Phát triển công viên quy mô 500-2.000m² từ những khu đất xen kẹt hay phủ xanh cầu vượt, hầm chui và kết nối các hành lang sinh thái, là những giải pháp đáng chú ý trong định hướng phát triển không gian xanh Hà Nội.

Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước giai đoạn 2026-2030, cùng với quy định quản lý, tạo cơ sở để thành phố phát triển đồng bộ không gian xanh, gắn bảo tồn với mở rộng diện tích cây xanh và ứng dụng công nghệ số trong quản lý.
Phóng viên Báo Hànộimới đã trao đổi với bà Nguyễn Thị Hồng Diệp, đại diện Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng (VIUP), đơn vị tư vấn đề án, để làm rõ những điểm mới và giải pháp đưa các mục tiêu vào thực tế.
- Qua khảo sát, đánh giá hiện trạng, bà nhận thấy hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa của Hà Nội đang tồn tại những bất cập gì?
- Trong quá trình xây dựng đề án, chúng tôi đã phối hợp với Sở Xây dựng và Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội khảo sát hơn 1.000 tuyến phố. Kết quả cho thấy một số bất cập cần giải quyết để nâng cao chất lượng hệ thống cây xanh đô thị.

Trước hết, chủng loại cây xanh trên các tuyến phố còn thiếu đồng bộ. Có những đoạn phố trồng nhiều loại cây khác nhau, gây khó khăn cho chăm sóc, bảo dưỡng. Cấu trúc thảm thực vật còn đơn điệu; một bộ phận cây già cỗi, sâu bệnh, cong nghiêng, tiềm ẩn nguy cơ gãy đổ trong mùa mưa bão.
Bất cập thứ hai là cách tổ chức cảnh quan. Một tuyến phố đẹp cần có sự kết hợp hài hòa giữa cây xanh trên vỉa hè, dải phân cách, trước các công trình và những tầng cây thấp. Tuy nhiên, việc tổ chức cảnh quan đa tầng, đa lớp chưa được quan tâm bài bản.
Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận công viên, vườn hoa của người dân còn hạn chế. Việc thiết kế vỉa hè, công viên chưa chú trọng đúng mức đến khả năng thấm, tiêu thoát nước. Nhiều công trình giao thông như cầu vượt, hầm chui, đường trên cao cũng chưa tích hợp giải pháp phát triển cây xanh.
Ngoài ra, cơ sở dữ liệu cây xanh chưa hoàn chỉnh; việc ứng dụng hệ thống thông tin địa lý GIS và công nghệ số trong thống kê, đánh giá, quản lý cây xanh mới ở bước đầu.
- Từ thực trạng trên, đề án đặt ra những định hướng gì để thay đổi cách tổ chức không gian xanh của Thủ đô?
- Mục tiêu quan trọng là đưa hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước trở thành hạ tầng sinh thái cốt lõi của Thủ đô. Thay vì phát triển những mảng xanh riêng lẻ, chúng tôi hướng tới hình thành mạng lưới liên hoàn, kết nối cây xanh đường phố với công viên, vườn hoa, hồ điều hòa, sông hồ và các hành lang sinh thái.
Bám sát định hướng quy hoạch Hà Nội với tầm nhìn 100 năm, đề án tiếp cận triết lý “rừng trong thành phố - thành phố trong rừng”. Theo đó, không gian xanh được tổ chức theo cấu trúc đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm, vừa đáp ứng yêu cầu sinh thái, vừa tạo bản sắc cảnh quan đô thị.
Một nội dung quan trọng là thiết kế cây xanh theo hướng đa tầng, đa tán, đa kết nối. Trên cùng tuyến phố, cây bóng mát cần kết hợp hợp lý với cây bụi, cây hoa, thảm cỏ và không gian xanh trước công trình, góp phần cải thiện cảnh quan và vi khí hậu.
Đề án cũng chú trọng bảo tồn cây cổ thụ, cây di sản, cây quý hiếm, những hàng cây gắn với lịch sử, văn hóa Hà Nội; đồng thời mở rộng công viên, vườn hoa, tăng khả năng tiếp cận không gian xanh theo định hướng đô thị 15 phút.

