Sáng nay (22-10), Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội phối hợp với Báo Hànộimới tổ chức Hội thảo - Tọa đàm “Giải pháp kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin nguồn gốc trong sản xuất, sơ chế, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông, lâm, thủy sản”.
Phát biểu kết luận Hội thảo “Giải pháp kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin nguồn gốc trong sản xuất, sơ chế, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông, lâm, thủy sản”, ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội khẳng định, sau thời gian làm việc khẩn trương, nghiêm túc và trách nhiệm, hội thảo đã hoàn thành toàn bộ nội dung đề ra và thành công tốt đẹp. Các ý kiến, tham luận được trình bày tại hội thảo đều thẳng thắn, giàu tính thực tiễn và sâu sắc, phản ánh đúng những khó khăn trong quản lý, sản xuất, phân phối và tiêu thụ nông sản hiện nay, đồng thời nêu ra nhiều giải pháp cụ thể, thiết thực.
“Những nội dung được thảo luận hôm nay sẽ là cơ sở quan trọng để thành phố tiếp tục xây dựng các kế hoạch, cơ chế và chính sách mới, hướng tới mục tiêu chung là bảo đảm nguồn thực phẩm an toàn, minh bạch, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng, thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và hiệu quả,” ông Tạ Văn Tường nhấn mạnh.
Trong thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chuyên môn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ, đồng thời chỉ đạo các phòng, ban chuyên môn của Sở tham mưu, hoàn thiện cơ chế, chính sách và chỉ đạo điều hành theo hướng gắn kết chặt chẽ công tác bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm với chế biến sâu và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản.
Sở sẽ tập trung thực hiện hiệu quả các quy hoạch phát triển nông nghiệp, quy hoạch giết mổ, vùng sản xuất tập trung, gắn với ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp hữu cơ; khuyến khích doanh nghiệp và hợp tác xã áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như VietGAP, HACCP, ISO 22000, đồng thời nhân rộng các chuỗi giá trị nông – lâm – thủy sản an toàn.
Đặc biệt, ông Tường nhấn mạnh việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi sản xuất – chế biến – tiêu thụ, coi đây là giải pháp trọng tâm để bảo đảm an toàn thực phẩm và minh bạch nguồn gốc sản phẩm. Song song với đó là tăng cường công tác kiểm tra, hậu kiểm, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm, góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng, nâng cao uy tín hàng nông sản Thủ đô.
Về phát triển thị trường, Sở sẽ đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ sản phẩm nông sản chủ lực, sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền, không chỉ trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu; khuyến khích các doanh nghiệp, hợp tác xã xây dựng, đăng ký và phát triển thương hiệu, quảng bá và kết nối sản phẩm thông qua các kênh truyền thông, hội chợ, sàn giao dịch điện tử.
Phó Giám đốc Sở cũng đề nghị chính quyền các xã, phường tích cực hỗ trợ, hướng dẫn hợp tác xã, cơ sở, doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phát triển các chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, cả về số lượng và chất lượng, theo hướng ổn định, bền vững và minh bạch. Các địa phương cần chủ động nâng cấp, chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến, gắn với hoạt động truyền thông, quảng bá sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh và lan tỏa thương hiệu nông sản Hà Nội.
Đối với các cơ sở, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm nông – lâm – thủy sản, ông Tạ Văn Tường đề nghị phải nâng cao hơn nữa tinh thần trách nhiệm và tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn thực phẩm, chủ động tham gia liên kết chuỗi sản xuất – tiêu thụ, minh bạch thông tin truy xuất nguồn gốc và cùng nhau xây dựng nền nông nghiệp Thủ đô phát triển bền vững, hiện đại, hội nhập.
“Chuyển đổi số, minh bạch thông tin và liên kết chuỗi không chỉ là yêu cầu của thị trường, mà còn là chìa khóa để bảo đảm hạnh phúc cho người nông dân, niềm tin của người tiêu dùng và sự phát triển lâu dài của ngành nông nghiệp và môi trường Hà Nội", ông Tạ Văn Tường khẳng định.
Phát biểu tại hội thảo, ông Trương Văn Nhung, Phó Chủ tịch Hội Nông dân thành phố Hà Nội nhấn mạnh: Mục tiêu cao nhất trong mọi hoạt động của Hội Nông dân là làm sao để nông dân được hạnh phúc, sống tốt trên chính mảnh đất quê hương mình. Theo ông, để đạt được điều đó, nông dân không chỉ cần có thu nhập ổn định, mà còn phải được tôn trọng, được ghi nhận giá trị thật của sản phẩm do chính tay họ làm ra.
