Hội thảo "Hướng tới xây dựng lộ trình chung khu vực châu Á - Thái Bình Dương về chuỗi giá trị nông nghiệp có thể truy xuất nguồn gốc không gây mất rừng" tại Hà Nội là diễn đàn để các quốc gia chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi thách thức và thúc đẩy xây dựng lộ trình chung cho các chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.
Các quốc gia châu Á - Thái Bình Dương đang đẩy mạnh thảo luận về định hướng chuyển đổi chuỗi giá trị nông nghiệp theo hướng không gây mất rừng, trong bối cảnh áp lực từ mở rộng sản xuất, thương mại quốc tế và các yêu cầu về môi trường ngày càng gia tăng.
Vì vậy, Hội thảo khu vực diễn ra tại Hà Nội từ ngày 23 đến 26-6, với sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý lâm nghiệp, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và đối tác kỹ thuật, nhằm thảo luận và thúc đẩy xây dựng lộ trình chung cho các chuỗi giá trị nông nghiệp có khả năng truy xuất nguồn gốc và không gây mất rừng.
Thay vì tiếp cận theo từng ngành hàng hay từng quốc gia riêng lẻ, các cuộc thảo luận lần này đặt trọng tâm vào cách tiếp cận mang tính hệ thống, trong đó sản xuất, thị trường, dữ liệu và chính sách được xem xét như các thành phần liên kết của cùng một chuỗi vận hành.
Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang giữ vai trò kép khi vừa là trung tâm sản xuất nông nghiệp lớn nhất thế giới, vừa là nơi tập trung nhiều hệ sinh thái rừng có giá trị sinh thái và kinh tế đặc biệt quan trọng.
Trong nhiều năm qua, áp lực lên rừng trong khu vực chủ yếu đến từ quá trình mở rộng diện tích canh tác các cây công nghiệp phục vụ xuất khẩu như cao su, cà phê, dầu cọ và ca cao. Những ngành hàng này đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế, nhưng đồng thời tạo sức ép trực tiếp lên chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng.
Ông Diện cho rằng vấn đề không còn nằm ở tăng hay giảm sản lượng, mà ở cách thức tổ chức chuỗi giá trị để bảo đảm tăng trưởng không đi kèm suy giảm tài nguyên rừng.
“Việc xây dựng và vận hành các chuỗi giá trị nông sản minh bạch, có thể truy xuất nguồn gốc và không gây mất rừng đang trở thành xu thế tất yếu, không chỉ đáp ứng yêu cầu của thị trường toàn cầu mà còn là công cụ quan trọng giúp các quốc gia quản lý tài nguyên, nâng cao giá trị sản phẩm và bảo đảm phát triển bền vững lâu dài,” ông nhấn mạnh.
Vì sao bài toán mất rừng ở châu Á - Thái Bình Dương mang tính hệ thống?
Châu Á - Thái Bình Dương hiện vừa là trung tâm sản xuất, vừa là khu vực xuất khẩu nông sản lớn của thế giới. Quy mô sản xuất cao đi kèm áp lực mở rộng đất canh tác, tạo sức ép trực tiếp lên tài nguyên rừng ở nhiều quốc gia trong khu vực.
Bên cạnh đó, cơ cấu sản xuất phụ thuộc đáng kể vào các cây công nghiệp có giá trị xuất khẩu cao như cà phê, cao su và dầu cọ. Đây là những ngành hàng có nhu cầu đất đai lớn, khiến nguy cơ chuyển đổi rừng sang đất nông nghiệp luôn hiện hữu.
Chuỗi cung ứng của các mặt hàng này lại trải dài qua nhiều quốc gia và nhiều khâu trung gian, làm cho việc xác minh nguồn gốc và kiểm soát tính bền vững trở nên phức tạp hơn.
Ở góc nhìn khác, ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam, cho rằng mối quan hệ giữa nông nghiệp và rừng đang phản ánh một nghịch lý mang tính cấu trúc của hệ thống lương thực.
