Từ “tư duy bảo vệ” đến “tư duy kiến tạo”

Điểm nhấn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng của Nghị quyết là xác lập nhận thức mới: Bảo vệ an ninh quốc gia không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc mà còn phải kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định, an toàn để phát triển, tạo nền tảng thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược của Đại hội lần thứ XIV của Đảng. Đây là bước chuyển từ tư duy phòng ngự sang tư duy phát triển; từ bảo vệ thành quả sang chủ động tạo dựng điều kiện để đất nước phát triển nhanh, bền vững và hội nhập thành công.

Đó không chỉ là sự bổ sung về mặt nhận thức, mà còn là sự đổi mới về triết lý an ninh quốc gia. Nếu trước đây, an ninh thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ phòng ngừa, đấu tranh, xử trí các nguy cơ đe dọa chủ quyền, chế độ và trật tự xã hội thì nay, an ninh được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với phát triển. Một quốc gia chỉ có thể phát triển nhanh khi có môi trường an ninh ổn định; ngược lại, phát triển bền vững sẽ tạo nguồn lực để củng cố an ninh quốc gia. Quan hệ giữa phát triển và an ninh không còn là hai nhiệm vụ song song mà trở thành hai mặt thống nhất của một chiến lược phát triển quốc gia.

Tư duy mới này phản ánh sự nhạy bén của Đảng trước những biến động của thế giới. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột địa chính trị, chiến tranh công nghệ, an ninh mạng, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia và các thách thức phi truyền thống ngày càng gia tăng, an ninh quốc gia không còn chỉ được quyết định bởi sức mạnh quân sự hay lực lượng bảo vệ pháp luật. Nền tảng của an ninh hiện đại còn là năng lực quản trị quốc gia, chất lượng tăng trưởng kinh tế, sức chống chịu của xã hội, niềm tin của nhân dân và khả năng thích ứng trước mọi biến động.

Chính vì vậy, Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV đặt vấn đề an ninh trong tổng thể bốn bước chuyển chiến lược của đất nước, hướng tới xây dựng nền quản trị hiện đại, phát triển dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ và con người, đồng thời chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu quốc gia. Đây là sự kế thừa và phát triển tư duy “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”, đưa yêu cầu bảo đảm an ninh trở thành điều kiện tiên quyết của phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Chiến lược an ninh quốc gia trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV và yêu cầu đặt ra đối với Thủ đô Hà Nội

Trong tổng thể chiến lược ấy, Hà Nội giữ vị trí đặc biệt. Là Thủ đô, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan ngoại giao và nhiều tổ chức quốc tế, Hà Nội luôn là địa bàn trọng điểm về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế, văn hóa và khoa học - công nghệ. Mọi biến động về an ninh tại Hà Nội đều có khả năng tác động trực tiếp đến sự ổn định chính trị và uy tín quốc gia.

Nhưng, Hà Nội hôm nay không chỉ là trung tâm quyền lực chính trị. Với định hướng trở thành thành phố kết nối toàn cầu, trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính, dịch vụ chất lượng cao và động lực tăng trưởng của vùng Đồng bằng sông Hồng, Thủ đô đang đứng trước những yêu cầu mới về bảo đảm an ninh phát triển. Cùng với quá trình chuyển đổi số, phát triển đô thị thông minh, xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, các nguy cơ về an ninh mạng, rò rỉ dữ liệu, tội phạm công nghệ cao, lừa đảo xuyên quốc gia, tấn công hạ tầng số, thao túng thông tin và chiến tranh nhận thức ngày càng hiện hữu.

Đồng thời, tốc độ đô thị hóa nhanh, quy mô dân số lớn, lượng người nhập cư cao, mật độ giao thông dày đặc cùng các hoạt động đối ngoại diễn ra thường xuyên cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với năng lực quản trị an ninh đô thị. Những vấn đề như: Ô nhiễm môi trường, ngập úng, cháy nổ, thiên tai cực đoan, dịch bệnh, mất an toàn dữ liệu hay các nguy cơ phát sinh từ không gian mạng đều không còn là những vấn đề riêng lẻ mà trở thành các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia theo cách tiếp cận mới.

Bởi vậy, vận dụng tinh thần Nghị quyết Trung ương 3 khóa XIV vào thực tiễn Hà Nội không thể chỉ dừng ở việc giữ gìn trật tự, an toàn xã hội hay phòng, chống tội phạm. Quan trọng hơn là xây dựng một môi trường phát triển ổn định, minh bạch, an toàn để thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tri thức và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Đó chính là biểu hiện sinh động nhất của tư duy “an ninh để phát triển, phát triển để củng cố an ninh”.