“Truy xuất nguồn gốc minh bạch và kiểm soát chất lượng là con đường quan trọng nhất để nông dân khẳng định giá trị nông sản của mình. Khi sản phẩm được minh chứng rõ ràng, người sản xuất sẽ được trả công xứng đáng với công sức và tri thức họ bỏ ra”, ông Nhung khẳng định.
Ông cho rằng, vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để nông dân hiểu và tự nguyện sản xuất an toàn – coi đó vừa là động lực phát triển kinh tế, vừa là trách nhiệm xã hội. Hội Nông dân thành phố đang đồng hành cùng hội viên trong việc hỗ trợ vốn, hướng dẫn kỹ thuật và kết nối doanh nghiệp, khuyến khích nông dân tham gia các chuỗi sản xuất an toàn, bền vững.
Từ thực tiễn, ông Nhung dẫn chứng: “Trước đây, thấy bưởi Diễn bán chạy, ai cũng trồng, nhưng nay giá chỉ còn 10 nghìn đồng/quả, khó tiêu thụ. Bài học này cho thấy nông dân cần sản xuất theo chuỗi, gắn với thị trường và doanh nghiệp để có đầu ra ổn định”.
Ông Trương Văn Nhung khẳng định, Hội Nông dân Hà Nội cam kết tiếp tục đồng hành, tổ chức lại sản xuất, hỗ trợ vốn, xây dựng các mô hình điểm “nông dân hạnh phúc” – nơi người nông dân làm ra sản phẩm sạch, có giá trị cao, bảo đảm sức khỏe, bảo vệ môi trường và góp phần lan tỏa lối sản xuất xanh, bền vững trong toàn ngành nông nghiệp Thủ đô.
Bà Trần Thị Tiên Thủy, đại diện Trung tâm Mã số mã vạch Quốc gia – Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết: Trung tâm Mã số mã vạch Quốc gia sẽ đồng hành, hỗ trợ các doanh nghiệp và hợp tác xã trong việc kết nối với Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia, trên cơ sở các sản phẩm được sản xuất, chế biến sạch và an toàn.
Hiện nay, cả hai loại nhãn - vật lý và điện tử - đều phải đáp ứng đầy đủ thông tin về nguồn gốc đầu vào. Trung tâm sẵn sàng phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm với các doanh nghiệp và hợp tác xã để xây dựng nhãn truy xuất nguồn gốc, đồng thời khuyến khích các đơn vị đẩy mạnh đào tạo đội ngũ cán bộ phụ trách truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng nông sản.
Theo bà Thủy, việc minh bạch chuỗi thông tin là yếu tố then chốt, cần bảo đảm tính nhất quán và không để “gãy thông tin” ở bất kỳ công đoạn nào trong quá trình sản xuất – phân phối – tiêu thụ sản phẩm.
Ông Vũ Sỹ, đại diện Phòng Kinh tế xã Mê Linh chia sẻ những vướng mắc trong công tác quản lý nhà nước về chất lượng và truy xuất nguồn gốc nông sản tại địa phương - nhất là từ khi địa phương triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Theo ông, khối lượng công việc hiện nay là “rất lớn”, trong khi lực lượng cán bộ phụ trách mảng kinh tế - nông nghiệp ở xã chỉ có 2-3 người, phần lớn kiêm nhiệm nhiều đầu việc, khiến việc giám sát, kiểm tra, xác nhận vùng trồng, cam kết truy xuất nguồn gốc gặp nhiều khó khăn.
Xã Mê Linh hiện có hơn 600 ha rau màu và hơn 300 ha hoa cùng hàng trăm cơ sở chăn nuôi, giết mổ đang từng bước được quy hoạch thành các vùng sản xuất tập trung, gắn với chuyển đổi số trong quản lý. Tuy nhiên, với hơn 800 hộ sản xuất, việc yêu cầu chính quyền cấp xã quản lý đến từng hộ, giám sát quy trình sản xuất, thậm chí xác nhận điều kiện sức khỏe của người lao động… là rất khó khả thi.
Ông Vũ Sỹ cho rằng cần tìm mô hình phối hợp ba bên giữa doanh nghiệp - chính quyền - người sản xuất, trong đó vai trò của xã tập trung vào hướng dẫn, hỗ trợ, thay vì gánh quá nhiều thủ tục hành chính trực tiếp.
Ở góc độ khác, ông cũng nêu thực trạng nhiều cơ sở sản xuất tự xin cấp chứng nhận chất lượng từ các tổ chức giám sát độc lập, trong đó có cơ sở sản xuất rau và cơ sở giết mổ. Tuy nhiên, do không thông qua kênh quản lý của xã nên chính quyền địa phương khó nắm bắt, đối chiếu thông tin, dẫn đến bất cập trong việc tổng hợp, kiểm soát và báo cáo dữ liệu về an toàn thực phẩm.
