Việt Nam đối mặt bài toán tăng sản lượng không đánh đổi rừng

Việt Nam và khu vực sẽ phải đối mặt với một thách thức kép, đó là vừa đáp ứng nhu cầu nông sản tăng nhanh, vừa bảo đảm phát triển bền vững trong bối cảnh không thể tiếp tục mở rộng sản xuất trên diện tích rừng.

Theo bà Sheila Wertz-Kanounikoff, chuyên gia lâm nghiệp cấp cao và Trưởng ban đa dạng sinh học và rừng, Văn phòng Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của FAO, nhu cầu tiêu thụ lương thực toàn cầu được dự báo tăng khoảng 13% trong thập kỷ tới, trong đó Nam Á và Đông Nam Á chiếm gần 40% mức tăng này.

Cùng với đó, sản lượng nông nghiệp toàn cầu có thể tăng khoảng 14% và hơn một nửa mức tăng sẽ đến từ khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Điều này khiến các quốc gia trong khu vực, bao gồm Việt Nam, rơi vào trạng thái vừa phải tăng sản lượng, vừa phải kiểm soát chặt ranh giới mở rộng sản xuất để tránh gây áp lực lên rừng.

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, bà Sheila Wertz-Kanounikoff nhận định đây không còn là bài toán của từng ngành hay từng quốc gia riêng lẻ, mà là thách thức mang tính hệ thống, đòi hỏi phải chuyển đổi toàn diện hệ thống nông nghiệp - thực phẩm.

Một điểm đáng chú ý là phần lớn nhu cầu tăng thêm trong tương lai sẽ phát sinh ngay trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Vì vậy, không chỉ thương mại quốc tế mà cả thương mại nội vùng cũng cần được tổ chức theo hướng bảo đảm không làm gia tăng mất rừng. Yếu tố này có tác động trực tiếp đến các nền kinh tế nông nghiệp lớn trong khu vực, trong đó có Việt Nam.

Vì thế, FAO đang thúc đẩy chuyển đổi hệ thống nông nghiệp - thực phẩm theo hướng bền vững, với cách tiếp cận bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến, thương mại đến chính sách. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống vừa hiệu quả hơn, vừa có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động thị trường và tác động của biến đổi khí hậu.

Quá trình chuyển đổi này hiện không chỉ xuất phát từ các cam kết toàn cầu về khí hậu, mà còn được thúc đẩy mạnh hơn trong nội bộ FAO và giữa các quốc gia thành viên. Cả Ủy ban Lâm nghiệp và Ủy ban Nông nghiệp của FAO đều đã đưa nội dung liên kết nông nghiệp - lâm nghiệp vào chương trình nghị sự, trong khi Hội nghị khu vực châu Á - Thái Bình Dương cũng đề nghị tăng cường hỗ trợ các quốc gia tách tăng trưởng nông nghiệp khỏi mất rừng.

Để hỗ trợ các nước trong quá trình này, FAO đang triển khai các công cụ phân tích như mô hình cây giải pháp (solutions-tree framework), nhằm xác định rõ nguyên nhân gốc rễ dẫn đến mất rừng do hoạt động nông nghiệp, từ đó chọn ra giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế.

Song song với đó, FAO đang phối hợp với các quốc gia trong khu vực nhằm xây dựng một lộ trình chung cho trung và dài hạn, trong đó nghiên cứu là khả năng hình thành nền tảng khu vực về các chuỗi hàng hóa (regional commodity platform).

Theo FAO, mô hình này sẽ không phải là cơ chế dành riêng cho từng ngành hàng, mà là không gian để các quốc gia trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ cách tiếp cận và học hỏi lẫn nhau trong phát triển chuỗi giá trị nông sản bền vững. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh mỗi ngành hàng đều có mức độ phát triển và kinh nghiệm khác nhau về tổ chức chuỗi cung ứng.

FAO nhấn mạnh việc hình thành nền tảng khu vực chỉ có thể được triển khai nếu các nước thành viên thực sự có nhu cầu và cùng thống nhất rằng đây là một cơ chế mang lại giá trị thực chất. Mục tiêu là tạo ra không gian hợp tác giúp rút ngắn quá trình chuyển đổi giữa các quốc gia.

Trong toàn bộ bức tranh này, Việt Nam được đặt trong nhóm các quốc gia chịu đồng thời áp lực gia tăng sản lượng nông nghiệp và yêu cầu chuyển đổi sang mô hình bền vững hơn. Đồng thời, Việt Nam cũng là một trong những đối tượng tham gia vào các thảo luận khu vực về hợp tác nông nghiệp - lâm nghiệp trong giai đoạn tới.

Theo bà Sheila Wertz-Kanounikoff, điều quan trọng nhất trong 10 năm tới không chỉ là tăng sản lượng, mà là cách thức tăng trưởng đó được tổ chức như thế nào để không đánh đổi bằng tài nguyên rừng. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính phủ, doanh nghiệp, người sản xuất và các tổ chức quốc tế, cùng hướng tới một hệ thống nông nghiệp có khả năng thích ứng cao hơn và phát triển bền vững hơn.