Vật liệu xây dựng xanh: Nền tảng cho đô thị xanh - thông minh - hiện đại

Chuyển đổi xanh - đòi hỏi tất yếu của đô thị hiện đại

“Xanh hóa” vật liệu xây dựng không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của phát triển bền vững. Tại hội thảo “Vật liệu xây dựng xanh - xu thế phát triển bền vững” do Báo Xây dựng tổ chức mới đây, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp đều chung nhận định: Quá trình chuyển đổi xanh trong xây dựng cần bắt đầu từ chính vật liệu của mỗi công trình.

Theo các chuyên gia, lĩnh vực xây dựng tiêu thụ nhiều tài nguyên, năng lượng và phát sinh lượng phát thải lớn. Từ khai thác nguyên liệu, sản xuất xi măng, gạch nung, thép xây dựng đến quá trình thi công đều tạo áp lực trực tiếp lên môi trường và chất lượng sống đô thị. Đáng chú ý, chất thải rắn xây dựng hiện chiếm khoảng 10-12% tổng lượng chất thải đô thị; tại các thành phố lớn, tỷ lệ này có thể lên tới 20-25%.

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh và thực hiện cam kết giảm phát thải, phát triển vật liệu xây dựng xanh đang trở thành xu hướng tất yếu. Không chỉ giúp giảm tiêu hao tài nguyên, tiết kiệm năng lượng và hạn chế phát thải carbon, vật liệu xanh còn mở ra hướng tiếp cận mới trong phát triển công trình thân thiện môi trường và đô thị bền vững.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, ngành Xây dựng đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ hơn theo hướng phát triển vật liệu tiết kiệm năng lượng, vật liệu tái chế, vật liệu phát thải thấp và thân thiện môi trường. Đây không chỉ là yêu cầu của hội nhập mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng phát triển đô thị trong giai đoạn mới.

Đối với Hà Nội, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi Thủ đô đang bước vào giai đoạn phát triển mới với tốc độ đô thị hóa cao, nhu cầu xây dựng hạ tầng, nhà ở và công trình công cộng ngày càng lớn. Những năm gần đây, hàng loạt dự án giao thông, khu đô thị, công trình công cộng được triển khai đã góp phần thay đổi diện mạo thành phố. Tuy nhiên, đi cùng với quá trình phát triển là áp lực ngày càng lớn về môi trường, chất lượng không khí, tiêu hao tài nguyên và xử lý chất thải xây dựng.

Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội đã xác định mục tiêu xây dựng Thủ đô Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”; xanh, thông minh, phát triển bền vững, có chất lượng sống cao và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong đó, thành phố nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế nhanh, bền vững gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tuần hoàn; xây dựng đô thị xanh, thông minh; phát triển hài hòa giữa kinh tế - xã hội với bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Tinh thần đó cho thấy, phát triển đô thị không chỉ dừng ở mở rộng hạ tầng hay gia tăng không gian xây dựng, mà còn phải hướng tới mô hình phát triển hài hòa với môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao chất lượng sống của người dân. Một đô thị xanh không thể được hình thành từ những công trình tiêu hao nhiều năng lượng, sử dụng vật liệu gây phát thải lớn và tạo thêm áp lực lên môi trường đô thị. Đó cũng là lý do vật liệu xây dựng xanh ngày càng được xem là nền tảng quan trọng của phát triển đô thị hiện đại.

Hiện nay, nhiều công trình trên địa bàn Hà Nội đã bước đầu ứng dụng các giải pháp xanh trong thiết kế và xây dựng. Một số khu đô thị mới, tòa nhà văn phòng, trường học, bệnh viện đã chú trọng hơn đến tiêu chí tiết kiệm năng lượng, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường và tăng cường không gian xanh. Tuy nhiên, quá trình “xanh hóa” ngành xây dựng vẫn còn nhiều việc phải làm để hướng tới mục tiêu phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.

Để vật liệu xanh trở thành nền tảng của đô thị bền vững

Theo Bộ Xây dựng, hiện cả nước có khoảng 2.900 cơ sở sản xuất vật liệu xây không nung với tổng công suất thiết kế khoảng 12,4 tỷ viên quy tiêu chuẩn/năm. Việc phát triển dòng vật liệu này góp phần giảm khai thác đất sét, tiết kiệm tài nguyên và hạn chế phát thải khí nhà kính.

Nhiều doanh nghiệp cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới, tận dụng tro, xỉ, phế thải công nghiệp để sản xuất xi măng, bê tông và vật liệu xây dựng. Đây được xem là hướng đi quan trọng trong phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm lượng chất thải xây dựng và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Tổng Giám đốc Eurowindow Nguyễn Cảnh Hồng cho biết,hiện doanh nghiệp đang ưu tiên phát triển các dòng sản phẩm tiết kiệm năng lượng, cách âm, cách nhiệt nhằm đáp ứng yêu cầu công trình xanh và xu hướng phát triển đô thị bền vững. Bởi chuyển đổi xanh đang trở thành xu hướng tất yếu của thị trường vật liệu xây dựng.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh trong lĩnh vực vật liệu xây dựng vẫn còn nhiều khó khăn. Áp lực chi phí đầu tư đổi mới công nghệ còn lớn; tâm lý sử dụng vật liệu truyền thống vẫn phổ biến; hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật chưa đồng bộ; thị trường tiêu dùng vật liệu xanh chưa phát triển tương xứng.

Trong khi đó, những công trình tiết kiệm năng lượng, giảm hấp thụ nhiệt, tận dụng ánh sáng tự nhiên hay sử dụng vật liệu thân thiện môi trường sẽ góp phần giảm tiêu thụ điện năng, giảm phát thải và nâng cao chất lượng không gian sống cho người dân.Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với Hà Nội - nơi đang đối mặt nhiều sức ép về ô nhiễm không khí, mật độ xây dựng và hạ tầng đô thị. Trong tiến trình cải tạo chung cư cũ, chỉnh trang đô thị, phát triển các khu đô thị mới hay mở rộng không gian đô thị phía Bắc sông Hồng, yêu cầu phát triển xanh cần được đặt ra ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế và lựa chọn vật liệu xây dựng.

Để hiện đại hóa mục tiêu xây dựng đô thị xanh - thông minh - hiện đại theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội, vật liệu xanh cần được nhìn nhận như một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị của Thủ đô. Thành phố cần ưu tiên sử dụng vật liệu thân thiện môi trường trong các công trình đầu tư công như trường học, bệnh viện, công trình văn hóa, nhà ở xã hội và hạ tầng kỹ thuật. Cùng với đó là thúc đẩy tái chế chất thải xây dựng, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật đối với vật liệu xanh.

Đối với Hà Nội, mục tiêu xây dựng đô thị xanh - thông minh - hiện đại không chỉ là câu chuyện phát triển hạ tầng hay ứng dụng công nghệ số, mà còn là quá trình chuyển đổi toàn diện tư duy phát triển đô thị theo hướng bền vững hơn. Trong tiến trình đó, vật liệu xây dựng xanh không còn là xu hướng mang tính lựa chọn, mà đang trở thành yêu cầu tất yếu để giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, nâng cao chất lượng môi trường sống và định hình diện mạo đô thị văn minh, hiện đại cho Thủ đô.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, xanh, thông minh, đáng sống theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội.