Từ trụ sở dôi dư đến nguồn lực phát triểnBài 2: Trụ sở cũ, công năng mới

Đằng sau sự thay đổi công năng ấy là cách giải bài toán kép: Vừa tránh để tài sản công bỏ trống, xuống cấp, vừa tận dụng quỹ nhà, đất sẵn có để bổ sung những thiết chế mà người dân đang cần.

Khi trụ sở cũ trở thành không gian cộng đồng

Trụ sở đài truyền thanh thuộc Trung tâm Văn hóa - Thể thao huyện Thanh Trì trước đây, sau sắp xếp không còn sử dụng theo công năng cũ. Thay vì đóng cửa chờ xử lý, cơ sở này được bố trí làm điểm sinh hoạt cho người dân tổ dân phố Tứ Hiệp, phường Yên Sở.

Một công trình công sở cũ vì thế bắt đầu vòng đời khác. Đây trở thành nơi người dân họp bàn công việc chung, đồng thời là địa điểm hoạt động của các câu lạc bộ, đội trống truyền thống, đội dưỡng sinh.

Ông Nguyễn Thanh Tú, Tổ trưởng tổ dân phố Tứ Hiệp 1 cho biết, việc được UBND phường Yên Sở bố trí địa điểm sử dụng mang lại hiệu quả thiết thực, tạo không gian cho người dân và các câu lạc bộ duy trì hoạt động thường xuyên.

Một cách sử dụng khác được thực hiện tại trụ sở xã Nhị Khê, huyện Thường Tín cũ. Sau sắp xếp, nơi đây trở thành điểm sinh hoạt cộng đồng, đồng thời được sử dụng để giới thiệu sản phẩm và hỗ trợ phát triển làng nghề.

Theo bà Uông Thị Phượng, Phó Chủ tịch UBND xã Thường Tín, cơ sở này có thể phục vụ họp dân, sinh hoạt cộng đồng và bố trí điểm trưng bày, giới thiệu sản phẩm. Với địa bàn có 11 làng nghề truyền thống, nơi đây còn được sử dụng tổ chức các phiên bán hàng trực tuyến, hỗ trợ người dân quảng bá sản phẩm làng nghề.

Tại xã Vân Đình, việc tận dụng các cơ sở nhà, đất sau sắp xếp cũng được thực hiện theo hướng ưu tiên nhu cầu tại địa bàn. Trong số các cơ sở dôi dư, địa phương ưu tiên bố trí 5 cơ sở làm thiết chế văn hóa, thể thao, phục vụ mục đích công cộng. Trụ sở UBND thị trấn Vân Đình cũ được sử dụng làm điểm sinh hoạt cộng đồng cho khu dân cư.

Điều đáng nói là giá trị của công trình không chỉ nằm ở diện tích nhà, đất sẵn có mà còn ở vị trí quen thuộc với người dân. Theo ông Đặng Quốc Toản, Trưởng thôn Vân Phúc, sau sắp xếp, ba thôn Lê Lợi, Quang Trung và Hoàng Văn Thụ hợp thành thôn Vân Phúc. Trụ sở UBND thị trấn Vân Đình cũ nằm ở vị trí trung tâm của khu vực này, thuận lợi cho người dân đi lại.

“Đây là nơi trung tâm nhất của ba thôn. Nếu để không thì vừa lãng phí, vừa dễ hỏng hóc, nên chúng tôi đề xuất được sử dụng làm nơi phục vụ người dân”, ông Đặng Quốc Toản chia sẻ.

Theo ông Toản, từ các khu dân cư đến địa điểm này khá thuận tiện, ngay cả người đi xe đạp cũng chỉ mất khoảng 10 phút. Đây không chỉ là nơi tổ chức sinh hoạt cộng đồng mà còn có thể phục vụ những công việc cần huy động đông người dân. Trong quá trình làm sạch dữ liệu đất đai, chẳng hạn, bà con có thể đến địa điểm quen thuộc này để cung cấp, hoàn thiện thông tin. Tên gọi và vị trí trụ sở cũ cũng đã quen với người dân, thuận tiện hơn so với việc phải tìm đến một địa điểm mới.

Không chỉ chuyển đổi sang công năng cộng đồng, tại Vân Đình, 2 cơ sở còn được tạm bố trí làm nơi làm việc cho một số đơn vị trong thời gian chờ xây dựng trụ sở mới, gồm Trung tâm Trợ giúp pháp lý thuộc Sở Tư pháp, Trung tâm Giới thiệu việc làm thuộc Sở Nội vụ và Phòng Thi hành án dân sự khu vực 12 thuộc Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội. Cách bố trí này giúp tận dụng cơ sở sẵn có trong giai đoạn chuyển tiếp thay vì để tài sản bỏ trống.