Trong bối cảnh cả nước bước vào giai đoạn triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, Hà Nội càng phải đi đầu trong việc cụ thể hóa tư duy mới về an ninh quốc gia. Một Thủ đô thực sự an toàn không chỉ là nơi không xảy ra mất ổn định mà còn phải là nơi có nền quản trị hiện đại, xã hội kỷ cương, người dân tin tưởng, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, đổi mới sáng tạo được khuyến khích và mọi nguồn lực phát triển được giải phóng. Khi đó, an ninh không còn là “lá chắn” đơn thuần mà trở thành “bệ đỡ” cho phát triển; không chỉ bảo vệ hiện tại mà còn mở đường cho tương lai của Thủ đô và đất nước.

Hiện thực hóa “tư duy an ninh kiến tạo phát triển” ở Thủ đô Hà Nội

Để cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia, Hà Nội cần quán triệt sâu sắc quan điểm: Mọi chủ trương phát triển đều phải gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh; đồng thời, mọi giải pháp bảo đảm an ninh đều phải hướng tới mục tiêu phục vụ phát triển. Đây không chỉ là yêu cầu về phương thức quản trị mà còn là thước đo năng lực lãnh đạo, điều hành của chính quyền Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.

Thứ nhất, xây dựng nền quản trị đô thị hiện đại, minh bạch và hiệu quả, coi đây là nền tảng của an ninh quốc gia. Trong điều kiện một đô thị đặc biệt với quy mô dân số ngày càng lớn, yêu cầu cao nhất không phải là xử lý tốt các vụ việc phát sinh, mà là quản trị tốt để hạn chế nguy cơ ngay từ đầu. Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền đô thị tinh gọn, chuyên nghiệp; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh, trung tâm điều hành tích hợp và cơ sở dữ liệu dùng chung. Khi mọi hoạt động quản lý được số hóa, công khai và liên thông, hiệu lực quản trị được nâng lên, tham nhũng, tiêu cực, lãng phí và các “điểm nghẽn” thể chế sẽ từng bước được khắc phục. Đó chính là một dạng “an ninh thể chế” - yếu tố quyết định niềm tin của người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Thứ hai, xây dựng Hà Nội trở thành đô thị an toàn về không gian số và khoa học - công nghệ. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một mặt trận mới của an ninh quốc gia. Đối với Hà Nội - trung tâm chính trị, hành chính, khoa học, giáo dục và đổi mới sáng tạo của cả nước - việc bảo vệ hạ tầng số, dữ liệu quốc gia, dữ liệu công dân và hệ thống thông tin trọng yếu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thành phố cần đầu tư đồng bộ cho an ninh mạng; nâng cao năng lực dự báo, phát hiện sớm và ứng phó với các cuộc tấn công mạng; chủ động phòng, chống tội phạm công nghệ cao, lừa đảo xuyên biên giới và hoạt động phát tán thông tin sai sự thật. Song song với đó là xây dựng văn hóa số, nâng cao kỹ năng số và ý thức bảo vệ dữ liệu của cán bộ, đảng viên và người dân. Một Thủ đô thông minh phải đồng thời là một Thủ đô an toàn trên không gian số.

Thứ ba, phát huy sức mạnh của thế trận lòng dân, xây dựng xã hội đồng thuận, nhân văn và giàu sức chống chịu. Đây là yếu tố cốt lõi của tư duy an ninh kiến tạo phát triển. Thực tiễn cho thấy, mọi âm mưu gây mất ổn định đều khó có thể thành công nếu người dân có niềm tin vào Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương. Vì vậy, Hà Nội cần tiếp tục chăm lo nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân; bảo đảm an sinh xã hội; giải quyết hiệu quả các vấn đề dân sinh, môi trường, giao thông, nhà ở, giáo dục và y tế; đồng thời phát huy dân chủ, tăng cường đối thoại, lắng nghe và giải quyết kịp thời những kiến nghị chính đáng của nhân dân. Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, giữ gìn bản sắc Thăng Long - Hà Nội, củng cố ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm công dân. Khi lòng dân yên, niềm tin được củng cố, đó chính là “lá chắn mềm” nhưng bền vững nhất của an ninh quốc gia.