Từ thực tế này, đại diện xã Mê Linh đề nghị thành phố rà soát, điều chỉnh quy trình quản lý phù hợp với năng lực của cấp cơ sở, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ, xây dựng hệ thống thông tin liên thông giữa cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương, giúp công tác quản lý thực chất, hiệu quả và khả thi hơn.
Bà Nguyễn Thị Vân Anh, Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm an toàn Tâm Thành (phường Từ Liêm) cho rằng, thời điểm hiện nay chính là “cơ hội vàng” cho thực phẩm sạch khi kênh tiêu thụ vào các trường học ngày càng mở rộng, nhất là sau khi Nhà nước có chính sách hỗ trợ suất ăn bán trú cho học sinh. Đây không chỉ là hướng đi ổn định, mà còn góp phần trực tiếp bảo đảm sức khỏe thế hệ trẻ – nhóm đối tượng cần được bảo vệ nghiêm ngặt nhất trong vấn đề an toàn thực phẩm.
Tuy nhiên, theo bà Vân Anh, để chuỗi cung ứng thực phẩm sạch vào trường học vận hành hiệu quả, rất cần sự hỗ trợ thiết thực cho các đơn vị nấu ăn uy tín, những đơn vị “làm thật”, nhận nguồn thực phẩm từ các cơ sở sản xuất, chế biến đạt tiêu chuẩn an toàn theo chuỗi giá trị. Thực tế, Công ty Tâm Thành đã duy trì mô hình này suốt 10 năm, tự tìm đầu mối sản xuất, tự kiểm soát chất lượng đầu vào, ký kết hợp đồng cung cấp suất ăn cho nhiều trường học trên địa bàn Hà Nội.
Bà Vân Anh đề xuất các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương phối hợp với doanh nghiệp xây dựng bộ tiêu chí rõ ràng để lựa chọn đơn vị cung ứng suất ăn tập thể, bảo đảm nguồn gốc thực phẩm minh bạch, chất lượng an toàn và trách nhiệm xã hội trong từng bữa ăn của học sinh.
Ông Đào Quang Vinh, Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ thực phẩm Vinh Anh (Vinh Anh Food, xã Thường Tín) kể lại cơ duyên khiến ông quyết tâm theo đuổi mô hình sản xuất thịt sạch theo chuỗi khép kín. Những hình ảnh về dây chuyền giết mổ gia súc hiện đại ở châu Âu – nơi “con lợn được làm ngất bằng điện trước khi lấy huyết, ra đi nhẹ nhàng, không đau đớn” – luôn ám ảnh ông, đến mức “thỉnh thoảng còn xuất hiện cả trong giấc mơ”. Từ đó, ông tự hỏi: “Tại sao ở Việt Nam lại không thể có những dây chuyền hiện đại, nhân đạo, sạch sẽ như vậy?”
Năm 2012, câu hỏi ấy trở thành hành động. Ông Vinh thành lập Công ty cổ phần Công nghệ thực phẩm Vinh Anh với nhà máy chế biến thịt tươi sạch quy mô lớn bậc nhất miền Bắc. Toàn bộ dây chuyền, thiết bị phục vụ giết mổ và chế biến được nhập khẩu, chuyển giao công nghệ từ Pháp và Trung Quốc, với công suất từ 600 – 1.000 con lợn mỗi ca, bảo đảm quy trình khép kín, an toàn và hiện đại.
Tuy nhiên, theo ông Vinh, để hình thành chuỗi sản xuất thịt sạch bền vững, chỉ nỗ lực của doanh nghiệp là chưa đủ. Ông đề xuất Nhà nước đầu tư và vận hành một phần mềm truy xuất nguồn gốc chung, thống nhất cho các công ty, hợp tác xã và hộ chăn nuôi.
“Nếu có nền tảng chung, dữ liệu sản xuất – chế biến – phân phối sẽ minh bạch, giúp người tiêu dùng yên tâm, doanh nghiệp giảm gánh nặng chi phí đầu tư riêng lẻ”, ông nhấn mạnh.
Ông Vinh cũng kiến nghị thành phố có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất sạch, khuyến khích kết nối hệ thống siêu thị, nhà hàng, trường học với các hợp tác xã, cơ sở đạt chứng nhận VietGAP nhằm tạo kênh tiêu thụ ổn định. Đặc biệt, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người tiêu dùng hiểu đúng về thực phẩm chế biến, cấp đông – những sản phẩm vốn được xử lý an toàn, đảm bảo vệ sinh, nhưng vẫn bị định kiến là “không tươi”. Chỉ khi người tiêu dùng thay đổi nhận thức, sản phẩm sạch mới thực sự tìm được chỗ đứng bền vững trên thị trường.
