Xe hợp đồng chuyển sang quản lý bằng dữ liệu, siết hoạt động trá hình

Quản lý từ trước chuyến đi

Ngày 30-9, Báo Xây dựng tổ chức tọa đàm “Quy định mới trong quản lý xe hợp đồng” với sự tham gia của đại diện Cục Cảnh sát giao thông, Cục Đường bộ Việt Nam và Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam. Tọa đàm tập trung trao đổi những thay đổi trong chính sách quản lý vận tải hành khách theo hợp đồng, đặc biệt là yêu cầu kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử và trách nhiệm của doanh nghiệp, lái xe.

Theo các đại biểu, xe hợp đồng ngày càng đáp ứng nhu cầu đi lại linh hoạt. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng một số phương tiện hoạt động chưa đúng bản chất xe hợp đồng, đón, trả khách tùy tiện hoặc hình thành các điểm giao dịch không đúng quy định. Những tồn tại này ảnh hưởng trật tự vận tải và cạnh tranh vận tải.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã ban hành các Nghị định số 336/2025/NĐ-CP, 218/2026/NĐ-CP và 238/2026/NĐ-CP, tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý đối với vận tải hành khách theo hợp đồng, trong đó tăng cường ứng dụng công nghệ, dữ liệu vào quản lý.

Ông Đỗ Quốc Phong, Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, Cục Đường bộ Việt Nam và Cục Cảnh sát giao thông đã phối hợp tổ chức nhiều đợt kiểm tra. Tuy nhiên, kiểm tra trực tiếp vẫn gặp khó khăn, có trường hợp khi lực lượng chức năng kiểm tra, phương tiện không hoạt động hoặc chủ phương tiện tìm cách tránh né.

Đặc điểm của xe hợp đồng là tính linh hoạt cao, có thể thay đổi hành trình, điểm đón, trả khách theo từng hợp đồng. Nếu chỉ dựa vào kiểm tra trên đường, việc nhận diện một chuyến xe có hoạt động đúng nội dung hợp đồng hay không không phải lúc nào cũng dễ dàng. Vì vậy, phương thức quản lý đang được chuyển dần sang dựa trên dữ liệu.

Theo quy định được trao đổi tại tọa đàm, từ ngày 1-1-2028, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng phải kết nối, chia sẻ dữ liệu về nội dung hợp đồng cho Bộ Công an, cụ thể là Cục Cảnh sát giao thông, trước khi thực hiện chuyến đi. Dữ liệu được sử dụng để đối chiếu với hoạt động thực tế của phương tiện, phục vụ tuần tra, kiểm soát và chia sẻ cho các cơ quan quản lý liên quan theo chức năng.

Đây là thay đổi đáng chú ý: thay vì chỉ phát hiện vi phạm khi phương tiện đang lưu thông, cơ quan chức năng có thể có thông tin về chuyến xe trước khi khởi hành và đối chiếu với dữ liệu phương tiện, lái xe, giám sát hành trình.

Doanh nghiệp tránh bị động

Các đại biểu lưu ý, khoảng thời gian từ nay đến năm 2028 cần được sử dụng để chuẩn bị về công nghệ, nhân lực và quy trình quản lý.

Theo ông Đỗ Quốc Phong, việc áp dụng từ năm 2028 nhằm tạo thời gian xây dựng cơ sở dữ liệu, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, quy trình kết nối và hướng dẫn doanh nghiệp. Quá trình chuẩn bị không chỉ liên quan đến cơ quan quản lý mà còn đòi hỏi doanh nghiệp chủ động thay đổi phương thức quản lý.

Thượng tá Nguyễn Hồng Long, Phó Trưởng phòng Hướng dẫn tuyên truyền, điều tra, giải quyết tai nạn giao thông, Cục Cảnh sát giao thông cho rằng, quy định về chia sẻ dữ liệu chỉ phát huy hiệu quả khi cả hệ thống cùng sẵn sàng. Doanh nghiệp phải bảo đảm dữ liệu đúng, đủ và có khả năng kết nối; hệ thống của cơ quan Nhà nước phải tiếp nhận, xử lý dữ liệu ổn định, an toàn.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ việc chuẩn hóa hợp đồng, danh sách hành khách, thông tin phương tiện, lái xe, thời gian và hành trình. Các thông tin cần thống nhất giữa bộ phận tiếp nhận hợp đồng và điều hành vận tải. Khi có thay đổi trong chuyến đi, doanh nghiệp cần có quy trình cập nhật rõ ràng, xác định người chịu trách nhiệm về chất lượng và bảo mật dữ liệu.

Ông Nguyễn Công Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng, doanh nghiệp cần đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước liên thông dữ liệu quản lý phương tiện và hoạt động vận tải với cơ quan chức năng.

Hệ thống giám sát hành trình cũng được khai thác để theo dõi phương tiện, phát hiện vi phạm về tốc độ, thời gian lái xe liên tục và dấu hiệu nguy cơ mất an toàn.

Khi các nguồn dữ liệu được kết nối, cơ quan chức năng có thể đối chiếu hợp đồng với hành trình thực tế, qua đó nhận diện những trường hợp có dấu hiệu hoạt động không đúng loại hình vận tải hợp đồng, trong đó có nguy cơ xe hợp đồng hoạt động như xe tuyến cố định.

Quản lý bằng dữ liệu không chỉ tăng khả năng phát hiện vi phạm mà còn tạo căn cứ để doanh nghiệp chấp hành đúng chứng minh hoạt động theo hợp đồng, giúp chuyển từ kiểm tra dàn trải sang tập trung vào trường hợp có dấu hiệu bất thường.

Để quy định mới đi vào cuộc sống, công tác tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp cũng quan trọng. Cục Đường bộ Việt Nam đã phối hợp với các địa phương, hiệp hội vận tải và đơn vị liên quan tổ chức tuyên truyền, tập huấn, giải đáp vướng mắc. Tinh thần là hướng dẫn để doanh nghiệp biết, hiểu và thực hiện đúng trước khi kiểm tra, xử lý; đồng thời tiếp nhận phản ánh để hoàn thiện cách thức triển khai.

Đối với lái xe, yêu cầu là nắm thông tin chuyến đi, hợp đồng điện tử, danh sách hành khách trước khi xuất phát; không tự ý nhận thêm khách hoặc thay đổi điểm đón, trả khách trái quy định.

Doanh nghiệp cũng phải tăng cường trách nhiệm quản lý an toàn, theo dõi hoạt động phương tiện, kịp thời cảnh báo khi phát hiện vấn đề về tốc độ, thời gian lái xe liên tục hoặc thiết bị giám sát hành trình có dấu hiệu bất thường.

Từ nay đến ngày 1-1-2028, hoàn thiện hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng quy trình kết nối và tập huấn cho doanh nghiệp sẽ là những bước chuẩn bị quan trọng.

Quản lý xe hợp đồng bằng dữ liệu không thay thế kiểm tra thực tế, nhưng tạo thêm thông tin để cơ quan chức năng chủ động giám sát. Khi dữ liệu hợp đồng, phương tiện, lái xe và hành trình được kết nối, việc đối chiếu hoạt động thực tế với hợp đồng có thêm căn cứ.

Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp vận tải chuẩn hóa hoạt động, nâng cao trách nhiệm của lái xe và từng bước xây dựng môi trường vận tải hành khách minh bạch, an toàn, đúng bản chất của loại hình xe hợp đồng.