Mở rộng quyền tham gia kinh doanh của đảng viên, giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng

Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã trao đổi với đại biểu Quốc hội chuyên trách Nguyễn Ngọc Việt, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội để làm rõ những điểm mới của Quy định, cũng như cơ chế kiểm soát nhằm vừa phát huy năng lực kinh tế của đảng viên, vừa giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng.

Đổi mới tư duy về vai trò kinh tế của đảng viên

- Quy định số 224-QĐ/TW ngày 14-10-2026 của Ban Chấp hành Trung ương về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh được đánh giá là bước đổi mới trong tư duy và quan điểm của Đảng đối với hoạt động kinh tế của đảng viên. Từ góc độ đại biểu Quốc hội, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của sự thay đổi này?

- Tôi cho rằng, để thấy hết ý nghĩa của Quy định 224-QĐ/TW, cần đặt trong quá trình đổi mới tư duy của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân. Năm 2006, Quy định số 15-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã mở đường cho đảng viên làm kinh tế tư nhân. Sau hai mươi năm, Quy định 224-QĐ/TW tiếp tục điều chỉnh cách tiếp cận, không chỉ đối với đảng viên trực tiếp kinh doanh mà còn đối với những người có vốn, tri thức, kinh nghiệm quản lý, có khả năng tham gia đầu tư và tạo ra giá trị cho xã hội.

Điều tôi quan tâm là sự thay đổi trong cách nhìn nhận mối quan hệ giữa trách nhiệm của người đảng viên và quyền làm giàu chính đáng. Là đảng viên không có nghĩa là phải đứng ngoài các cơ hội phát triển kinh tế. Ngược lại, đảng viên có thể phát huy vai trò tiên phong trong lao động, sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và đóng góp cho cộng đồng. Vấn đề là phải làm giàu bằng năng lực, bằng lao động và hoạt động kinh doanh hợp pháp, chứ không phải bằng những lợi thế có được từ chức vụ, quyền hạn.

Từ thực tiễn từng công tác tại Thành đoàn Hà Nội, huyện Mỹ Đức (cũ) và phường Đống Đa, tôi nhận thấy ở mỗi địa bàn đều có những nguồn lực rất đáng quý. Ở khu vực ngoại thành, đó là những người có kinh nghiệm sản xuất, có khả năng tổ chức kinh tế hộ, hợp tác xã, phát triển ngành nghề. Ở khu vực đô thị, đó là đội ngũ trí thức, người lao động có chuyên môn, những người trẻ có ý tưởng khởi nghiệp và năng lực quản trị. Nếu có cơ chế phù hợp, những nguồn lực ấy có thêm điều kiện để đóng góp cho phát triển kinh tế địa phương.

Tuy nhiên, cũng cần hiểu đúng rằng, Quy định mới không có nghĩa là mọi đảng viên đều được tự do thành lập, điều hành doanh nghiệp. Quyền tham gia được xác định theo vị trí công tác, chức trách và nguy cơ xung đột lợi ích.

Từ góc độ là một đại biểu Quốc hội, tôi đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm sự thống nhất giữa quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước, để quyền hợp pháp được thực hiện thuận lợi, đồng thời giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương công vụ.

Theo tôi, ý nghĩa lâu dài của sự thay đổi này nằm ở việc tạo điều kiện để đảng viên phát huy năng lực kinh tế, nhưng vẫn phải giữ được trách nhiệm nêu gương, sự liêm chính và niềm tin của nhân dân.

Tháo gỡ rào cản, phân định rõ quyền tham gia kinh doanh

- Theo ông, đâu là những điểm mới mang tính đột phá nhất? Những thay đổi này sẽ góp phần tháo gỡ những rào cản về nhận thức và cơ chế, chính sách đối với đảng viên có nguyện vọng tham gia hoạt động kinh doanh như thế nào?