- Theo bà, đâu là những điểm đột phá đáng chú ý nhất của đề án lần này?
- Trước hết, đề án đưa ra khung kết nối tổng thể giữa các tuyến phố hướng tâm, đường vành đai, những tuyến đường liên kết khu vực với hệ thống mặt nước, hành lang xanh, nêm xanh, công viên và vườn hoa. Đây là cơ sở hình thành hệ thống không gian xanh liên hoàn.
Tuy nhiên, điểm đột phá mà chúng tôi đặc biệt kỳ vọng là phát triển các công viên mini, hay "công viên bỏ túi", với quy mô từ 500 đến 2.000m² trong khu dân cư.
Ý tưởng này rất đáng chú ý bởi Hà Nội cần rà soát, tận dụng những quỹ đất xen kẹt tại các tổ dân phố để phát triển thành không gian xanh nhỏ. Nếu thực hiện tốt, người dân sẽ có thêm nơi nghỉ ngơi, sinh hoạt cộng đồng ngay gần nhà, thay vì phải di chuyển xa mới tiếp cận được công viên.
Điểm đột phá thứ hai là tăng tỷ lệ phủ xanh đối với hệ thống hạ tầng đô thị. Đề án định hướng đưa cây xanh vào các trụ cầu, hành lang cầu vượt, hầm chui và những công trình hạ tầng kỹ thuật, giao thông phù hợp.
Trong điều kiện quỹ đất đô thị ngày càng hạn chế, đây là giải pháp đáng quan tâm. Những không gian trước đây chủ yếu phục vụ giao thông có thể được bổ sung cây xanh, góp phần giảm bụi, tiếng ồn và cải thiện cảnh quan. Tuy nhiên, việc thực hiện phải bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, an toàn công trình và giao thông.
- Để những ý tưởng này đi vào cuộc sống, theo bà, cần chú trọng những vấn đề gì trong quá trình triển khai?
- Điều quan trọng là chuyển các định hướng thành công việc cụ thể, phù hợp với điều kiện từng khu vực. Muốn phát triển công viên nhỏ trong khu dân cư, trước hết phải xác định được quỹ đất, khả năng tiếp cận và nhu cầu sử dụng của người dân.
Tương tự, việc phủ xanh công trình giao thông phải lựa chọn đúng vị trí, chủng loại cây và giải pháp kỹ thuật, bảo đảm khả năng chăm sóc, duy trì lâu dài.
Một yêu cầu khác là tăng cường ứng dụng công nghệ số. Khi dữ liệu cây xanh được chuẩn hóa, các đơn vị sẽ có cơ sở tốt hơn để đánh giá hiện trạng, lập kế hoạch chăm sóc, thay thế và phát triển cây xanh.
Đặc biệt, việc tổ chức không gian xanh cần đồng bộ với quy hoạch, giao thông, thoát nước và các công trình hạ tầng khác, tránh triển khai riêng lẻ, thiếu kết nối.
Theo dự thảo kế hoạch triển khai Đề án giai đoạn 2026-2030 của Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội, các xã, phường được đề nghị rà soát điều kiện thực hiện tại 517 vị trí dự kiến phát triển vườn hoa bỏ túi, tiểu cảnh.
Trung tâm cũng đã triển khai thí điểm phủ xanh một số công trình giao thông trong quý IV-2026, dự kiến từng bước nhân rộng từ năm 2027 sau khi được chấp thuận; đồng thời chuẩn hóa dữ liệu cây xanh và hoàn thiện hướng dẫn thiết kế không gian xanh.
- Về nguồn lực thực hiện, đâu là yếu tố quyết định để đề án đạt được những mục tiêu đã đặt ra?
- Để bảo đảm tính khả thi, cần huy động đa dạng nguồn lực đầu tư. Bên cạnh ngân sách nhà nước, nguồn vốn xã hội hóa có vai trò rất quan trọng.
Một trong những nội dung có quy mô lớn là phát triển hệ thống công viên ven sông Hồng. Chúng tôi cho rằng, nếu các dự án ven sông Hồng được triển khai, đây sẽ là cơ hội để Hà Nội gia tăng quỹ đất dành cho công viên, cây xanh và không gian mặt nước.
Cùng với đó, việc phát triển các công viên nhỏ, vườn hoa trong khu dân cư cần phát huy sự tham gia của cộng đồng, từ đầu tư xây dựng đến quản lý, chăm sóc và bảo vệ không gian xanh.
Chúng tôi kỳ vọng với sự kết hợp giữa nguồn lực Nhà nước và xã hội hóa, Hà Nội sẽ từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển không gian xanh liên hoàn, nâng cao chất lượng môi trường sống và gìn giữ bản sắc cảnh quan Thủ đô.
- Trân trọng cảm ơn bà!
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.