Từ góc nhìn của đơn vị trực tiếp tổ chức sản xuất theo mô hình khép kín, ông Nguyễn Trọng Long, Giám đốc Hợp tác xã Hoàng Long chia sẻ: HTX Hoàng Long đang triển khai mô hình sản xuất khép kín từ chăn nuôi, sản xuất thức ăn chăn nuôi đến giết mổ, chế biến, nên việc thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm tương đối thuận lợi. Bên cạnh đó, HTX có đội ngũ lao động trẻ, nhiều người tốt nghiệp đại học, có trình độ cao, thuận lợi trong việc tiếp cận khoa học - kỹ thuật, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc trong sản xuất, sơ chế, chế biến sản phẩm.
"Thực tế cho thấy, truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm nông nghiệp là công việc không dễ. Tuy vậy, tôi cho rằng, dù khó vẫn phải làm, vì đây là cách thức quản lý minh bạch, giúp bảo vệ người sản xuất và người tiêu dùng. Tôi đề nghị Nhà nước có chính sách hỗ trợ cho phép xây dựng nhà máy sơ chế, chế biến, bảo quản nông sản ngay tại vùng sản xuất của các doanh nghiệp, hợp tác xã, nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm và tiết kiệm chi phí vận chuyển", ông Long đề xuất.
Bên cạnh đó, Giám đốc Hợp tác xã Hoàng Long mong muốn thành phố cùng các sở, ngành đẩy mạnh truyền thông tới người tiêu dùng về thực phẩm sạch. Ví dụ, thịt mát - được bảo quản ở nhiệt độ mát ngay từ khâu giết mổ và đã được thế giới công nhận có chất lượng tốt - nhưng người tiêu dùng trong nước vẫn có tâm lý ưa chuộng thịt “nóng”, “tươi”. Vì vậy, rất cần truyền thông sâu rộng để người dân hiểu rõ, từ đó giúp các hợp tác xã yên tâm sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.
Nghệ nhân ẩm thực Đinh Thị Hải Yến, Giám đốc Công ty cổ phần Thương mại và Chế biến thực phẩm Sạch Từ Tâm (số 29 ngõ 358, phố Bùi Xương Trạch, Khương Đình, Thanh Xuân, Hà Nội) chia sẻ hành trình khởi nghiệp với thực phẩm sạch.
Năm 2012-2013, chị bắt đầu sản xuất thực phẩm sạch với các sản phẩm như giò xào, chả cốm, patê, chả mực, chả cá thu... nhưng chưa được khách hàng đón nhận vì giá bán đắt hơn so với mặt bằng chung trên thị trường. Đặc biệt, trong bối cảnh thông tin về thịt lợn bẩn lan truyền trên mạng, việc khởi nghiệp của chị gặp thất bại bởi sản phẩm chưa có tem truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Tuy nhiên, điều đó không khiến chị nản lòng. Chị quyết tâm thuyết phục người tiêu dùng bằng cách cải tiến các món ăn quen thuộc với những hương vị "đặc biệt". Các nguyên liệu đều bảo đảm tiêu chuẩn của thực phẩm sạch và có truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Từ những thành công đó, Công ty đã ứng dụng công nghệ của Nhật Bản, xây dựng mã truy xuất nguồn gốc.
Năm 2019, nghệ nhân Hải Yến đã vinh dự được nhận giải thưởng Nghệ nhân quốc gia trong Chương trình “Vinh quang trí tuệ bàn tay vàng - Tự hào thương hiệu Việt Nam”; Giấy khen đã có thành tích trong tổ chức, tham gia Festival Sản phẩm nông nghiệp và làng nghề Hà Nội lần thứ nhất năm 2019.
Bà Đàm Thị Dịu, Giám đốc Công ty Kinh Bắc (xã Sơn Đồng) nêu thực tế: Doanh nghiệp phân phối đang gặp không ít khó khăn trong việc kiểm soát, truy xuất nguồn gốc các sản phẩm nông sản đặc thù, nhất là nhóm sản phẩm nhỏ lẻ, mang tính thủ công, đặc sản vùng miền.
“Nhiều mặt hàng chúng tôi thu mua, phân phối có sản lượng rất hạn chế, thậm chí chỉ tính bằng lạng hay vài ki-lô-gam, nên không thể lấy trực tiếp từ nhà sản xuất mà phải thông qua các hộ kinh doanh nhỏ”, bà Dịu chia sẻ.
Theo bà Đàm Thị Dịu, hiện công tác truy xuất và hậu kiểm chứng nhận VietGAP mới chỉ dừng ở cấp vùng sản xuất hoặc danh sách hộ dân, trong khi quy trình sản xuất của từng hộ vẫn rất khó kiểm soát và thiếu công cụ minh chứng rõ ràng. Điều này gây khó cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý khi muốn đảm bảo tính minh bạch thông tin nguồn gốc trong chuỗi giá trị sản phẩm.