Thứ tư, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với củng cố, tăng cường quốc phòng, an ninh và mở rộng đối ngoại của Thủ đô. Hà Nội là đầu mối giao lưu quốc tế, nơi thường xuyên diễn ra các sự kiện chính trị, ngoại giao, kinh tế và văn hóa quan trọng của đất nước. Vì vậy, mọi quy hoạch phát triển không gian đô thị, hạ tầng giao thông, trung tâm tài chính, khu công nghệ cao, khu công nghiệp, logistics hay các công trình trọng điểm đều cần được xem xét trong tổng thể yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh. Thành phố cần phát triển hạ tầng chiến lược theo hướng hiện đại nhưng có khả năng thích ứng và bảo đảm hoạt động liên tục trong mọi tình huống; đồng thời nâng cao năng lực bảo vệ các mục tiêu trọng yếu, các cơ quan đầu não của Đảng, Nhà nước và các hoạt động đối ngoại cấp cao. Đây là biểu hiện cụ thể của quan điểm kết hợp phát triển với bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa ngay trong thời bình.

Thứ năm, xây dựng lực lượng và cơ chế phối hợp đủ năng lực dự báo, phòng ngừa và xử trí hiệu quả các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống. Đặc điểm nổi bật của tư duy mới về an ninh quốc gia là chuyển mạnh từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa. Đối với Hà Nội, điều đó đòi hỏi phải xây dựng hệ thống dự báo chiến lược có chất lượng cao; tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng; nâng cao năng lực phân tích, cảnh báo sớm đối với các nguy cơ về thiên tai, dịch bệnh, an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia và các hoạt động lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền để chống phá. Đồng thời, tiếp tục phát huy hiệu quả cơ chế phối hợp giữa Công an, Quân đội, các sở, ngành, chính quyền cơ sở và cộng đồng doanh nghiệp trong bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Mỗi cơ quan, mỗi địa phương, mỗi người dân cần trở thành một chủ thể tích cực trong xây dựng môi trường an ninh an toàn, ổn định và phát triển.

Có thể khẳng định, năm nhóm giải pháp trên không chỉ nhằm giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội của Thủ đô mà còn trực tiếp tạo dựng những điều kiện thuận lợi nhất cho phát triển nhanh và bền vững. Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV: An ninh quốc gia không chỉ là mục tiêu phải bảo vệ, mà còn là nguồn lực, động lực và nền tảng của phát triển. Với vị thế là trái tim của cả nước, Hà Nội cần đi đầu trong hiện thực hóa tư duy chiến lược đó, để mỗi bước phát triển của Thủ đô đều góp phần củng cố thế và lực của quốc gia, đồng thời mỗi thành quả về an ninh lại trở thành bệ đỡ vững chắc cho khát vọng xây dựng một Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, xứng đáng là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia và động lực phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia không chỉ bổ sung, phát triển tư duy lý luận của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, mà còn mở ra một cách tiếp cận mang tầm chiến lược: An ninh quốc gia không chỉ là mục tiêu cần bảo vệ mà còn là nền tảng, nguồn lực và động lực của phát triển đất nước. Từ tư duy “giữ vững ổn định để phát triển”, Nghị quyết đã nâng lên một bước mới là chủ động kiến tạo môi trường an ninh an toàn, ổn định, hòa bình và thuận lợi để phát triển nhanh, bền vững, tạo điều kiện thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược mà Đại hội XIV của Đảng đã xác định.

Đối với Hà Nội - Thủ đô, trái tim của cả nước, trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia và động lực tăng trưởng của vùng Đồng bằng sông Hồng - việc quán triệt và hiện thực hóa tư duy “an ninh kiến tạo phát triển” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hà Nội không chỉ phải giữ vững vị thế là địa bàn an toàn tuyệt đối về chính trị, quốc phòng, an ninh và đối ngoại, mà còn phải đi đầu trong xây dựng nền quản trị hiện đại, đô thị thông minh, kinh tế tri thức, xã hội số và “thế trận lòng dân” vững chắc. Mỗi thành tựu phát triển của Thủ đô phải góp phần củng cố sức mạnh an ninh quốc gia; ngược lại, mỗi bước nâng cao năng lực bảo đảm an ninh phải trở thành động lực mở rộng không gian phát triển mới.

Trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, khi phát triển và an ninh đã trở thành hai mặt thống nhất của một chiến lược quốc gia, Hà Nội càng phải phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu trong cụ thể hóa Nghị quyết Trung ương 3 khóa XIV thành những chương trình, kế hoạch và hành động thiết thực, hiệu quả. Đó không chỉ là trách nhiệm của Thủ đô đối với cả nước, mà còn là đóng góp quan trọng vào việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc, phát triển nhanh và bền vững trong thế kỷ XXI.