Mở đường cho xuất bản số và hội nhập quốc tế

Hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền

Trình bày tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh khẳng định, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản trong giai đoạn mới, khắc phục hạn chế của Luật Xuất bản năm 2012, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy ngành xuất bản phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển công nghiệp văn hóa.

Dự thảo Luật gồm 2 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung nội dung của 27/54 điều của Luật Xuất bản hiện hành; bãi bỏ 4 điều và sửa đổi một số quy định liên quan tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Trong các điều được sửa đổi, có 16 điều liên quan cải cách thủ tục hành chính (TTHC), phân cấp, phân quyền; 11 điều nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, xử lý bất cập phát sinh trong hoạt động xuất bản.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung nhiều chính sách nhằm thúc đẩy lĩnh vực xuất bản trong giai đoạn mới. Theo đó, các quy định về quản lý nhà nước và chính sách đối với hoạt động xuất bản được hoàn thiện theo hướng hỗ trợ phát triển hạ tầng công nghệ, thúc đẩy hợp tác công - tư, miễn giảm tiền thuê đất và tài sản công đối với hoạt động xuất bản, in và phát hành; tăng cường quản lý các dịch vụ trung gian phát hành trên môi trường mạng và hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền phù hợp tổ chức bộ máy hiện hành.

Dự thảo cũng sửa đổi những quy định về tổ chức, hoạt động của nhà xuất bản, mở rộng liên kết với các doanh nghiệp công nghệ và đơn vị trung gian phát hành nhằm huy động nguồn lực xã hội cho chuyển đổi số. Về xuất bản điện tử, bổ sung quy định về nền tảng số, nền tảng xuyên biên giới, sàn thương mại điện tử, dữ liệu số, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm lưu trữ và cung cấp dữ liệu, đồng thời, chuyển từ cơ chế quản lý nhập khẩu truyền thống sang khai báo điện tử đối với xuất bản phẩm số.

Mặt khác, dự thảo sửa đổi 15 điều theo hướng cắt giảm 15/35 TTHC hiện hành, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, thành phần hồ sơ, thời gian giải quyết, tăng cường phân cấp trong giải quyết TTHC.

Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật và cơ bản nhất trí với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng dự thảo Luật đã bổ sung hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng, nên cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ nội dung này để tránh mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật. Đồng thời, rà soát, tiếp tục thể chế hóa đầy đủ hơn các quan điểm, chủ trương mới của Đảng tại Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới”.

Cơ bản tán thành các chính sách quy định tại dự thảo Luật, Thường trực Ủy ban cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung nhóm chính sách về phát triển nguồn nhân lực xuất bản, nhất là đội ngũ cán bộ, biên tập viên, chuyên gia công nghệ, nhà quản trị giỏi; rà soát chính sách về đặt hàng, đấu thầu, giao nhiệm vụ, hỗ trợ, ưu đãi, khuyến khích để phù hợp đặc thù hoạt động xuất bản và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Cùng với đó, việc bổ sung quy định về hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng là cần thiết, bao quát đầy đủ hơn các hình thức sáng tạo và phổ biến nội dung số có tính chất tương tự xuất bản phẩm, quản lý chặt chẽ hơn các sản phẩm xuyên biên giới nằm ngoài hệ thống xuất bản chính thống. Việc quản lý các nội dung, sản phẩm thông tin trên không gian mạng cũng đang được điều chỉnh ở nhiều quy định có liên quan (báo chí, thông tin điện tử, an ninh mạng…), nên cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ, bảo đảm không chồng chéo.

Thiết lập phương thức quản lý vượt trội cho xuất bản số

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này phải chuyển dịch mạnh mẽ sang vai trò kiến tạo phát triển, mở đường cho công nghệ, bảo vệ tối đa chất xám của tác giả và trao quyền cho các doanh nghiệp xuất bản tự tin hội nhập quốc tế.

Qua quá trình thực hiện Luật Xuất bản, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan phân tích kỹ những hạn chế lớn, như: Hạ tầng, tư duy quản lý xuất bản số còn thiếu và yếu; vấn nạn xâm phạm bản quyền và sách lậu diễn ra phức tạp, chưa được xử lý triệt để; thiếu các tác phẩm có tầm vóc, giá trị đủ sức vươn ra thị trường quốc tế; chưa chuẩn hóa nguồn nhân lực biên tập viên…

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý việc sửa đổi Luật tập trung vào việc luật hóa và nâng cao vị thế pháp lý của đơn vị liên kết, kiến tạo hành lang pháp lý vượt trội cho xuất bản số, thiết lập cơ chế mạnh mẽ để chống sách lậu trên không gian mạng, áp dụng những chính sách ưu đãi tài chính thực chất cho chuỗi giá trị xuất bản, cũng như chuẩn hóa đội ngũ nhân sự ngành xuất bản.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, việc sửa Luật phải đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thiết lập được phương thức quản lý vượt trội cho lĩnh vực xuất bản số.

Tại phiên họp, các ý kiến tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Xuất bản 2012, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, phù hợp yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ các quy định của dự thảo Luật trong mối tương quan với những luật liên quan, nhất là Luật Báo chí, nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, để hoàn thiện dự án Luật, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo khẩn trương tiếp thu tối đa ý kiến tại phiên họp, với trọng tâm là tiếp tục rà soát để thể chế hóa tinh thần Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư và các chủ trương, định hướng mới của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản trong kỷ nguyên số. Việc sửa đổi Luật hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa, văn hóa đọc, xây dựng ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp và phát huy tối đa vai trò của ngành trong sự nghiệp phát triển chung.

“Đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra rà soát toàn diện dự thảo Luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, xử lý dứt điểm các quy định chồng chéo trước khi trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất vào đầu tháng 8-2026”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.