- Theo tôi, có ba điểm mới rất đáng chú ý. Trước hết, Quy định mới phân biệt rõ các hình thức tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh, từ hoạt động chuyên môn tạo thu nhập, góp vốn, đầu tư tài chính đến thành lập doanh nghiệp và trực tiếp quản lý, điều hành. Trên cơ sở đó, quyền và giới hạn được xác định phù hợp với từng nhóm đảng viên, thay vì áp dụng một cách quản lý giống nhau cho tất cả.

Đảng viên ngoài khu vực công được thực hiện những hoạt động đầu tư, kinh doanh mà pháp luật không cấm, không phải xin chấp thuận của tổ chức đảng. Đối với cán bộ, công chức, viên chức, Quy định phân định cụ thể những hoạt động được làm, được làm khi đáp ứng điều kiện và những hoạt động không được làm. Đặc biệt, một số viên chức còn có thể được tạm thời rời vị trí công tác để tham gia hoạt động kinh doanh theo điều kiện và hướng dẫn của cấp có thẩm quyền.

Tôi thấy đây là nội dung rất đáng quan tâm đối với đội ngũ trí thức, nhà khoa học, những người có khả năng đưa kết quả nghiên cứu, sáng kiến và công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Nhiều ý tưởng có giá trị sẽ khó đi vào cuộc sống nếu người tạo ra chúng thiếu cơ hội tham gia quá trình phát triển sản phẩm, tổ chức sản xuất và thương mại hóa.

Điểm thứ hai, là Quy định đặt ra nguyên tắc không được tự ý bổ sung những điều kiện, thủ tục ngoài quy định để hạn chế quyền đầu tư, kinh doanh hợp pháp của đảng viên.

Tôi cho rằng nguyên tắc này rất quan trọng khi triển khai tại cơ sở. Một chủ trương dù cởi mở đến đâu nhưng nếu xuống đến cấp thực hiện lại phát sinh thêm giấy tờ, thêm khâu xin ý kiến, thêm cách hiểu khác nhau thì hiệu quả sẽ bị hạn chế. Cần hướng dẫn cụ thể để cán bộ biết mình được làm gì, trường hợp nào phải xin chấp thuận và cơ quan nào chịu trách nhiệm giải quyết.

Điểm thứ ba, là thay đổi cách kiểm soát, không chỉ nhìn vào việc ai đứng tên doanh nghiệp mà còn xem xét ai thực sự nắm quyền chi phối và hưởng lợi từ hoạt động kinh doanh. Điều này vừa giúp quản lý đúng đối tượng, vừa bảo vệ những người tham gia kinh doanh hợp pháp, không có xung đột lợi ích.

Từ kinh nghiệm công tác ở cơ sở, tôi cho rằng việc triển khai phải tránh cả hai khuynh hướng: Quá thận trọng đến mức quyền đã được mở ra nhưng người dân, đảng viên vẫn không dám thực hiện; hoặc hiểu quá rộng, cho rằng được tham gia kinh doanh là có thể bỏ qua các giới hạn gắn với chức trách, nhiệm vụ.

Muốn tháo gỡ rào cản về nhận thức, trước hết phải làm cho mỗi cấp ủy, mỗi cán bộ và đảng viên hiểu đúng tinh thần của Quy định. Cùng với đó, cần có hướng dẫn rõ ràng, dễ thực hiện, không tạo thêm gánh nặng thủ tục cho cơ sở.

Kiểm soát xung đột lợi ích, không để quyền lực công trở thành lợi thế kinh doanh

- Theo ông, cần có những cơ chế kiểm soát như thế nào để phòng ngừa xung đột lợi ích, bảo đảm công khai, minh bạch, không để xảy ra tình trạng sử dụng tài sản công, thông tin, nguồn lực công phục vụ lợi ích kinh doanh cá nhân?