Từ thực tiễn đó, bà Đàm Thị Dịu kiến nghị các cơ quan chuyên môn, nhà quản lý và chuyên gia nghiên cứu sớm xây dựng cơ chế xác nhận linh hoạt, phù hợp với sản xuất nhỏ lẻ ở cấp xã, vừa bảo đảm được tính minh bạch, vừa không gây quá tải thủ tục cho người dân, giúp doanh nghiệp có căn cứ pháp lý rõ ràng khi phân phối và quảng bá đặc sản địa phương.
Ông Nguyễn Tuấn Hồng, đại diện HTX Sản xuất và Tiêu thụ rau an toàn Bắc Hồng bày tỏ sự đồng tình với những khó khăn mà các doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất nông nghiệp đã chia sẻ tại hội thảo.
Ông Nguyễn Tuấn Hồng cho biết, cách đây 8 năm, hợp tác xã đã được hỗ trợ tem truy xuất đậm nhưng sau 2 năm thí điểm thì phải bỏ. Theo ông, có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân lao động nông nghiệp chủ yếu là lao động lớn tuổi nên tiếp cận với công nghệ rất hạn chế.
“Luật Thủ đô đã được Quốc hội ban hành có nhiều quy định hỗ trợ cho sản xuất nông nghiệp. Tôi mong muốn lãnh đạo thành phố và các sở, ngành liên quan triển khai cụ thể tới cơ sở. Hiện chúng ta đang thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp nên chúng tôi mong muốn chính sách đến cơ sở được thực hiện nhanh chóng, kịp thời hơn so với trước kia”, ông Nguyễn Tuấn Hồng nêu ý kiến.
Ông Nguyễn Tuấn Hồng cũng cho biết thêm, các doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư sản xuất nông nghiệp chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ, vốn đầu tư hạn chế nên việc bỏ tiền ra để tích tụ ruộng đất sẽ rất khó khăn. Đơn vị mong chính quyền hỗ trợ liên kết với các hộ nông dân để tạo thành các vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn; xây dựng vùng sản xuất ứng dụng công nghệ cao, hỗ trợ tem truy xuất rõ ràng, minh bạch…
Giám đốc Công ty cổ phần Sản xuất và Kinh doanh Thực phẩm an toàn Vinh Hà (xã Đại Xuyên, Hà Nội) Nguyễn Thị Mai chia sẻ nhiều trăn trở khi doanh nghiệp nông nghiệp còn gặp khó về vốn và chi phí trong quản lý chất lượng.
Theo bà Mai, hiện nay, sản phẩm rau an toàn của Vinh Hà đang được cung cấp cho khoảng 50.000 học sinh tại các trường học ở Hà Nội. “Đó là động lực lớn để chúng tôi kiên trì theo đuổi con đường sản xuất thực phẩm sạch, dù đôi khi tưởng như không thể tiếp tục", bà nói.
Công ty hiện có khoảng 40 hộ nông dân liên kết sản xuất, bảo đảm vùng trồng thật, sản phẩm thật, khách hàng thật. Tuy nhiên, chi phí duy trì hệ thống kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tem nhãn, chứng nhận an toàn lại quá lớn so với lợi nhuận mỏng của sản xuất rau màu.
"Với các doanh nghiệp làm ăn chân chính, chi phí cho kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất là gánh nặng. Nếu tính đủ vào giá thành, giá rau sạch sẽ cao hơn nhiều so với rau thường, khiến sản phẩm khó đến được tay người tiêu dùng", bà Mai nhấn mạnh, đồng thời cho rằng Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ vốn, giảm phí chứng nhận và đầu tư cho các đơn vị sản xuất thật, làm ăn minh bạch.
Theo bà Mai, công tác quản lý không nên chỉ dừng lại ở việc kiểm tra, xử phạt – đó mới là xử lý “phần ngọn”. Gốc rễ của vấn đề là hỗ trợ các hợp tác xã, doanh nghiệp đầu tư công nghệ cao, hệ thống nhà màng, sơ chế, bảo quản, từ đó kiểm soát chất lượng ngay trong quá trình sản xuất.
Bên cạnh đó, truyền thông cũng đóng vai trò quan trọng, giúp phụ huynh, nhà trường hiểu rõ lợi ích của việc sử dụng rau củ theo mùa, thay vì lựa chọn cảm tính. Điều này không chỉ giúp cân đối cung cầu, mà còn bảo đảm chất lượng sản phẩm.
“Chúng ta đã nói nhiều đến hỗ trợ theo chuỗi giá trị thì cần thực hiện thực chất: Hỗ trợ từ người sản xuất đến khâu phân phối, tiêu thụ. Nếu hỗ trợ đơn lẻ, chuỗi sẽ bị đứt quãng, rất khó tạo ra bước đột phá cho nông nghiệp sạch", bà Nguyễn Thị Mai đề xuất.
