Để việc xử lý vi phạm trật tự đô thị không còn là cuộc “đuổi bắt”...

Những “khoảng trống” quản lý

Sự phát triển nhanh của các khu đô thị, khu nhà ở, khu dân cư đang làm thay đổi diện mạo nhiều xã, phường tại Hà Nội. Tuy nhiên, tốc độ hình thành dân cư đôi khi nhanh hơn quá trình hoàn thiện và bàn giao hạ tầng.

Như câu chuyện mà Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã phản ánh tại một số khu đô thị chưa bàn giao ở phường Định Công - khi người dân đã về sinh sống, nhu cầu đi lại, mua bán, gửi xe, ăn uống, kinh doanh dịch vụ phát sinh từng ngày, trong khi một số hạng mục hạ tầng và không gian công cộng của dự án vẫn chưa được tổ chức, vận hành đầy đủ. Đây chính là một trong những điểm khó của công tác quản lý.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phương (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), một khu đô thị chưa hoàn tất bàn giao không chỉ đặt ra câu hỏi về chất lượng hạ tầng mà còn liên quan trực tiếp đến trách nhiệm quản lý không gian công cộng. Đường nội bộ, vỉa hè, khu vực đỗ xe, cây xanh, hệ thống chiếu sáng hay các khu vực phục vụ cộng đồng nếu chưa được xác định rõ đơn vị quản lý, khai thác sẽ rất dễ xuất hiện những khoảng trống. Trong những khoảng trống ấy, các hoạt động dân sinh tự phát có thể hình thành.

Một chiếc xe dừng tạm trên vỉa hè, một quầy hàng nhỏ đặt trước cửa, một vài vật dụng được để ngoài phần diện tích nhà ở... ban đầu có thể chỉ là những việc nhỏ. Nhưng khi không được định hướng và quản lý, những hành vi này có thể dần trở thành thói quen. Từ một vài điểm phát sinh có thể hình thành cả một khu vực lộn xộn, khiến việc xử lý về sau khó khăn hơn nhiều.

Vì vậy, xử lý trật tự đô thị tại các khu đô thị, khu nhà ở không thể chỉ nhìn vào biểu hiện cuối cùng là vi phạm. Cần nhìn sâu hơn vào nguyên nhân: Hạ tầng đã đáp ứng nhu cầu chưa, trách nhiệm quản lý đã rõ chưa, các khu vực kinh doanh và đỗ xe đã được bố trí hợp lý chưa, người dân đã được hướng dẫn đầy đủ chưa?

"Nếu những vấn đề này không được giải quyết, việc xử lý vi phạm có thể chỉ tạo ra kết quả tạm thời. Không gian vừa được lập lại có thể nhanh chóng bị sử dụng theo cách cũ bởi nhu cầu dân sinh vẫn còn đó", Luật sư Nguyễn Thanh Phương nhìn nhận và cho rằng, cùng với tăng cường kiểm tra, chính quyền cơ sở cần phối hợp với chủ đầu tư rà soát toàn bộ những khu vực chưa hoàn tất bàn giao, xác định rõ trách nhiệm quản lý, tiến độ hoàn thiện và phương án tổ chức không gian. Khi “khoảng trống” quản lý được thu hẹp, công tác giữ gìn trật tự đô thị mới có nền tảng bền vững.

Sinh kế và ý thức tuân thủ của người dân

Một trong những bài toán khó của quản lý trật tự đô thị là làm sao vừa bảo đảm kỷ cương, vừa hạn chế ảnh hưởng đến đời sống và sinh kế của người dân. Đối với nhiều hộ kinh doanh nhỏ, việc buôn bán là nguồn thu nhập quan trọng. Tuy nhiên, nhu cầu mưu sinh không thể là lý do để chiếm dụng lòng đường, vỉa hè, gây cản trở giao thông hoặc ảnh hưởng đến quyền sử dụng không gian chung.

Những hộ kinh doanh nhỏ cần được tuyên truyền, hướng dẫn để biết rõ giới hạn được phép sử dụng không gian trước nhà; được vận động sắp xếp hàng hóa, biển hiệu, phương tiện sao cho không cản trở người đi bộ và giao thông. Ở những nơi có điều kiện, cần nghiên cứu bố trí khu vực kinh doanh, điểm đỗ xe hoặc không gian dịch vụ phù hợp để đáp ứng một phần nhu cầu thực tế. Đây không phải là “nới lỏng” quản lý mà là giải quyết vấn đề từ gốc. Khi người dân có phương án sinh kế phù hợp, việc yêu cầu họ chấp hành các quy định về trật tự đô thị sẽ thực chất hơn.

Tuy nhiên, sự chia sẻ của chính quyền cũng cần đi cùng trách nhiệm của người dân. Không thể vì thuận tiện cho một cá nhân mà biến vỉa hè thành nơi kinh doanh riêng, lòng đường thành bãi đỗ xe hay không gian chung thành phần mở rộng của cửa hàng. Ý thức đô thị bắt đầu từ việc mỗi người hiểu rằng quyền sử dụng không gian công cộng luôn đi cùng trách nhiệm tôn trọng quyền của những người khác.