- Tôi cho rằng đây là vấn đề phải đặc biệt quan tâm khi tổ chức thực hiện Quy định mới, bởi quyền tham gia hoạt động kinh doanh được mở rộng thì yêu cầu kiểm soát xung đột lợi ích cũng phải cụ thể và thực chất hơn.

Từ kinh nghiệm quản lý ở cơ sở, tôi thấy không thể chỉ kiểm soát bằng việc yêu cầu cán bộ kê khai có tham gia kinh doanh hay không. Quan trọng hơn là phải xác định được hoạt động kinh doanh ấy có liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn và những quyết định mà cán bộ đó đang thực hiện hay không.

Chẳng hạn, một cán bộ có trách nhiệm tham mưu, giải quyết công việc trong lĩnh vực đất đai, đầu tư, xây dựng hoặc mua sắm công, cần được kiểm soát chặt chẽ nguy cơ phát sinh lợi ích liên quan. Không thể để người tham gia quyết định một công việc công lại đồng thời có lợi ích kinh tế riêng từ chính quyết định đó.

Theo tôi, trước hết cần xác định rõ những vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích, quy định trách nhiệm báo cáo và cơ chế kiểm soát phù hợp. Khi phát sinh xung đột lợi ích chưa được kiểm soát, cán bộ phải báo cáo và không tham gia xử lý công việc có liên quan, trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền cho phép theo quy định.

Thứ hai, kiểm soát cả lợi ích gián tiếp. Không thể chỉ căn cứ vào tên người đứng trên giấy đăng ký kinh doanh, bởi lợi ích kinh tế có thể được nắm giữ hoặc thực hiện thông qua người thân, tổ chức và cá nhân có liên quan. Việc kiểm soát phải hướng đến người thực sự chi phối và thụ hưởng lợi ích, trên cơ sở thông tin, dữ liệu được khai thác đúng thẩm quyền và bảo đảm quyền riêng tư theo pháp luật.

Thứ ba, tôi cho rằng, phải quản lý chặt việc sử dụng tài sản công, thông tin và nguồn lực công. Đặc biệt, trong điều kiện chuyển đổi số, thông tin về quy hoạch, dự án, đấu thầu hoặc dữ liệu chưa được công khai có thể tạo ra lợi thế kinh tế rất lớn nếu bị sử dụng sai mục đích. Vì vậy, cần có cơ chế phân quyền tiếp cận, lưu vết việc khai thác dữ liệu và kiểm tra những trường hợp có dấu hiệu sử dụng thông tin công phục vụ lợi ích riêng.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu. Kiểm soát xung đột lợi ích không thể chỉ giao cho cá nhân tự giác kê khai mà cần có trách nhiệm thẩm tra, giám sát và xử lý của tổ chức có thẩm quyền. Những nội dung cần công khai phải được công khai theo đúng quy định, để bảo đảm tính minh bạch và khả năng giám sát.

Đồng thời, tránh việc ban hành thêm quá nhiều biểu mẫu, báo cáo, thủ tục khiến cấp xã, phường phải gánh thêm công việc. Nên tận dụng thông tin đã có trong các hệ thống quản lý cán bộ, đăng ký doanh nghiệp, tài sản và hoạt động công vụ, kết nối, đối chiếu theo thẩm quyền để phát hiện sớm nguy cơ.

Sau cùng, tôi cho rằng phải nhìn nhận vấn đề một cách công bằng. Không nên vì lo ngại một số trường hợp có thể vi phạm mà tạo tâm lý nghi ngại đối với tất cả đảng viên tham gia kinh doanh. Cần bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp, đồng thời xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn và tài sản công để trục lợi.

Điều người dân cần thấy là đảng viên làm kinh tế giỏi bằng chính năng lực của mình, tạo việc làm, thực hiện tốt nghĩa vụ với Nhà nước và đóng góp cho xã hội; còn quyền lực công phải luôn được sử dụng vì lợi ích chung, không thể trở thành lợi thế kinh doanh của bất kỳ cá nhân nào.

Xin trân trọng cảm ơn ông!