Ông Hoàng Văn Thám, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã rau quả sạch Chúc Sơn (phường Chương Mỹ) chia sẻ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Hợp tác xã Chúc Sơn đã phối hợp với nhiều đơn vị triển khai hoạt động truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Tuy nhiên, để đưa hàng hóa vào các hệ thống siêu thị, trường học, các thủ tục liên quan đến truy xuất nguồn gốc vẫn còn phức tạp, đòi hỏi nhiều bước và chi phí lớn. Việc hoàn thiện hồ sơ, bộ tiêu chuẩn truy xuất theo quy định khiến chi phí của hợp tác xã, doanh nghiệp tăng cao, chưa kể các khoản thuế liên quan. Trong khi đó, giá bán sản phẩm vào siêu thị, trường học vẫn ở mức thấp, khiến nông sản có truy xuất nguồn gốc phải cạnh tranh gay gắt với hàng hóa, thực phẩm bày bán ngoài chợ. Đây thực sự là “cuộc chiến không cân sức”.
Để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, hợp tác xã rất cần đội ngũ kỹ sư có chuyên môn. Tuy nhiên, khả năng thu hút nguồn nhân lực này còn hạn chế. Hiện nay, Hà Nội thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và ngày càng chú trọng công tác bảo vệ môi trường, song vấn đề môi trường trong sản xuất nông nghiệp vẫn chưa được quan tâm đúng mức.
Bên cạnh đó, việc kết nối truy xuất nguồn gốc bằng mã số, mã vạch nhằm liên thông dữ liệu giữa các cổng thông tin chuyên ngành của các bộ, ngành với hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia vẫn còn nhiều vướng mắc. Hợp tác xã kiến nghị thành phố và Trung ương sớm có cơ chế hỗ trợ để các hợp tác xã được liên kết với các nền tảng số quốc gia, bảo đảm truy xuất nguồn gốc sản phẩm minh bạch, thuận tiện.
Ngoài ra, các cơ quan quản lý cần tăng cường quản lý, kiểm soát minh bạch thị trường, đặc biệt với hàng hóa không rõ nguồn gốc, sản phẩm nhập khẩu, nhằm bảo vệ người tiêu dùng và người sản xuất chân chính.
TS Phan Thị Phương Thảo (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) nhấn mạnh: Phát triển chuỗi sản xuất, kinh doanh nông - lâm - thủy sản theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững là xu thế tất yếu, tạo nền tảng quan trọng cho tăng trưởng xanh và hội nhập quốc tế của nông nghiệp Việt Nam.
Theo TS Phương Thảo, Việt Nam đang sở hữu thị trường thực phẩm đầy tiềm năng, với doanh thu ngành chế biến thực phẩm năm 2024 ước đạt hơn 79 tỷ USD; kim ngạch xuất khẩu nông – lâm - thủy sản đạt 60–61 tỷ USD. Bên cạnh đó, Việt Nam đang có nhiều cơ hội từ chính sách hỗ trợ của Chính phủ. Tuy nhiên, chất lượng và an toàn thực phẩm vẫn là khâu yếu, chưa tương xứng với tiềm năng. Chất lượng sản phẩm còn thiếu ổn định; tỷ lệ cơ sở đạt chứng nhận an toàn thực phẩm còn thấp; vi phạm an toàn thực phẩm tuy giảm nhưng vẫn ở mức cao; tổn thất sau thu hoạch lớn, lợi nhuận của người nông dân thấp.
“Giá trị gia tăng chủ yếu nằm ở khâu chế biến và phân phối, trong khi khâu sản xuất, nơi tạo ra giá trị gốc, lại được hưởng ít nhất”, TS Phương Thảo phân tích.
Về định hướng phát triển, TS Phương Thảo đề xuất xây dựng chuỗi nông - lâm – thủy sản theo ba trụ cột chính là: An toàn – chất lượng – truy xuất được (Áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, sản xuất hữu cơ, ứng dụng công nghệ số trong giám sát và minh bạch thông tin sản phẩm); Bền vững – tuần hoàn – giảm phát thải (Tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ, năng lượng sinh học, giảm chất thải và tiết kiệm năng lượng); Liên kết chuỗi giá trị – “4 nhà” (Gắn kết chặt chẽ giữa nông dân, doanh nghiệp, nhà khoa học và Nhà nước, với hợp tác xã kiểu mới làm hạt nhân kết nối).