Đặc biệt, với những trường hợp đã được tuyên truyền, nhắc nhở nhưng cố tình vi phạm hoặc tái phạm, việc xử lý là cần thiết. Sự nghiêm minh ở đây không nhằm tạo sức ép, mà để bảo đảm một nguyên tắc công bằng: Mọi người cùng sống trong một không gian đô thị thì cùng phải tuân thủ những quy định chung.

Không chỉ “dẹp” mà còn phải “giữ”

Điểm khó nhất của công tác trật tự đô thị không nằm ở việc làm sạch một tuyến phố trong một ngày, mà là làm sao để tuyến phố ấy tiếp tục sạch đẹp trong những năm tháng sau đó. Đó là lý do các đợt ra quân chỉ nên được xem là một phần trong tổng thể giải pháp.

Sau kiểm tra, xử lý cần có cơ chế duy trì; sau tuyên truyền cần có giám sát; sau khi chủ đầu tư khắc phục hạ tầng cần xác định rõ trách nhiệm quản lý. Những khu vực thường xuyên phát sinh vi phạm phải được nhận diện như những “điểm cần quản lý thường xuyên”, thay vì chỉ được quan tâm khi có phản ánh.

Một cách làm hiệu quả cần sự phối hợp của nhiều bên. Chính quyền giữ vai trò tổ chức, điều phối và kiểm tra; lực lượng chức năng thực hiện nhiệm vụ chuyên môn; chủ đầu tư chịu trách nhiệm đối với những phần việc thuộc phạm vi của mình; tổ dân phố và cộng đồng dân cư tham gia giám sát; còn người dân là chủ thể trực tiếp tạo nên nếp sống đô thị.

Khi tất cả các mắt xích này cùng vận hành, việc xử lý vi phạm sẽ không còn là cuộc “đuổi bắt” giữa lực lượng chức năng và người vi phạm. Thay vào đó là quá trình cùng điều chỉnh để không gian đô thị được sử dụng đúng mục đích.

Một đô thị có trật tự là nơi người dân có thể đi bộ an toàn, hộ kinh doanh có không gian hoạt động phù hợp, phương tiện có chỗ dừng đỗ, hạ tầng được quản lý rõ ràng và các quy định được tôn trọng.

Để đạt được điều đó, cần một cách tiếp cận sâu hơn đó là xử lý vi phạm nhưng đồng thời tháo gỡ nguyên nhân; giữ kỷ cương nhưng không bỏ qua sinh kế, chính quyền cần kiên trì tuyên truyền, giải thích để người dân hiểu rằng giữ vỉa hè thông thoáng, sử dụng lòng đường đúng quy định không chỉ phục vụ công tác quản lý mà trước hết bảo đảm quyền lợi chung của cộng đồng.

Ở chiều ngược lại, người dân cũng cần chia sẻ với yêu cầu quản lý đô thị, chủ động điều chỉnh phương thức kinh doanh, sắp xếp phương tiện và hàng hóa đúng quy định. Chủ đầu tư các khu đô thị cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm đối với phần hạ tầng thuộc phạm vi quản lý, phối hợp với chính quyền trong việc bảo đảm trật tự và vệ sinh môi trường.

Theo báo cáo của Công an Hà Nội, trên lĩnh vực trật tự đô thị, trong 6 tháng năm 2026, toàn thành phố đã giải tỏa hơn 15 nghìn biển hiệu, hơn 8,6 nghìn mái che, mái vẩy; hơn 5,1 nghìn bục bệ, cầu dẫn; chỉnh trang nhiều tuyến phố, khu vực công cộng và xử lý các vi phạm lấn chiếm lòng đường, vỉa hè. Đến cuối tháng 6-2026 cũng đã giải tỏa 199/231 chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát, đạt 86,1% tiến độ chung; kiểm tra, xử lý hơn 52 nghìn trường hợp vi phạm, phạt tiền hơn 35 tỷ đồng.

Tại Hội nghị sơ kết 6 tháng thực hiện các nhiệm vụ giải quyết điểm nghẽn trật tự đô thị và ùn tắc giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội diễn ra vào cuối tháng 7-2026, Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an Hà Nội nhấn mạnh, phải coi duy trì sau xử lý là nhiệm vụ trọng tâm, không để vi phạm tái diễn nhiều lần mà không xác định rõ trách nhiệm.

Trong thời gian tới, Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng yêu cầu các lực lượng chức năng phối hợp với chính quyền địa phương tập trung xử lý căn cơ các vấn đề liên ngành như chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát, điểm trông giữ phương tiện, vệ sinh môi trường, biển hiệu, biển quảng cáo và hạ tầng vỉa hè.