Hoàn thiện hồ sơ di tích Cổ Loa trình UNESCO: Làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu của di sản

Nhận diện giá trị nổi bật của Cổ Loa

Theo Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang, thời gian qua, đơn vị đã phối hợp với các cơ quan, chuyên gia, nhà khoa học triển khai nghiên cứu, khảo sát, thu thập tư liệu và từng bước xây dựng các luận cứ khoa học phục vụ quá trình hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trình UNESCO. “Một trong những nội dung quan trọng nhất là nhận diện đầy đủ các giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa, làm rõ những đặc trưng tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khảo cổ học, quy hoạch và cảnh quan của di sản”, ông Quang nhấn mạnh.

Nội dung nhận được nhiều trao đổi tại tọa đàm là tên gọi của di sản, bảo đảm ngắn gọn, dễ nhận diện, phản ánh đúng nhất bản chất, giá trị và thuộc tính cốt lõi của di sản trong hồ sơ trình UNESCO. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng dành nhiều thời gian thảo luận về cách xác lập giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa.

Theo các chuyên gia, Cổ Loa là một trong những di tích lịch sử và khảo cổ học đặc biệt quan trọng của Việt Nam, gắn liền với sự ra đời của Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương, phản ánh sinh động quá trình hình thành nhà nước sơ khai, sự phát triển của nền văn minh Việt cổ và truyền thống dựng nước, giữ nước của dân tộc.

Không chỉ là kinh đô của Nhà nước Âu Lạc vào thế kỷ III trước Công nguyên, Cổ Loa còn là trung tâm chính trị quan trọng trong nhiều giai đoạn lịch sử tiếp theo, tiêu biểu là việc Ngô Quyền lựa chọn nơi đây làm kinh đô sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938, mở ra thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh hệ thống di tích, di vật, các tầng văn hóa khảo cổ học phong phú tại Cổ Loa đã cung cấp nhiều tư liệu có giá trị, góp phần làm sáng tỏ lịch sử hình thành và phát triển của quốc gia Việt Nam thời kỳ đầu. Đây là những cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, nhận diện đầy đủ hơn các giá trị nổi bật của di sản trong mối tương quan với các di sản cùng loại trên thế giới.

Một hướng tiếp cận được nhấn mạnh là nhìn Cổ Loa như một biểu hiện sớm của mô hình đô thị - nhà nước, gắn với tiến trình hình thành nền văn minh đầu tiên ở lưu vực sông Hồng. GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng cần tiếp tục mở rộng nghiên cứu so sánh với các kinh đô trong khu vực Đông Nam Á để làm rõ tính tiêu biểu, khác biệt và niên đại sớm của di sản.

Làm rõ tiêu chí nổi bật toàn cầu

Ở cấp độ kỹ thuật hồ sơ, nhiều ý kiến cho rằng Cổ Loa có thể tiếp tục được làm rõ theo các tiêu chí giá trị nổi bật toàn cầu, trong đó cần gắn với vai trò của Cổ Loa như biểu hiện tiêu biểu của văn minh sông Hồng. Ngoài ra, hệ thống thành lũy nhiều vòng kết hợp với địa hình tự nhiên và mạng lưới thủy hệ của Cổ Loa như một mô hình kinh đô sớm độc đáo.

Ở góc độ quy hoạch, kiến trúc và cảnh quan, GS.TS.KTS Nguyễn Quốc Thông nhấn mạnh tính thuận thiên trong cấu trúc Cổ Loa, thể hiện qua sự hài hòa giữa thành với không gian làng xóm, canh tác, môi trường tự nhiên xung quanh. Ông cũng gợi mở hướng tiếp cận Cổ Loa như một “bảo tàng sinh thái”, nơi di sản được bảo tồn và phát triển ngay trong chính cộng đồng cũng như không gian sống đương đại.

"Điểm cốt lõi cần phải rõ, đó là Cổ Loa là vùng lõi của văn minh sông Hồng. Trong thành và ngoài thành đều canh tác lúa nước, có làng xóm sinh sống, đó là nét độc đáo riêng có của người Việt. Từ thời ấy, con người sống dựa vào tự nhiên, chứng minh tổ tiên ta xưa đã thuận thiên, biết sống dựa vào tự nhiên", GS.TK.KTS Nguyễn Quốc Thông chia sẻ.

Trong khi đó, GS.TS Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia, lưu ý bên cạnh tính quân sự của toà thành, hồ sơ cần nhấn mạnh hơn các yếu tố cảnh quan, văn hóa và mô hình phát triển của một trung tâm quyền lực sớm. Theo ông, Cổ Loa cần được nhìn trong cấu trúc tổng thể gồm đô thị đa chức năng, hệ thống thủy văn, không gian cư trú và sự tiếp nối của các giá trị lịch sử - văn hóa qua nhiều thời kỳ.

Sau toạ đàm này, nhóm xây dựng hồ sơ sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống so sánh quốc tế, làm rõ hơn vị trí và vai trò của Cổ Loa trong tiến trình hình thành các trung tâm quyền lực sớm ở Đông Nam Á và châu Á, đồng thời nghiên cứu xây dựng kế hoạch tổng thể lập hồ sơ khoa học đệ trình UNESCO. Các chuyên gia cũng đề xuất tổ chức thêm các hội thảo chuyên sâu nhằm tham vấn rộng rãi hơn về các tiêu chí giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn và tính xác thực của di sản.

Có thể thấy, thông qua tọa đàm này, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội tiếp tục khẳng định quyết tâm phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý, nhà khoa học và chuyên gia trong nước, quốc tế nhằm xây dựng hồ sơ khoa học có chất lượng, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị Khu di tích Cổ Loa, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa di sản trở thành ứng cử viên của Việt Nam trong lộ trình đề cử UNESCO công nhận là Di sản thế giới.