Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” là một chủ trương lớn, có ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước.
Để hiểu rõ hơn về công tác triển khai chuyên môn tại Thủ đô, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh - Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Yến - Giám đốc Trung tâm Pháp y Hà Nội, một trong các đơn vị nòng cốt của ngành Y tế Thủ đô tham gia vào hành trình đặc biệt thiêng liêng này.
- Thưa bác sĩ, xin bà cho biết Trung tâm Pháp y Hà Nội tham gia chiến dịch với vai trò như thế nào?
- Thực hiện Kế hoạch số 03 của Ban Chỉ đạo UBND thành phố Hà Nội, Trung tâm Pháp y Hà Nội được giao nhiệm vụ nòng cốt trong công tác giám định ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa có thông tin.
Nhiệm vụ cụ thể của chúng tôi là phối hợp thực hiện việc tìm kiếm, thu thập các mẫu hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang; đồng thời tiến hành giám định ADN ty thể hoặc SNP để so sánh với ADN của mẫu thân nhân liệt sĩ nhằm xác định danh tính, trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ còn thiếu thông tin.
Tập thể Trung tâm xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là trách nhiệm trước lịch sử, trước thân nhân liệt sĩ và trước niềm tin của nhân dân. Mỗi mẫu hài cốt được tiếp nhận là một phần ký ức thiêng liêng của dân tộc, vì vậy mọi công đoạn đều phải được thực hiện với tinh thần chính xác, tôn trọng và tri ân sâu sắc.
- Để đảm nhận một khối lượng công việc lớn và có tính chất đặc thù như vậy, Trung tâm đã có sự chuẩn bị như thế nào, thưa bác sĩ?
- Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, về nhân lực, chúng tôi đã chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết, thành lập các tổ công tác chuyên trách riêng biệt cho từng công đoạn: Từ tổ khảo sát thực địa, lấy mẫu sinh phẩm tại nghĩa trang cho đến tổ chuyên môn sâu về giám định ADN. Về nhân lực, Trung tâm đã huy động bộ khung khoảng 30 cán bộ chuyên môn tinh nhuệ, bao gồm các bác sĩ pháp y, kỹ sư sinh học và kỹ thuật viên y sinh có tay nghề cao, đủ sức khỏe để bám trụ lâu dài cùng chiến dịch.
Về trang thiết bị, rất may mắn là trung tâm vừa được thành phố đầu tư đồng bộ hệ thống máy móc vô cùng hiện đại, như hệ thống giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) cùng các phần mềm quản lý, phân tích dữ liệu ADN chuyên dụng của Hoa Kỳ dùng cho lĩnh vực pháp y. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chuẩn bị sẵn sàng hệ thống tủ âm sâu lên tới −86∘C để bảo quản các mẫu sinh phẩm xương trong điều kiện tiêu chuẩn nghiêm ngặt nhất. Chúng tôi cũng bố trí luồng xử lý riêng cho nhiệm vụ hài cốt liệt sĩ, vừa bảo đảm tiến độ chiến dịch, vừa duy trì hoạt động giám định tố tụng và ngoài tố tụng hằng ngày.
- Hà Nội là địa phương có số lượng mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính lớn, trong đó nhiều mộ từ thời kháng chiến chống Pháp. Là một chuyên gia lâu năm trong ngành, bác sĩ nhìn nhận đâu là những khó khăn, thách thức lớn nhất trong việc tìm kiếm một mẫu sinh phẩm tốt để phục vụ giám định?
- Tìm kiếm được mẫu sinh phẩm tốt để phục vụ giám định là một thách thức cực kỳ lớn đối với ngành pháp y nói chung và Trung tâm Pháp y Hà Nội nói riêng. Thời gian từ khi các anh hùng liệt sĩ hy sinh đến nay đã trải qua nhiều thập kỷ. Dưới tác động khắc nghiệt của thời tiết, thổ nhưỡng, phần lớn các mẫu xương cốt đã bị phân hủy, mục nát nghiêm trọng, lượng ADN trong hài cốt thường tồn tại với hàm lượng rất thấp và bị phân mảnh nhiều.
Để khắc phục điều này, chúng tôi quán triệt tinh thần "phải làm tốt ngay từ bước đầu tiên". Cán bộ lấy mẫu phải được tập huấn chuyên sâu, có kinh nghiệm để lựa chọn đúng những vị trí xương có khả năng lưu giữ ADN tốt nhất. Đồng thời, quá trình lấy mẫu, xử lý mẫu tại thực địa phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật kiểm soát nhiễm ADN ngoại lai.
- Việc bảo quản và ứng dụng quy trình giám định ADN tại trung tâm hiện nay được triển khai ra sao để bảo đảm tỷ lệ thành công cao nhất, thưa bác sĩ?
