Giá xăng dầu leo thang gây sức ép cho tăng trưởng

“Đội” chi phí, “bào mòn” sức mua

Tính từ đầu tháng 9 đến nay, giá xăng đã tăng qua 4 kỳ điều chỉnh liên tiếp, mức tăng hơn 4.400 đồng/lít do tác động từ giá thế giới.

Theo TS Nguyễn Minh Phong- chuyên gia kinh tế, đợt tăng giá xăng dầu lần này có mức tăng khá mạnh. Xăng dầu giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của nền kinh tế, là đầu vào thiết yếu của sản xuất, vận tải và tiêu dùng. Khi giá liên tiếp sẽ làm đội chi phí vận chuyển, logistics, nguyên liệu. Trong khi doanh nghiệp khó chuyển toàn bộ phần chi phí tăng vào giá bán do phải giữ sức cạnh tranh, dẫn đến giảm lợi nhuận và cạn kiệt dòng tiền.

Giá xăng dầu tăng sẽ gây áp lực đến lạm phát chi phí đẩy. Cú sốc giá nhiên liệu kéo dài làm tăng giá hàng hóa tiêu dùng, vật liệu và dịch vụ. Từ đó bào mòn sức mua, khi mặt hàng thiết yếu và cước vận tải neo cao, sức tiêu dùng của người dân giảm, làm chậm tốc độ hồi phục và tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Nửa đầu năm 2026, GDP tăng 8,18%, kết quả rất tích cực trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên mà Quốc hội đề ra cho cả năm 2026; giá dầu cao kéo dài kéo tiêu dùng đi xuống, đúng lúc nền kinh tế cần tổng cầu mạnh nhất. Chưa kể, lạm phát bủa vây, trong bối cảnh đó, khả năng giảm thêm lãi suất VND để hỗ trợ tăng trưởng sẽ khó khăn hơn.

Báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 8 tăng 0,47% so với tháng trước, chủ yếu do giá xăng dầu trong nước điều chỉnh tăng theo giá nhiên liệu thế giới. Trong đó, nhóm giao thông có mức tăng 4,09% so với tháng trước, qua đó tác động làm CPI chung tăng 0,41 điểm phần trăm; CPI bình quân 8 tháng ở mức 4,45%, đã rất sát mục tiêu khoảng 4,5% cả năm.

Nhiều doanh nghiệp cho biết, tính từ cuối tháng 8 đến đầu tháng 9, giá thức ăn chăn nuôi đã tăng 5 lần. Lĩnh vực logistics và vận tải cũng đối mặt áp lực nghẹt thở. Điển hình, tại thành phố Hồ Chí Minh tăng 10 -20%, Hải Phòng tăng 15 - 30%, còn cước vận tải container tại Hải Phòng và Quảng Ninh tăng 10 - 24%.

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế lo ngại, giá xăng dầu liên tục biến động, lạm phát cuối năm có khả năng vượt trần mục tiêu 4,5%.

Nếu giá dầu chỉ tăng ngắn hạn, tác động rõ nhất nằm ở chi phí. Nhưng nếu duy trì cao vài tháng, điều đáng lo là cú sốc chi phí sẽ chuyển hóa thành lạm phát rồi cuối cùng bào mòn sức mua - lúc đó tác động không còn nằm ở giá xăng hay doanh nghiệp vận tải nữa, mà bắt đầu ảnh hưởng tới tăng trưởng chung.

Giảm tác động giá xăng dầu

Đầu tháng 4-2026, Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 xuống 3,1% (giảm 0,3 điểm %), còn Tập đoàn Goldman Sachs (Mỹ) giảm dự báo GDP toàn cầu xuống 2,2% do tác động từ cú sốc dầu mỏ ở Trung Đông. Trong báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á tháng 9-2026, ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) dự báo, dư địa chính sách của Việt Nam đang chịu thêm sức ép trong bối cảnh áp lực từ nhu cầu trong nước, giá năng lượng và các yếu tố bên ngoài gia tăng…

Theo các chuyên gia, trước mắt, dư địa tài khóa để can thiệp thị trường xăng dầu đang rất hạn chế. Việc gia hạn chính sách giảm thuế trong 3 tháng qua đã khiến ngân sách hụt thu khoảng 15.400 tỷ đồng, trong khi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đang phải vay ngân sách 8.000 tỷ đồng và phải hoàn trả trong năm tài khóa. Các chính sách miễn thuế nhập khẩu ưu đãi MFN, thuế bảo vệ môi trường, thuế VAT theo Nghị quyết 34 cũng sắp hết hạn vào ngày 30-9.

Tại kỳ điều hành ngày 24-9 vừa qua, quỹ bình ổn giá đã không còn được chi sử dụng cho tất cả các mặt hàng. Công bố từ Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) chiều ngày 24-9 cho hay, số tồn quỹ bình ổn tại tài khoản tạm ứng từ ngân sách đã âm 263 tỷ đồng.

Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) ghi nhận đến 15h ngày 24-9, số dư quỹ đã âm tới -1.766,41 tỷ đồng. Bao gồm khoản quỹ không từ nguồn tạm ứng âm 1.437,74 tỷ đồng và khoản quỹ từ nguồn tạm ứng ngân sách âm 328,67 tỷ đồng.

Với nguồn quỹ còn lại của doanh nghiệp khá "mong manh", yếu tố trợ lực khi giá xăng dầu biến động cũng không còn nhiều dư địa, đặc biệt là chính sách giảm thuế sắp hết hiệu lực. Do đó các chuyên gia cho rằng cần sớm có phương án quản lý, điều hành giá xăng dầu để giảm những cú sốc tăng giá liên tiếp và bình ổn thị trường tiêu dùng cuối năm.

Các chính phủ châu Âu đang triển khai hàng loạt biện pháp như trợ cấp, giảm thuế nhiên liệu và điều chỉnh chính sách năng lượng nhằm hạn chế tác động của giá xăng, dầu diesel tăng cao trong bối cảnh nguồn cung năng lượng toàn cầu chịu ảnh hưởng từ các cuộc xung đột tại Trung Đông và Ukraine. Trong dài hạn, EU đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, điện hạt nhân và điện khí hóa nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Tại Việt Nam, theo TS Nguyễn Minh Phong, cơ quan quản lý cần kiểm soát chặt các khoản chi phí có thể tác động đến mặt bằng giá. Ở góc độ doanh nghiệp, trước sức ép chi phí nhiên liệu tăng cao, nhiều đơn vị cần chủ động thích ứng để duy trì sản xuất, từng bước cải tiến công nghệ, tiết kiệm năng lượng, tăng tỷ lệ tái sử dụng nhiên liệu và lựa chọn phương tiện vận chuyển tiết kiệm hơn. Bên cạnh nỗ lực của cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, sự đồng hành của người dân cũng là mắt xích quan trọng để giữ ổn định thị trường. "Điều quan trọng trong giai đoạn này là phải làm sao không để mặt bằng giá tiếp tục tăng thêm. Nếu chưa thể kéo giá xuống, ít nhất phải kiểm soát để tốc độ tăng chậm lại, hạn chế phát sinh thêm các chi phí không cần thiết", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh đồng quan điểm.