Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026: Nhiều điểm mới

Cho phép hòa giải trực tuyến

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được ban hành nhằm thể chế hoá chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về khuyến khích, phát triển các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài Toà án, các hình thức tự quản của cộng đồng, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo và công tác hòa giải ở cơ sở.

Luật đã quy định rõ hoạt động hòa giải được tiến hành linh hoạt, phù hợp với đặc điểm từng vụ việc và tình hình thực tế. Tiếng Việt là ngôn ngữ dùng trong hòa giải. Tuy nhiên, các bên có quyền dùng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Người khuyết tật nghe, nói, nhìn được hỗ trợ sử dụng ngôn ngữ ký hiệu hoặc chữ dành riêng. Trường hợp cần thiết, sẽ có người phiên dịch để bảo đảm tối đa quyền lựa chọn của người dân.

Đáng quan tâm, Luật dành riêng 1 điều quy định về bảo mật thông tin. Trong bối cảnh chuyển đổi số, quy định này bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, giúp các bên yên tâm, tin tưởng khi tham gia hòa giải. Theo đó, hòa giải viên, các bên, người được mời tham gia hòa giải, người phiên dịch và cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan khác có trách nhiệm giữ bí mật nhà nước, bí mật thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh của các bên và thông tin khác theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác.

Đồng thời, trong quá trình hòa giải, chỉ được ghi chép để phục vụ cho việc hòa giải và phải bảo mật nội dung đã ghi chép, không được ghi âm, ghi hình, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác.

Bên cạnh đó, Luật tạo cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, cho phép hòa giải trực tuyến, bầu hòa giải viên qua biểu quyết trực tuyến, trao quyền chủ động cho địa phương và người dân trong việc lựa chọn hình thức hòa giải.

Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở

Luật sư Nguyễn Duy Lãm, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội đánh giá cao quy định nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở, thay cho quy định hiện hành là nhà nước hỗ trợ kinh phí. Theo ông, quy định này sẽ tăng cường trách nhiệm của chính quyền các cấp, khắc phục tình trạng nhiều địa phương chưa quan tâm hoặc thiếu nguồn lực cho hoạt động này.

Đối tượng làm hòa giải viên cũng được mở rộng, người cư trú tại cơ sở (bao gồm cả thường trú và tạm trú) đều có thể trở thành hòa giải viên (thay vì chỉ người "thường trú" như trước đây). Đồng thời, tiêu chuẩn hòa giải viên được nâng cao hơn về năng lực hành vi dân sự và phẩm chất đạo đức. Các địa phương cũng được bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên với thời hạn tối đa 3 năm để giải quyết tình trạng thiếu hụt hòa giải viên trong các trường hợp bất khả kháng.

Bên cạnh đó, Luật quy định rõ cơ chế huy động các chuyên gia, người có uy tín tham gia tư vấn, hỗ trợ hòa giải. Trong đó, người được mời trực tiếp tham gia hòa giải có quyền được hưởng thù lao theo vụ, việc khi tiến hành hoà giải theo quy định của pháp luật và được hỗ trợ, tạo điều kiện để khắc phục hậu quả nếu gặp tai nạn hoặc rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng trong khi thực hiện hoạt động hoà giải. Trước đây không quy định nội dung này mà chỉ quy định về chủ thể được mời dẫn đến chưa phát huy được vai trò của người được mời để hỗ trợ cho hòa giải viên.

Cũng theo Luật, các bên có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền ra quyết định công nhận kết quả hòa giải thành theo pháp luật tố tụng dân sự, giúp tăng tính ràng buộc và củng cố niềm tin của người dân. Đồng thời, lần đầu tiên, Luật quy định nghĩa vụ phối hợp của hòa giải viên và chính quyền cơ sở trong việc nhận diện, ngăn ngừa sớm các mâu thuẫn có nguy cơ dẫn đến bạo lực hoặc vi phạm pháp luật.

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế hòa giải ngoài Tòa án. Với nhiều điểm mới quan trọng, Luật đươc kỳ vọng sẽ giúp giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ khi mới phát sinh tại cộng đồng dân cư, góp phần giữ gìn an ninh trật tự, thắt chặt tình đoàn kết và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ cơ sở.

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 sẽ có hiệu lực từ ngày 1-3-2027.