Từ trụ sở dôi dư đến nguồn lực phát triển

Bài 1: Bài toán lớn sau tinh gọn bộ máy

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cùng với ổn định tổ chức bộ máy, Hà Nội đã từng bước sắp xếp khối lượng lớn trụ sở, nhà, đất và tài sản công phát sinh sau sắp xếp. Với 1.010 cơ sở nhà, đất thuộc diện rà soát, bài toán đặt ra không chỉ là bảo đảm điều kiện hoạt động của bộ máy mới, mà còn quản trị hiệu quả nguồn lực công, không để tài sản nhà nước bị bỏ trống, thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích.

Chủ động sắp xếp để bộ máy không gián đoạn

Việc tổ chức lại đơn vị hành chính và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt Hà Nội trước một bài toán lớn về cơ sở vật chất. Cùng thời điểm tổ chức bộ máy được sắp xếp lại, hàng loạt trụ sở, tài sản của cấp huyện, xã, phường cũ phải được bàn giao, tiếp nhận và xác định lại nhu cầu sử dụng. Nếu không chuẩn bị từ sớm, hoạt động của bộ máy mới có thể bị ảnh hưởng, trong khi khối lượng lớn tài sản nhà nước có nguy cơ rơi vào khoảng trống quản lý.

Đáng chú ý, thành phố không chờ đến khi bộ máy mới đi vào hoạt động mới bắt đầu xử lý tài sản. Trước thời điểm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Hà Nội đã hoàn thành việc rà soát, kiểm kê tài sản công, trụ sở làm việc của các cơ quan, đơn vị thuộc diện sắp xếp; xây dựng phương án bàn giao, tiếp nhận, điều chuyển và bố trí sử dụng phù hợp với tổ chức bộ máy mới. Việc sắp xếp, xử lý tài sản được triển khai đồng bộ với quá trình sắp xếp đơn vị hành chính nhằm bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước và phục vụ người dân không bị gián đoạn.

Sau ngày 1-7-2025, thành phố tiếp tục bàn giao, tiếp nhận trụ sở, tài sản, hồ sơ, tài liệu giữa các cơ quan, đơn vị; đồng thời rà soát nhu cầu sử dụng đối với những cơ sở nhà, đất không còn phù hợp với tổ chức bộ máy mới.

Tại Kế hoạch số 94/KH-UBND ngày 11-3-2026 về nâng cao hiệu quả công tác sắp xếp, quản lý, sử dụng trụ sở, tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính 2 cấp thuộc phạm vi quản lý của thành phố, Hà Nội đặt yêu cầu 100% trụ sở, cơ sở nhà, đất phải được theo dõi, cập nhật, chuẩn hóa đầy đủ và tập trung vào Cơ sở dữ liệu tài sản công của thành phố.

Qua rà soát, trong tổng số 1.010 cơ sở nhà, đất thuộc diện sắp xếp, có 583 cơ sở tiếp tục được sử dụng làm trụ sở của các xã, phường; 418 cơ sở không tiếp tục sử dụng làm trụ sở xã, phường và được xác định phương án xử lý; 9 cơ sở quy mô lớn trên 10.000m² sàn được xây dựng phương án riêng.

Đến nay, 100% cơ sở nhà, đất dôi dư đã được phê duyệt phương án xử lý, trong đó 343 cơ sở đã hoàn thành quyết định xử lý theo quy định. Những cơ sở còn lại đang hoàn thiện thủ tục điều chuyển, chuyển đổi công năng hoặc bàn giao quản lý theo lộ trình của thành phố.

Bước chuyển trong quản trị tài sản công

Khối lượng 1.010 cơ sở nhà, đất cho thấy sắp xếp tài sản sau tổ chức lại đơn vị hành chính không đơn thuần là một công việc mang tính kỹ thuật. Phía sau mỗi trụ sở là đất đai, công trình, trang thiết bị và nguồn vốn nhà nước đã đầu tư trong nhiều năm. Vì vậy, kết quả bước đầu không chỉ nằm ở việc bảo đảm nơi làm việc cho bộ máy mới, mà còn ở việc thành phố chủ động kiểm kê, phân loại và xác lập hướng xử lý đối với khối tài sản phát sinh sau sắp xếp.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam đánh giá, Hà Nội đã chủ động bố trí, sắp xếp các cơ sở nhà, đất và trụ sở công dôi dư sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc sớm xác định phương án đối với quỹ tài sản này có ý nghĩa quan trọng, bởi nếu trụ sở không sử dụng bị bỏ trống kéo dài, công trình không chỉ có nguy cơ xuống cấp mà nguồn lực đất đai cũng bị lãng phí trong khi thành phố còn nhiều nhu cầu phát triển.

“Hướng ưu tiên đưa những cơ sở phù hợp trở lại phục vụ nhu cầu của cộng đồng là cách tiếp cận hợp lý. Sau sắp xếp, địa bàn khu dân cư, tổ dân phố và quy mô hoạt động của nhiều tổ chức cơ sở đã thay đổi, trong khi nhu cầu về địa điểm sinh hoạt cộng đồng, trường mầm non, nhà trẻ và các công trình dân sinh tại nhiều nơi vẫn còn lớn. Quỹ trụ sở dôi dư, nếu được bố trí phù hợp, có thể góp phần giải quyết chính những nhu cầu đó”, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm nhận định.

Cách tiếp cận này cũng cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong nhìn nhận tài sản phát sinh sau tinh gọn bộ máy. “Dôi dư” về công năng hành chính không đồng nghĩa với tài sản không còn giá trị.

TS Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội (nay là Ủy ban Văn hóa, Giáo dục) cho rằng, một trụ sở không còn cần thiết cho hoạt động của cơ quan nhà nước vẫn là nguồn lực công đã được đầu tư, với vị trí, diện tích và hạ tầng nhất định. Tất cả đều cần được kiểm kê, xử lý đúng quy định, tránh thất thoát và đảm bảo sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, đặc biệt cần tìm được công năng mới phù hợp với nhu cầu của từng địa bàn.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với Hà Nội. Tại nhiều khu vực đông dân cư, nhất là đô thị hiện hữu, việc tìm quỹ đất mới cho trường học, thiết chế văn hóa hay công trình công cộng không dễ dàng. Quỹ nhà, đất hình thành sau sắp xếp bộ máy vì thế mở ra khả năng phân bổ lại một phần nguồn lực sẵn có, thay vì mọi nhu cầu đều phải giải quyết bằng đầu tư xây dựng mới.

Theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Mai Công Quyền, các sở, ngành, đơn vị của thành phố đã phối hợp rà soát tính năng, công năng của từng trụ sở trên cơ sở bảo đảm tiêu chuẩn, định mức của Nhà nước, phù hợp với yêu cầu của đơn vị sử dụng và khai thác tài sản hiệu quả.

Từ những con số về trụ sở, câu chuyện tiếp theo là cách mỗi công trình được đưa trở lại đời sống với những công năng mới như điểm trường, nơi sinh hoạt cộng đồng hay thiết chế phục vụ người dân. Khi được bố trí công năng phù hợp, tài sản “dôi dư” sau sắp xếp không còn đơn thuần là phần việc cần xử lý mà có thể trở thành nguồn lực mới cho phát triển đô thị, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Từ trụ sở dôi dư đến nguồn lực phát triển Bài 2: Trụ sở cũ, công năng mới

Từ trụ sở dôi dư đến nguồn lực phát triển Bài cuối: Không để tài sản công “nằm chờ”

(Còn nữa)