Bảo đảm cơ chế phát hiện sai phạm trước khi phát hành xuất bản phẩm

Phát biểu thảo luận, đại biểu Tạ Đình Thi nhấn mạnh, Chỉ thị số 04-CT/TƯ ngày 17-3-2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới yêu cầu xây dựng "tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm". Dự thảo Luật đã đưa ra quy định về mô hình "cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia", cho phép các nhà xuất bản hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm, có đơn vị sự nghiệp trực thuộc hoặc doanh nghiệp thành viên. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần quy định rõ hơn nữa cơ chế tài chính đặc thù cho mô hình này.

“Thực tế thời gian qua cho thấy, các nhà xuất bản truyền thống đang gặp rất nhiều khó khăn, vừa phải làm tốt nhiệm vụ chính trị, vừa phải tự lo phát triển kinh tế trong khi thể chế chưa theo kịp. Các nhà xuất bản cần được trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn, có cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng và đất đai, nhưng cần cụ thể, mang tính đột phá, tương xứng với vai trò là hạt nhân của hệ sinh thái sáng tạo nội dung”, đại biểu Tạ Đình Thi nói.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung và đại biểu Bùi Hoài Sơn đồng tình cho rằng việc đưa loại hình tạp chí khoa học vào Luật Báo chí đã xảy ra rất nhiều bất cập trong quá trình hoạt động, từ đó cần thiết quy định quản lý loại hình tạp chí này trong Luật Xuất bản.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn cho rằng, cần nghiên cứu một cách căn cơ việc đưa tạp chí khoa học về đúng bản chất là một loại hình xuất bản học thuật, thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản, thay vì tiếp tục quản lý chủ yếu theo Luật Báo chí như hiện nay. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung trong Luật Xuất bản một chế định riêng về “xuất bản phẩm khoa học định kỳ” hoặc “xuất bản phẩm khoa học liên tục”.

Theo đó, trường đại học, viện nghiên cứu, hội khoa học có thể là cơ quan bảo trợ và chịu trách nhiệm về định hướng học thuật; nhà xuất bản chịu trách nhiệm về quy trình xuất bản. Hội đồng biên tập và tổng biên tập khoa học phải đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn phù hợp nhưng không nhất thiết phải áp dụng hoàn toàn mô hình tổ chức và tiêu chuẩn nghề nghiệp của cơ quan báo chí.

Luật cũng cần quy định rõ các yêu cầu bắt buộc đối với tạp chí khoa học như: công khai quy trình phản biện; minh bạch phí xuất bản; phòng chống đạo văn; công khai xung đột lợi ích; quy định về sử dụng trí tuệ nhân tạo; quyền tác giả; dữ liệu nghiên cứu; đính chính, biểu thị quan ngại và rút bài.

“Tuy nhiên, cũng cần phân định rõ tạp chí khoa học chỉ thực hiện chức năng công bố nghiên cứu và thông tin chuyên ngành. Trường hợp một tạp chí tổ chức đưa tin thời sự, điều tra, bình luận xã hội và tác nghiệp như một cơ quan báo chí thì hoạt động đó vẫn phải chịu sự điều chỉnh của Luật Báo chí. Theo tôi, việc đưa tạp chí khoa học vào Luật Xuất bản là trả loại hình này về đúng bản chất của nó: Một thiết chế thẩm định, công bố, lưu giữ và lan tỏa tri thức”, đại biểu Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Quan tâm đến công tác phân cấp, phân quyền, đại biểu Lê Hồng Hà đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ đối tượng hoạt động in ấn xuất bản phẩm nào thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp phép, đối tượng nào thuộc UBND tỉnh cấp phép để tránh chồng chéo, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác triển khai.

Đại biểu cũng nêu thực tế, các doanh nghiệp không kinh doanh trong lĩnh vực xuất bản vẫn có nhu cầu lớn trong việc xuất bản các ấn phẩm dưới các hình thức in ấn áp phích, tờ rơi, lịch bàn, ghi hình tin bài để tiếp thị, quảng cáo, quảng bá thị trường và truyền thông nội bộ. Do đó, đại biểu đề nghị làm rõ những tài liệu không kinh doanh và không phải xin phép xuất bản trong dự thảo Luật.

Còn đại biểu Lê Nhật Thành cho rằng, quy định “sau khi hoàn thành việc nộp lưu chiều, nhà xuất bản, cơ quan, tổ chức được quyết định thời điểm phát hành xuất bản phẩm trong thời gian 12 tháng tính từ thời điểm nộp lưu chiểu. Trường hợp không ra quyết định phát hành, phải gửi văn bản thông báo đến cơ quan quản lý nhà nước nhận nộp lưu chiểu” chưa phù hợp. Từ đó, đại biểu đề nghị giữ nguyên quy định như Luật Xuất bản năm 2012 “tất cả xuất bản phẩm phải nộp lưu chiểu cho cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành".

Đại biểu Lê Nhật Thành cho rằng để bảo đảm cơ quan quản lý nhà nước đọc, kiểm tra nội dung xuất bản phẩm nhằm phát hiện và xử lý sai phạm trước khi phát hành, tránh tình trạng sau khi sách phát hành mới phát hiện sai phạm, khó khăn cho công tác xử lý, gây dư luận không tốt trong xã hội.