Từ những địa chỉ cụ thể có thể nhìn thấy bức tranh rộng hơn: Trong 418 cơ sở không tiếp tục sử dụng làm trụ sở xã, phường, Hà Nội định hướng 69 cơ sở cho giáo dục - đào tạo, 45 cơ sở cho y tế và 180 cơ sở làm thiết chế văn hóa - thể thao, nhà văn hóa, thư viện, địa điểm sinh hoạt cộng đồng, sân thể thao và các công trình công cộng khác.

Như vậy, 294 cơ sở được định hướng chuyển đổi trực tiếp phục vụ người dân trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa và công cộng, chiếm 70,3% số cơ sở cần xử lý. Những con số này cho thấy việc đưa trụ sở cũ trở lại phục vụ dân sinh không phải những trường hợp riêng lẻ, mà đang là một hướng ưu tiên trong phân bổ lại quỹ tài sản sau sắp xếp.

Thêm quỹ đất cho những nơi đang thiếu

Nếu việc bố trí trụ sở cũ làm nơi sinh hoạt cộng đồng có thể tận dụng tương đối nhanh công trình hiện hữu, chuyển đổi sang trường học lại cho thấy một giá trị khác của quỹ tài sản sau sắp xếp. Đó là việc bổ sung không gian cho những khu vực rất khó tìm thêm đất xây dựng công trình công cộng.

Tại phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, 4 cơ sở dôi dư được địa phương bố trí theo hướng làm các điểm trường mầm non. Trong đó, trụ sở phường trước đây tại 71 Tôn Đức Thắng được cải tạo thành điểm Trường Mầm non Văn Hương.

Một cơ sở khác là trụ sở Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội quận Đống Đa cũ tại 48 ngõ Thổ Quan cũng được địa phương đưa vào danh mục đầu tư công trung hạn để xây dựng điểm trường mầm non trong năm 2027.

Theo bà Hứa Thị Xuân Liên, Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, việc bố trí các cơ sở dôi dư làm điểm trường vừa góp phần đáp ứng nhu cầu trên địa bàn, vừa tránh lãng phí tài sản sau sắp xếp.

Câu chuyện tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đặc biệt có ý nghĩa bởi tại những khu vực đô thị đã phát triển lâu năm, quỹ đất dành cho công trình công cộng rất hạn chế. Nhu cầu bổ sung trường học hiện hữu nhưng để tìm một khu đất phù hợp xây mới không đơn giản. Khi đó, một trụ sở hành chính không còn nhu cầu sử dụng có thể trở thành quỹ đất quý nếu vị trí, diện tích và hiện trạng công trình phù hợp.

Thực tế này cũng lý giải vì sao trong phương án xử lý 418 cơ sở của thành phố, giáo dục, y tế và thiết chế văn hóa - công cộng được dành tỷ trọng lớn. Thành phố có thêm lựa chọn từ chính quỹ tài sản đã hình thành, thay vì mọi nhu cầu đều phải bắt đầu bằng việc tìm quỹ đất mới.

Giá trị mang lại không chỉ nằm ở tiết kiệm đất. Với những công trình có thể cải tạo, tận dụng kết cấu và hạ tầng sẵn có còn giúp giảm nhu cầu đầu tư xây dựng mới, đồng thời hạn chế tình trạng nhà, đất công bị bỏ trống kéo dài.

KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, việc sắp xếp lại địa giới và tổ chức dân cư khiến nhiều khu dân cư, tổ dân phố có phạm vi và số dân lớn hơn trước, từ đó gia tăng nhu cầu về nơi hội họp, sinh hoạt chung. Đây là cơ sở để Hà Nội tính toán chuyển những trụ sở không còn sử dụng sang phục vụ cộng đồng. Đặc biệt, tại những địa bàn còn thiếu trường lớp, quỹ nhà, đất này có thể góp phần cải thiện điều kiện cho giáo dục mầm non, nhà trẻ vốn đang gặp khó khăn về diện tích và cơ sở vật chất.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, các trụ sở sau sắp xếp đang từng bước được xác lập công năng mới, từ điểm trường, nơi sinh hoạt cộng đồng đến địa điểm phục vụ công việc của người dân. Việc phân bổ lại quỹ tài sản theo nhu cầu thực tế không chỉ hạn chế nguy cơ lãng phí mà còn góp phần bổ sung nguồn lực cho phát triển và nâng cao chất lượng phục vụ tại từng địa bàn.

Từ trụ sở dôi dư đến nguồn lực phát triển

Từ trụ sở dôi dư đến nguồn lực phát triển Bài cuối: Không để tài sản công “nằm chờ”

(Còn nữa)