Đồng thời, chính sách hỗ trợ của Nhà nước cần tập trung vào tín dụng xanh, đất đai, chuyển đổi số, cấp mã truy xuất nguồn gốc, và tăng cường truyền thông. Về phía doanh nghiệp, cần đầu tư công nghệ bảo quản, chế biến sâu, phát triển thương hiệu, tem truy xuất rõ ràng; người sản xuất cần tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, đảm bảo chất lượng đồng nhất.
TS Phan Thị Phương Thảo dẫn chứng, chuỗi sản xuất và cung cấp sữa Ba Vì là ví dụ điển hình cho mô hình liên kết hiệu quả, trong đó Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội hỗ trợ giống, trang thiết bị, thú y; hợp tác xã ký hợp đồng tiêu thụ với doanh nghiệp; Trung tâm Phát triển nông nghiệp Hà Nội hỗ trợ xây dựng thương hiệu.
Bà Trần Thị Tiên Thủy, đại diện Trung tâm Mã số, mã vạch quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, một số giải pháp truy xuất nguồn gốc điện tử truy xuất nguồn gốc nông sản được coi là giải pháp hữu hiệu giúp doanh nghiệp, các đơn vị sản xuất kiểm soát, quản trị dòng sản phẩm, thống kê nghiên cứu thị trường, phát triển thương mại điện tử, kết nối cung cầu. Đồng thời, giải pháp này giúp khẳng định chất lượng và an toàn thực phẩm, bảo vệ người tiêu dùng. Bà Thủy đã giới thiệu mô hình Truy xuất nguồn gốc sử dụng NBC - Trace và xu hướng giải pháp, công nghệ như nhãn điện tử, hộ chiếu số.
Bà Trần Thị Tiên Thủy cũng chia sẻ một số quy định mới về quản lý chất lượng sản phẩm hàng hóa, truy xuất nguồn gốc sản phẩm thực phẩm tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Luật này có những điểm mới nổi bật như chuyển sang phân loại sản phẩm theo 3 mức độ rủi ro (thấp, trung bình, cao); bổ sung quy định về truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng (bắt buộc đối với hàng hóa có rủi ro cao); mở rộng 4 hành vi bị cấm liên quan đến quảng cáo sai sự thật, che giấu thông tin nguy cơ, lợi dụng quản lý chất lượng gây hại lợi ích quốc gia, và cạnh tranh không lành mạnh về chất lượng hàng hóa.
Cụ thể, “Hộ chiếu số sản phẩm” được quy định tại Khoản 8 Điều 3: Tập hợp các thông tin về sản phẩm và chuỗi cung ứng của sản phẩm đó, được lưu trữ bằng mã vạch hoặc các phương thức phù hợp hoặc thông qua cơ sở dữ liệu thông tin bằng đường dẫn, bảo đảm có thể đọc hoặc kết nối được thông qua thiết bị phù hợp.
Về “Truy xuất nguồn gốc” - Quy định tại Điều 6d: Khả năng theo dõi, nhận diện được một đơn vị sản phẩm, hàng hóa qua từng công đoạn của quá trình sản xuất, sơ chế, chế biến, lưu thông trên thị trường; giúp minh bạch thông tin và xác thực nguồn gốc, chất lượng sản phẩm.
Về “Nhãn điện tử” - Quy định tại Điều 28, Điều 34, Điều 34a: Thông tin về hàng hóa được thể hiện dưới dạng điện tử, được lưu trữ và hiển thị thông qua thiết bị điện tử hoặc cổng thông tin điện tử, cho phép thay thế hoặc bổ sung thông tin trên nhãn hàng hóa truyền thống.
Phát biểu đề dẫn hội thảo, ông Nguyễn Thành Trung, Phó Trưởng phòng Chất lượng và Phát triển thị trường nhấn mạnh, Thủ đô Hà Nội có vị trí địa lý, chính trị quan trọng, là 1 trong 2 đầu tàu kinh tế thúc đẩy sự phát triển sản xuất, kinh doanh của cả nước nói chung, vùng kinh tế phía Bắc nói riêng, là một trong 3 thành phố lớn của cả nước tiêu thụ lượng lớn sản phẩm nông, lâm thủy, sản với mạng lưới phân phối lớn, đồng bộ, hiện đại.
