Chuyển đổi giao thông xanh: Hạ tầng phải đi trước

Lộ trình cụ thể

HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 trên địa bàn Thủ đô với lộ trình cụ thể từ nay đến năm 2030. Phó Chủ tịch Hiệp hội vận tải hành khách công cộng Hà Nội, Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Hải chia sẻ, về bản chất, vùng phát thải thấp là công cụ quản lý giao thông - môi trường nhằm hạn chế phương tiện phát thải cao, cải thiện chất lượng không khí, giảm tiếng ồn và thúc đẩy người dân chuyển sang phương tiện sạch hơn.

Ông Nguyễn Hoàng Hải phân tích: Khu vực trung tâm Hà Nội, đặc biệt trong phạm vi Vành đai 1 là vùng đô thị có mật độ dân cư, thương mại, dịch vụ, y tế, giáo dục và du lịch rất cao. Nếu hạn chế được phương tiện phát thải lớn, người dân có thể hưởng lợi từ không khí sạch hơn, hè phố thông thoáng hơn, tiếng ồn giảm hơn và không gian đi bộ an toàn hơn. Đó là mục tiêu đúng song vấn đề là không phải mọi người dân đều có cùng khả năng thích ứng. Điều đó đặt ra một nguyên tắc quan trọng: Chuyển đổi xanh trong giao thông phải là chương trình đô thị tổng thể, chứ không phải là tập hợp các mệnh lệnh hành chính rời rạc. Muốn giảm xe xăng, xe dầu, xe cũ, cần đồng thời tạo ra lựa chọn thay thế đủ thuận tiện, đủ an toàn và đủ khả năng chi trả. Không dễ thay đổi hành vi đi lại của người dân nếu ngày mai họ chưa biết đi bằng phương tiện gì, gửi xe ở đâu, sạc điện thế nào, chi phí bao nhiêu và thời gian di chuyển có chấp nhận được hay không...

Để việc triển khai thực hiện đề án thuận lợi và hạn chế tác động mạnh tới đời sống người dân, lộ trình thực hiện được chia thành 3 giai đoạn với những quy định hạn chế phù hợp với điều kiện, đặc thù khu vực rồi từng bước nhân rộng. Theo ông Nguyễn Hoàng Hải, chính sách với lộ trình cụ thể, cơ chế hỗ trợ, phân nhóm đối tượng và giám sát thực thi cụ thể, hợp lý sẽ khiến người dân yên tâm đồng hành với mục tiêu giảm phát thải.

Hạ tầng là điều kiện tiên quyết

Ông Nguyễn Phan Anh, Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết, Hà Nội coi hạ tầng và chính sách là hai trong số những trụ cột quan trọng nhất của tiến trình chuyển đổi xanh giao thông. Hạ tầng cần bao gồm giao thông công cộng đủ sức hấp dẫn, mạng lưới trạm sạc nhiều lớp, bãi đỗ xe hợp pháp, điểm trung chuyển thuận tiện, hạ tầng đi bộ an toàn, dữ liệu vận hành minh bạch. “Sở đang cùng nhóm nghiên cứu của UNDP (Chương trình phát triển Liên hợp quốc) nghiên cứu và định hình phát triển hệ thống trạm sạc xe điện nhiều lớp cho Hà Nội”, ông Nguyễn Phan Anh chia sẻ.

Hà Nội hiện có quy mô phương tiện rất lớn, trong đó xe máy chiếm tỉ trọng áp đảo. Cùng với đó, ô tô điện, xe buýt điện, taxi điện, xe công nghệ, xe máy điện... làm gia tăng nhu cầu sạc. Hà Nội cũng đã lắp đặt được khoảng 2.000 điểm hoặc trụ sạc hiện hữu với hơn 10.000 cổng sạc. Tuy nhiên, mạng lưới này còn phân tán, chủ yếu do doanh nghiệp triển khai, chưa đủ để trở thành hệ thống hạ tầng đô thị hoàn chỉnh.

Nghiên cứu của nhóm chuyên gia UNDP chỉ ra rằng, vấn đề không chỉ là có bao nhiêu trụ sạc, mà là trụ sạc đặt ở đâu, phục vụ nhóm phương tiện nào, công suất bao nhiêu, có chỗ đỗ hợp pháp không, có đấu nối điện an toàn không, có dữ liệu vận hành công khai không và có phù hợp với nhu cầu đi lại thực tế không... Nếu chỉ đặt trạm sạc ở những nơi còn mặt bằng trống thay vì nơi có nhu cầu dừng đỗ, có khả năng cấp điện và có tổ chức giao thông phù hợp, hạ tầng sạc có thể trở thành điểm nghẽn mới.

Vì vậy, Hà Nội rất cần mạng lưới sạc nhiều lớp. Xe máy điện cần các điểm sạc nhỏ ở bãi gửi xe, khu dân cư, trường học, nơi làm việc; ô tô cá nhân cần sạc tại nhà ở, chung cư, bãi đỗ, trung tâm thương mại; taxi, xe công nghệ cần sạc nhanh tại sân bay, bến xe, nhà ga, bệnh viện, các điểm có tần suất quay vòng cao; xe buýt điện cần depot, điểm đầu cuối, sạc bổ sung theo biểu đồ vận hành; logistics đô thị cần trạm sạc tại kho bãi, trung tâm phân phối, hành lang vận tải... Một mạng lưới như vậy không thể hình thành tự phát nếu thiếu quy hoạch, tiêu chuẩn và cơ chế phối hợp.

Như vậy, câu chuyện chuyển đổi xanh không đơn giản là thay xe xăng bằng xe điện một cách cơ học. Đó là quá trình tái cấu trúc giao thông đô thị, tái phân bổ không gian đường phố, nâng cao năng lực quản trị, cải thiện chất lượng sống. Một Hà Nội xanh hơn cần bắt đầu từ hệ thống hạ tầng được chuẩn bị trước và chính sách đủ công bằng để thuyết phục người dân cùng chuyển đổi.