Với chi phí hợp lý, thời gian trả kết quả nhanh, dịch vụ xét nghiệm khẳng định HIV tại Trạm Y tế phường Việt Hưng (Hà Nội) ngày càng được người dân lựa chọn tiếp cận. Qua đó, góp phần phát hiện sớm người nhiễm HIV, tăng cơ hội điều trị và hạn chế lây nhiễm trong cộng đồng. Phóng viên Báo Hànộimới đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Thị Thu Hà, Giám đốc Trạm Y tế phường Việt Hưng về vai trò của y tế cơ sở trong công tác này.
- Là trạm y tế tuyến xã duy nhất tại Hà Nội thực hiện xét nghiệm khẳng định HIV, Trạm Y tế phường Việt Hưng đã tạo ra những chuyển biến gì trong phát hiện sớm, kết nối điều trị và quản lý HIV tại cộng đồng, thưa bác sĩ?

- Hiện nay, Hà Nội có 9 cơ sở y tế đủ điều kiện xét nghiệm khẳng định HIV, gồm Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội, Trạm Y tế phường Việt Hưng và 7 bệnh viện của thành phố. Trong đó, Trạm Y tế phường Việt Hưng là đơn vị y tế tuyến xã duy nhất trong số 126 trạm y tế trên địa bàn thành phố đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật này.
Phòng xét nghiệm của Trạm được công nhận đủ năng lực xét nghiệm khẳng định HIV từ năm 2019, với sự hỗ trợ về chuyên môn, kỹ thuật của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Sở Y tế Hà Nội, CDC Hà Nội và Dự án Quỹ Toàn cầu.
Hiện, nhu cầu xét nghiệm sàng lọc và xét nghiệm khẳng định HIV tại Trạm ngày càng tăng. Với mức giá dịch vụ hợp lý, thời gian trả kết quả nhanh, người dân có thể tiết kiệm thời gian và thuận tiện hơn khi tiếp cận dịch vụ. Số người đến xét nghiệm khẳng định HIV tại Trạm cũng tăng so với những năm trước.
Từ ngày 1-1 đến 31-10, Trạm đã thực hiện xét nghiệm sàng lọc HIV cho 360 người, xét nghiệm khẳng định HIV cho 34 trường hợp. Đơn vị quản lý biến động, chăm sóc sức khỏe cho hơn 140 người nhiễm HIV đang cư trú trên địa bàn; đồng thời phối hợp duy trì điều trị thuốc kháng vi-rút (ARV) cho 545 bệnh nhân tại Phòng khám Đa khoa Trung tâm.
Các chương trình can thiệp giảm hại và dự phòng lây nhiễm HIV cũng được duy trì. Cụ thể, Trạm tiếp tục điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone cho gần 250 bệnh nhân; triển khai điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) cho 72 khách hàng có nguy cơ cao.
- Trong quá trình triển khai phòng, chống HIV/AIDS tại cơ sở, Trạm đang gặp những khó khăn, vướng mắc nào cần tháo gỡ để nâng cao hiệu quả hoạt động?
- Công tác phòng, chống HIV/AIDS tại cơ sở hiện gặp ba khó khăn chính. Thứ nhất, xu hướng trẻ hóa và sự thay đổi trong nhóm đối tượng nguy cơ. Dịch HIV/AIDS có xu hướng gia tăng ở nhóm tuổi từ 15 đến 29, trong đó có học sinh trung học phổ thông, sinh viên và công nhân tại các khu công nghiệp. Đáng chú ý, các trường hợp nhiễm mới được phát hiện chủ yếu thuộc nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM).
Bên cạnh đó, tình trạng sử dụng ma túy tổng hợp và các chất gây nghiện mới trong nhóm đối tượng đích ngày càng đa dạng, làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.
Việc tiếp cận các nhóm đối tượng này cũng không dễ dàng do tính chất di biến động cao, tâm lý e ngại, trong khi họ chủ yếu kết nối thông qua mạng xã hội và các ứng dụng hẹn hò trực tuyến. Điều này gây khó khăn cho công tác tiếp cận, tư vấn, triển khai can thiệp và kiểm soát dịch tại địa phương.
