng, đủ rộng để phương tiện tải trọng lớn di chuyển. Những cọc bê tông vẫn còn nguyên, nhưng khả năng ngăn phương tiện đã bị giảm đáng kể khi một lối khác được mở ngay bên cạnh.

Trao đổi với phóng viên, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Trung Giã Nguyễn Hữu Vương cho biết, địa phương có 30 bến kinh doanh vật liệu xây dựng, trong đó 10/30 bến đã dừng hoạt động. UBND xã đã ban hành quyết định cưỡng chế đối với 7 trường hợp, 3 trường hợp tự dừng hoạt động; 20 trường hợp còn lại đang tiếp tục được xử lý theo lộ trình.

Theo ông Nguyễn Hữu Vương, đặt cọc bê tông là giải pháp cần thiết để ngăn xe tải tiếp tục ra vào. Tuy nhiên, thực tế phát sinh tình trạng sau khi lối đi chính bị chặn, một số chủ bến tìm cách mở đường khác.

Tại xã Trung Giã, trước khi triển khai biện pháp ngăn chặn, chính quyền xã đã tổ chức 3 cuộc họp với các hộ liên quan, có sự tham gia của đại diện lực lượng công an và các đơn vị nghiệp vụ để thông tin chủ trương, giải thích yêu cầu xử lý và vận động các hộ tự giác chấp hành. Đa số hộ dân đã đồng thuận, ký cam kết; chỉ còn một số trường hợp tiếp tục kiến nghị vì lo ngại ảnh hưởng đến sinh kế hoặc việc đi lại.

Tình trạng tương tự được ghi nhận tại xã Vĩnh Thanh. Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Thanh Phạm Văn Hưng cho biết, 6/7 bến bãi vi phạm trên địa bàn đã bị lập biên bản, yêu cầu dừng hoạt động; địa phương đồng thời chôn cọc bê tông tại nhiều lối đi xuống bãi và giao lực lượng công an kiểm tra. Các chốt cứng được đặt tại một số vị trí thuộc các thôn Hải Bối, Phương Trạch và khu vực đường ra cánh đồng. Tuy nhiên, khi kiểm tra thực tế, có nơi xuất hiện lối đi mới ngay sát hàng cọc; có cọc bị dịch chuyển; có vị trí khoảng cách giữa các cọc đủ rộng để phương tiện đi qua.

Theo ông Phạm Văn Hưng, các vi phạm chủ yếu là tồn tại cũ kéo dài. Khi địa phương dựng chốt, đối tượng vi phạm lại mở lối đi khác; một số trường hợp chuyển sang hoạt động vào đêm, tối, trong khi lực lượng tại cơ sở còn mỏng. Việc duy trì kiểm tra liên tục trên toàn bộ khu vực bãi sông vì vậy gặp nhiều khó khăn. “Đóng chỗ này thì họ lại tìm cách mở chỗ khác. Địa phương phải tiếp tục rà soát, bổ sung biện pháp ngăn chặn và giao lực lượng thường xuyên kiểm tra”, ông Phạm Văn Hưng trao đổi.

Thực tế tại xã Trung Giã và xã Vĩnh Thanh cho thấy giới hạn của biện pháp ngăn chặn vật lý. Cọc bê tông có thể chặn một lối đi cụ thể nhưng không thể tự phát hiện ra các đường đi mới; biển dừng hoạt động không thể thay thế lực lượng giám sát; quyết định cưỡng chế cũng không tự động làm biến mất công trình, phương tiện và vật liệu trên bãi. Điều đó không có nghĩa những biện pháp “cứng” là không cần thiết. Trong tình huống vi phạm kéo dài, chủ cơ sở không tự giác chấp hành, việc dựng rào chắn, ngừng cấp điện, nước hoặc cưỡng chế là công cụ cần thiết để lập lại trật tự. Nhưng hiệu quả của các biện pháp ấy phụ thuộc vào khả năng giám sát sau xử lý và việc xử lý trách nhiệm nếu vi phạm tái diễn.

Trước các tồn tại này, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa đề nghị, Công an thành phố chỉ đạo các đơn vị, lực lượng chức năng tăng cường phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật theo thẩm quyền; đặc biệt là các vi phạm về khai thác cát trái phép, sai phép trên sông, tập kết, kinh doanh, buôn bán vật liệu xây dựng, tài nguyên khoáng sản không rõ nguồn gốc, các phương tiện vận chuyển vượt quá tải trọng cho phép đi trên đê, các trường hợp cố tình vi phạm, tái phạm; củng cố tài liệu đối với việc thiếu trách nhiệm của cán bộ cơ sở trong việc buông lỏng quản lý, để xảy ra các vi phạm lớn, kéo dài nhưng thiếu chỉ đạo, kiểm tra, xử lý, gây bức xúc dư luận.

Công tác xử lý vi phạm chỉ hoàn thành khi quyết định tạo ra chuyển biến ngoài hiện trường. Sau kiểm tra phải có tái kiểm tra; sau cưỡng chế phải có người theo dõi, giám sát. Công nghệ có thể hỗ trợ, nhưng trách nhiệm trực tiếp và khả năng phản ứng nhanh của lực lượng quản lý vẫn là yếu tố quyết định.

Tuy nhiên, thực tế cũng đặt ra một vấn đề không thể né tránh: Trong khi nhiều bến phải dừng hoạt động, nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ dân sinh và các dự án vẫn rất lớn. Có những chủ bến chấp hành dừng hoạt động, mong muốn hoàn thiện thủ tục nhưng nhiều năm chưa tìm được lối ra pháp lý. Đây là câu chuyện cần được nhìn nhận công bằng để việc lập lại kỷ cương không chỉ dừng ở “đóng cửa”, mà cần tiến tới tổ chức lại hoạt động bến bãi theo đúng quy hoạch và pháp luật.

Thực tế cho thấy, xử lý vi phạm, các dấu hiệu vi phạm chỉ thực sự hiệu quả khi quyết định hành chính tạo được chuyển biến rõ ràng ngoài hiện trường và được duy trì bằng kiểm tra, giám sát thường xuyên. Biển cấm, cọc bê tông hay quyết định cưỡng chế chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm trách nhiệm cụ thể, lực lượng đủ mạnh và cơ chế tái kiểm tra để ngăn vi phạm tái diễn. Do đó, lập lại kỷ cương không đồng nghĩa với việc chỉ đóng cửa, chặn lối, vì nhu cầu vật liệu phục vụ dân sinh và các dự án vẫn rất lớn. Cùng với xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm, cần sớm tổ chức lại hoạt động bến bãi theo đúng quy hoạch, tạo lối ra hợp pháp, ổn định và bền vững.

(Còn nữa)