Giao thông trở thành “chìa khóa” cho bầu trời xanh

Giao thông vận tải là một trong những nguồn phát thải lớn

Tại tọa đàm “Bầu trời xanh: Tài sản chung của chúng ta”, bà Nguyễn Hoàng Ánh, Phó trưởng Phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết ô nhiễm không khí tại khu vực Vùng Thủ đô giai đoạn 2022-2025 chưa có dấu hiệu giảm, nổi bật là ô nhiễm bụi mịn PM2.5.

Số liệu quan trắc giai đoạn 2023-2025 cho thấy nồng độ PM2.5 trung bình dao động khoảng 47-48 µg/Nm³, cao khoảng 1,5-2 lần giới hạn trung bình năm hiện hành là 25 µg/Nm³. Khoảng 1/3 số ngày trong năm có chất lượng không khí vượt quy chuẩn, tập trung chủ yếu trong mùa ô nhiễm từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau.

Theo kết quả nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giao thông vận tải đóng góp khoảng 23% lượng bụi PM2.5 tại Hà Nội. Đây không phải nguồn phát thải duy nhất, song là lĩnh vực còn nhiều dư địa để giảm phát thải.

Một trong những mục tiêu của Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 là đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch.

Kế hoạch đồng thời đặt ra yêu cầu từng bước hạn chế phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại các đô thị lớn, kiểm soát phương tiện phát thải cao đi vào khu vực trung tâm theo các vành đai tại Hà Nội trong giai đoạn 2026-2030. Việc Hà Nội triển khai thí điểm Vùng phát thải thấp (LEZ) là một bước cụ thể hóa định hướng này.

Tuy nhiên, kiểm soát phương tiện phát thải cao sẽ khó đạt hiệu quả nếu người dân không có lựa chọn thay thế thuận tiện. Theo đại diện Cục Môi trường, chuyển đổi phương thức đi lại, phát triển giao thông công cộng và kiểm soát phương tiện phát thải cao cần được thực hiện đồng bộ.

Nói cách khác, muốn người dân giảm sử dụng phương tiện cá nhân, giao thông công cộng phải thực sự thuận tiện, an toàn và phù hợp với nhu cầu đi lại hằng ngày.

PGS.TS.BS Nguyễn Ngọc Quang, Phó Tổng giám đốc chuyên môn khối Nội, Hệ thống Y tế Vinmec, cho rằng ô nhiễm không khí không chỉ liên quan đến các bệnh về hô hấp mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch. Đây là vấn đề cần được hành động ngay.

Từ chính sách đến hành động

Trong tháng 9-2026, Quỹ Vì tương lai xanh triển khai chương trình “Tháng di chuyển vì Bầu trời xanh” từ ngày 10 đến 30-9, khuyến khích người dân đi bộ, chạy bộ và tăng cường vận động. Quỹ cũng tài trợ 10.000 mã ưu đãi di chuyển trên ứng dụng Green SM trong tháng 9, tạo thêm cơ hội trải nghiệm phương tiện giao thông thuần điện.

TS. Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ Vì tương lai xanh cho rằng, không khí sạch không chỉ là câu chuyện môi trường mà liên quan trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng sống, năng suất lao động và sự phát triển bền vững.

Giai đoạn 2026 - 2030 được đại diện Cục Môi trường đánh giá là thời điểm quan trọng để chuyển từ nhận diện, kiểm soát nguồn ô nhiễm sang tổ chức thực hiện các giải pháp đồng bộ, có mục tiêu và lộ trình cụ thể.

Với Hà Nội, bài toán vì thế không chỉ là thay bao nhiêu phương tiện chạy xăng bằng phương tiện điện hay thiết lập bao nhiêu khu vực phát thải thấp. Quan trọng hơn là tạo được hệ thống giao thông công cộng đủ tốt để người dân có thể thay đổi thói quen đi lại.

Khi phương tiện công cộng sạch hơn, phương tiện phát thải cao từng bước được kiểm soát và người dân có thêm lựa chọn di chuyển xanh, mục tiêu về một đô thị ít phát thải mới có thể thực sự đi vào đời sống.