Thứ hai, tình trạng kỳ thị, phân biệt đối xử và tự kỳ thị đối với người nhiễm HIV vẫn còn tồn tại. Đây là rào cản khiến nhiều người có nguy cơ cao e ngại xét nghiệm sớm, thậm chí che giấu tình trạng nhiễm bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả phát hiện, quản lý và điều trị.
Thứ ba, nguồn lực tài chính cho công tác phòng, chống HIV/AIDS còn hạn chế, ảnh hưởng đến tính bền vững của các dịch vụ. Việc cắt giảm nguồn viện trợ quốc tế tác động trực tiếp đến hoạt động điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) và hoạt động của các nhóm cộng đồng (CBO).

Trong khi đó, nguồn tài chính trong nước chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Quỹ bảo hiểm y tế hiện chủ yếu chi trả cho điều trị ARV; trong khi đó ngân sách nhà nước mới đáp ứng được một phần các dịch vụ và danh mục thuốc ARV theo quy định của Luật Phòng, chống HIV/AIDS. Đây cũng là thách thức đối với việc duy trì, mở rộng các hoạt động dự phòng và hỗ trợ người nhiễm HIV lâu dài.
-Trong lộ trình hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030, Trạm Y tế phường Việt Hưng sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào để phát huy hơn nữa vai trò của y tế cơ sở trong công tác phòng, chống HIV/AIDS, thưa bác sĩ?
- Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, Trạm xác định y tế cơ sở phải giữ vai trò chủ động trong phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý và chăm sóc sức khỏe người dân, đặc biệt trong phòng, chống HIV/AIDS.
Thời gian tới, Trạm xác định cần triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó đẩy mạnh truyền thông phòng, chống HIV/AIDS, hướng đến các nhóm nguy cơ cao nhằm nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị và phân biệt đối xử. Trạm sẽ tổ chức truyền thông tại cộng đồng, lồng ghép nội dung phòng, chống HIV/AIDS vào các hoạt động y tế tại địa phương; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các nhóm cộng đồng để tiếp cận, hỗ trợ những người có nguy cơ cao.
Cùng với đó, Trạm tăng cường phát hiện sớm các trường hợp nhiễm HIV thông qua nâng cao năng lực xét nghiệm sàng lọc và xét nghiệm khẳng định. Trạm tiếp tục phát huy vai trò là cơ sở thực hiện xét nghiệm khẳng định các kết quả HIV dương tính bằng kỹ thuật đơn giản, đồng thời mở rộng độ bao phủ xét nghiệm sàng lọc. Cùng với đó, đơn vị chú trọng bảo đảm chất lượng nội kiểm, ngoại kiểm và giám sát kỹ thuật phòng xét nghiệm.
Đặc biệt, đa dạng hóa, tối ưu hóa các dịch vụ điều trị và dự phòng lây nhiễm HIV là mục tiêu mà Trạm Y tế phường Việt Hưng đang hướng tới. Trạm chú trọng chuyển gửi điều trị sớm cho người nhiễm HIV bằng thuốc ARV; tiếp tục triển khai, mở rộng và đa dạng hóa các biện pháp dự phòng lây nhiễm HIV như cung cấp bao cao su, bơm kim tiêm sạch, điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone và điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP).
Đồng thời, Trạm duy trì, nâng cao hiệu quả quản lý và chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người nhiễm HIV trên địa bàn, người bệnh đang điều trị ARV tại đơn vị; tăng cường kiểm soát các bệnh mạn tính liên quan, hướng tới mục tiêu điều trị ức chế vi rút.
Chúng tôi xác định, muốn tiến tới chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030, công tác phòng, chống HIV/AIDS không thể chỉ tập trung vào điều trị mà cần kết hợp chặt chẽ giữa dự phòng, xét nghiệm, phát hiện sớm, điều trị liên tục và chăm sóc toàn diện. Trong đó, y tế cơ sở giữ vai trò quan trọng trong đưa dịch vụ đến gần người dân, nhất là các nhóm nguy cơ cao, góp phần kiểm soát dịch HIV/AIDS ngay từ cộng đồng.
Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.