- Quy trình giám định ADN từ mẫu xương lâu năm là một trong những quy trình khó khăn và phức tạp nhất trong ngành sinh học phân tử pháp y. Hiệu quả thu hồi ADN từ mẫu hài cốt lâu năm được quyết định bởi một quy trình khép kín, được kiểm soát nghiêm ngặt: Tiếp nhận và mã hóa mẫu, làm sạch bề mặt để giảm nguy cơ nhiễm ngoại lai, xử lý mẫu trong điều kiện phù hợp, tách chiết ADN, định lượng - đánh giá chất lượng, chuẩn bị thư viện giải trình tự, giải trình tự gen, phân tích dữ liệu và kiểm soát chất lượng kết quả.
Trong đó, Công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới giúp nâng cao khả năng phân tích các mẫu ADN bị phân hủy hoặc phân mảnh nghiêm trọng.
Với sự hỗ trợ chuyên môn, chuyển giao công nghệ từ các đơn vị chuyên ngành có kinh nghiệm như Viện Pháp y quốc gia, Viện Pháp y quân đội và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt nam, Trung tâm thận trọng nhưng tin tưởng sẽ từng bước tối ưu quy trình, nâng cao khả năng thu nhận dữ liệu di truyền có giá trị, qua đó góp phần xác định danh tính liệt sĩ còn thiếu thông tin.
- Được biết, Trung tâm Pháp y Hà Nội dự kiến đưa vào vận hành trụ sở mới trong tháng 7 tới đây. Bác sĩ có thể chia sẻ đôi điều về năng lực cũng như những kỳ vọng mới của trung tâm sau bước chuyển mình mang tính lịch sử này?
- Đây là một niềm vui lớn, đồng thời là một dấu mốc đặc biệt của toàn thể cán bộ trung tâm. Dự án xây dựng trụ sở mới được thành phố phê duyệt từ năm 2021, khởi công cuối năm 2024 và chính thức đưa vào hoạt động vào tháng 7 này. Với diện tích khoảng 4.000m2, cơ sở mới được đầu tư đồng bộ, hiện đại với đầy đủ công năng theo tiêu chuẩn quốc tế: Từ hệ thống hầm bảo quản mẫu quy mô lớn (sức chứa hàng nghìn đến hàng vạn mẫu), hệ thống phòng mổ pháp y đạt chuẩn an toàn sinh học, cho đến các phòng thí nghiệm chuyên sâu về ADN, giám định độc chất và các hoạt động chuyên môn khác.
Với sự đầu tư mạnh mẽ trị giá hàng trăm tỷ đồng từ UBND thành phố, Trung tâm Pháp y Hà Nội hiện đang là một trong những đơn vị đứng đầu cả nước về trang thiết bị trong hệ thống pháp y ngành Y tế. Ngoài nhiệm vụ chính là thực hiện giám định phục vụ tố tụng, kỳ vọng của chúng tôi không chỉ là hoàn thành xuất sắc chiến dịch 500 ngày đêm này, mà còn mở rộng năng lực hỗ trợ cho các cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn. Cụ thể, trung tâm có thể ứng dụng hệ thống giải trình tự gen để xác định gen kháng thuốc, gen đột biến trong điều trị ung thư…; hay ứng dụng máy sắc ký khối phổ để phát hiện nhanh các độc chất mới phục vụ cấp cứu ngộ độc, giám định độc chất trong thực phẩm, nguồn nước...
Đặc biệt, theo Luật Giám định tư pháp sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1-5-2026, Trung tâm sẽ đẩy mạnh các dịch vụ giám định ngoài tố tụng (như giám định ADN tự nguyện theo yêu cầu của người dân, tổ chức). Điều này giúp người dân có thêm một kênh chính thống, công khai, minh bạch để đối chiếu, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mình.
- Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là hành trình thiêng liêng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Với vai trò là người đứng đầu đơn vị, bác sĩ có thông điệp gì gửi gắm đến đội ngũ cán bộ đang thực hiện nhiệm vụ?
- Chiến dịch phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng đó cũng là động lực để đội ngũ cán bộ của Trung tâm nỗ lực hơn nữa.
Chúng tôi luôn tâm niệm rằng, phía sau mỗi mẫu hài cốt liệt sĩ là sự chờ đợi của một gia đình, một dòng họ và một quê hương. Mỗi trường hợp được xác định danh tính thành công không chỉ là kết quả của khoa học công nghệ, mà còn là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Với tinh thần trách nhiệm cao nhất, Trung tâm Pháp y Hà Nội sẽ tập trung mọi nguồn lực chuyên môn để góp phần thực hiện hiệu quả nhiệm vụ thiêng liêng này.
- Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ về cuộc trao đổi này./.
Giám đốc: Vũ Minh Tuấn
Các Phó Giám đốc: Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Thành Lợi, Nguyễn Kim Khiêm.
Liên hệ tòa soạn: [email protected]
Liên hệ quảng cáo:
0913.531.932 | Báo giá quảng cáo
Tổng đài Trung tâm Phát hành: 02439288772; 02432668039
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.