Mặc dù là Thủ đô, diện tích sản xuất nông nghiệp của Hà Nội còn rất lớn (diện tích trồng lúa 155 nghìn ha, diện tích trồng rau đạt 33 nghìn ha, cây lâu năm 24 nghìn ha, đàn lợn 1,25 triệu con, đàn gia cầm đạt 36 triệu con (đứng đầu cả nước); phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp chuyên canh tập trung 35 vùng lúa, 104 vùng rau, 56 vùng cây ăn quả, 66 vùng nuôi trồng thủy sản, 128 khu chăn nuôi tập trung; hơn 3.300 sản phẩm OCOP, hơn 400 mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.....). Hà Nội hiện có hơn 11 nghìn cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm nông lâm thủy sản, 250 doanh nghiệp xuất khẩu nông lâm thủy sản…
Với tiềm năng, lợi thế riêng, hiện nay, quy mô sản xuất nông nghiệp của Hà Nội thuộc tốp đầu cả nước. Tuy nhiên, một số sản phẩm nông, lâm, thủy sản làm ra mới chỉ đáp ứng một phần từ 20-70% (tùy theo các sản phẩm) cho hơn 10 triệu dân sinh sống, làm việc trên địa bàn. Lượng hàng hóa còn thiếu được kết nối, khai thác từ các tỉnh/thành phố và nhập khẩu từ nước ngoài. Vì vậy, để bảo đảm nguồn cung hàng hóa nông sản cho thị trường Hà Nội phải đảm bảo từ 3 nguồn: Thứ nhất, do Hà Nội tự sản xuất, phân phối; thứ hai, do các tỉnh, thành phố cung cấp; thứ ba, từ nguồn nhập khẩu.
Do thị trường Hà Nội có đa dạng các nguồn cung cấp hàng hóa thực phẩm nông, lâm thủy sản nên vấn đề đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm hết sức quan trọng. Để bảo đảm nguồn cung hàng hóa tự sản xuất cho người dân Thủ đô, Sở Nông nghiệp và Môi trường tập trung chỉ đạo phát triển sản xuất nông nghiệp theo chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ nông sản an toàn, sản xuất theo hướng hữu cơ, VietGAP, ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp kết hợp sinh thái...
Trong thời gian vừa qua, các đơn vị chức năng của thành phố đã tăng cường công tác kiểm tra, hậu kiểm, ngăn chặn và xử lý kịp thời các vi phạm theo quy định của pháp luật, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh cho các cơ sở phát triển, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nhiều vụ việc mất an toàn thực phẩm (ATTP) được phát hiện.
Để tiếp tục hỗ trợ, thúc đẩy tiêu thụ, liên kết kết nối tạo chuỗi sản xuất nông lâm thủy sản an toàn, bền vững trong bối cảnh đòi hỏi ngày càng cao của thị trường hiện nay, việc các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh của ngành nông nghiệp được thường xuyên cập nhật các thông tin, yêu cầu về kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin nguồn gốc trong sản xuất, tiêu thụ nông lâm thủy sản là rất cần thiết.
Xuất phát từ những yêu cầu trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo “Giải pháp kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin nguồn gốc trong sản xuất, sơ chế, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông, lâm, thủy sản” để các nhà quản lý, người sản xuất, kinh doanh được cùng nhau trao đổi phổ biến các quy định, trao đổi các kinh nghiệm thảo luận, đề xuất các giải pháp thúc đẩy nâng cao chất lượng, ATTP, truy xuất nguồn gốc phát triển chuỗi sản xuất, tiêu thụ nông, lâm, thủy sản an toàn, bền vững.
Tham gia hội thảo có: Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tạ Văn Tường; Phó Chủ tịch Hội Nông dân thành phố Trương Văn Nhung; Phó Trưởng phòng Chất lượng và Phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Thành Trung; đại diện các phòng, đơn vị chi cục, trung tâm trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường; cùng các chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực công nghệ thực phẩm, an toàn thực phẩm.
Đây là dịp để các nhà quản lý, người sản xuất, kinh doanh được cùng nhau trao đổi, thảo luận các kinh nghiệm, phổ biến các quy định, đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, phát triển chuỗi sản xuất, tiêu thụ nông, lâm, thủy sản an toàn, bền vững.
Trong thời gian qua, các đơn vị chức năng của thành phố đã tăng cường công tác kiểm tra, hậu kiểm, ngăn chặn và xử lý kịp thời, các vi phạm theo quy định của pháp luật, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh cho các cơ sở phát triển, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nhờ đó, nhiều vụ việc mất an toàn thực phẩm đã được phát hiện, cho thấy một số doanh nghiệp vẫn chưa quan tâm, chú trọng việc tuân thủ các quy định của pháp luật về chất lượng, an toàn thực phẩm.
Trước thực trạng đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội phối hợp với Báo Hànộimới tổ chức Hội thảo - Tọa đàm về “Giải pháp kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin nguồn gốc trong sản xuất, sơ chế, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông, lâm, thủy sản”.
Giám đốc: Vũ Minh Tuấn
Các Phó Giám đốc: Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Thành Lợi, Nguyễn Kim Khiêm.
Liên hệ tòa soạn: [email protected]
Liên hệ quảng cáo:
0913.531.932 | Báo giá quảng cáo
Tổng đài Trung tâm Phát hành: 02439288772; 02432668039
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.