Rừng đóng vai trò nền tảng đối với sản xuất nông nghiệp thông qua việc điều hòa nguồn nước, bảo vệ đất, duy trì độ phì nhiêu và bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, sự mở rộng nông nghiệp thiếu bền vững lại đang trở thành một trong những nguyên nhân chính gây mất rừng, tạo nên nghịch lý khi chính hoạt động phụ thuộc vào rừng lại góp phần làm suy giảm nguồn tài nguyên này.
Ông cho rằng vấn đề này không thể được giải quyết bằng các biện pháp đơn lẻ hay thông qua dự án riêng biệt, mà cần chuyển dịch có hệ thống, trong đó toàn bộ chuỗi giá trị được xem như một chỉnh thể thống nhất, liên kết từ khâu sản xuất, chế biến, thương mại đến chính sách và cơ chế khuyến khích.
Trong cấu trúc đó, truy xuất nguồn gốc được xem là công cụ trung tâm, là nền tảng giúp tăng cường minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình và tái thiết lập sự kết nối giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng vốn đang bị phân mảnh.
Ông Ahuja cho rằng truy xuất nguồn gốc không chỉ để đáp ứng yêu cầu thị trường, mà giúp thay đổi cách ra quyết định trong toàn hệ thống. Khi dữ liệu sản xuất và nguồn gốc rõ ràng hơn, các lựa chọn về đầu tư, sản xuất và thương mại sẽ theo hướng bền vững hơn, mở ra cơ hội cho nông dân tiếp cận thị trường giá trị cao.
Trong khi đó, ông Cyril Loisel, Bí thư thứ nhất Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam, nhận định thách thức hiện nay không nằm ở việc lựa chọn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ rừng, mà là cách để hai mục tiêu này được thực hiện đồng thời trong cùng một hệ thống chính sách và thị trường.
Theo ông, bảo vệ rừng là nghĩa vụ môi trường cũng là khoản đầu tư dài hạn cho sự ổn định của khí hậu, an ninh nguồn nước, sinh kế nông thôn và khả năng chống chịu của nền kinh tế trước biến đổi khí hậu.
Trong khuôn khổ Sáng kiến Team Europe (Team Europe Initiative - TEI), Liên minh châu Âu cùng các quốc gia thành viên như Đức, Pháp và Hà Lan đang triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và chính sách nhằm thúc đẩy hệ thống truy xuất nguồn gốc, tăng cường giám sát rừng, cải thiện quản lý sử dụng đất và nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
Sáng kiến Team Europe (TEI) là cách tiếp cận phối hợp chính sách đối ngoại và hợp tác phát triển của Liên minh châu Âu, được thiết kế để tăng tính đồng bộ giữa các chương trình do EU và các quốc gia thành viên triển khai tại cùng một quốc gia đối tác.
Thay vì vận hành theo từng kênh hỗ trợ riêng rẽ, TEI cho phép các bên thống nhất ưu tiên, chia sẻ nguồn lực và triển khai các can thiệp theo từng chủ đề hoặc lĩnh vực trọng tâm, qua đó tăng hiệu quả và giảm trùng lặp trong hợp tác phát triển.
Ông Loisel khẳng định mục tiêu của EU không tạo rào cản thương mại mới, mà thúc đẩy một mô hình thương mại bền vững hơn, trong đó lợi ích của nông dân, doanh nghiệp và môi trường được cân bằng và cùng được bảo đảm.
Các thảo luận cho thấy mất rừng không còn được xem là vấn đề môi trường đơn thuần, mà là bài toán cấu trúc của hệ thống kinh tế nông nghiệp, với dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và quản trị chuỗi cung ứng là các trụ cột chính.
Giám đốc: Vũ Minh Tuấn
Các Phó Giám đốc: Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Thành Lợi, Nguyễn Kim Khiêm.
Liên hệ tòa soạn: [email protected]
Liên hệ quảng cáo:
0913.531.932 | Báo giá quảng cáo
Tổng đài Trung tâm Phát hành: 02439288772; 02432668039
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.
