Từ 1-7: Chia sẻ tác phẩm báo chí trên mạng xã hội thế nào để không bị phạt?

- Thưa TS.LS Đặng Văn Cường, từ ngày 1/7, Nghị định 174/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực. Ông có thể cho biết, những hành vi nào liên quan đến việc sao chép, đăng tải tác phẩm báo chí trên mạng xã hội sẽ bị xử phạt?

- TS.LS Đặng Văn Cường: Theo quy định của Nghị định 174/2026/NĐ-CP, từ ngày 01-07-2026, người sử dụng mạng xã hội có hành vi cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí, tác phẩm văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc đối với tác phẩm chưa được phép lưu hành, đã bị cấm lưu hành hoặc bị tịch thu thì có thể bị xử phạt hành chính từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với cá nhân (tổ chức vi phạm bị xử phạt gấp đôi theo nguyên tắc chung của pháp luật xử lý vi phạm hành chính). Đồng thời, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm.

Căn cứ Điều 18 Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) năm 2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01-04-2026, quy định về quyền tác giả như sau: “Quyền tác giả đối với tác phẩm quy định tại Luật này bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản”. Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) năm 2025 cũng quy định về quyền nhân thân bao gồm các quyền sau đây: Đặt tên cho tác phẩm; đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng; công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm; bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

Tại điểm d khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP, cá nhân, tổ chức lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm sẽ bị phạt tiền từ 20 - 30 triệu đồng nếu thuộc một trong các trường hợp sau: Không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ; Chưa được phép lưu hành; Đã có quyết định cấm lưu hành; Đã có quyết định tịch thu. Như vậy, việc chia sẻ một bài báo trên Facebook, Zalo hoặc các nền tảng mạng xã hội khác sẽ chỉ bị xử phạt khi thuộc một trong các trường hợp nêu trên.Nếu việc chia sẻ được thực hiện đúng quy định của pháp luật, không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và không liên quan đến các tác phẩm bị cấm hoặc chưa được phép lưu hành thì không thuộc trường hợp bị xử phạt theo quy định này.

Ngoài hành vi chia sẻ tác phẩm báo chí trái quy định, khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP còn xử phạt cùng mức tiền từ 20 - 30 triệu đồng đối với nhiều hành vi khác khi lợi dụng mạng xã hội như: Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật; Chia sẻ thông tin cổ súy tệ nạn xã hội; đăng tải nội dung dâm ô, đồi trụy; Chia sẻ hình ảnh bản đồ Việt Nam không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia; Quảng cáo, tuyên truyền hàng hóa, dịch vụ bị cấm; Chia sẻ đường dẫn đến thông tin có nội dung bị cấm; Lợi dụng mạng xã hội để sản xuất nội dung dưới hình thức phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí...

- Không ít người dùng cho biết họ lo ngại việc chia sẻ các bài báo từ cơ quan báo chí chính thống lên các nền tảng mạng xã hội có thể bị xử phạt khi Nghị định này có hiệu lực. Theo luật sư, đâu là những trường hợp người dân thường dễ hiểu nhầm?

TS.LS Đặng Văn Cường: Điều cần lưu ý là không phải mọi hành vi chia sẻ bài báo đều là vi phạm. Người dân thường dễ nhầm lẫn giữa việc chia sẻ đường dẫn (link) của bài báo từ trang báo chính thống với việc sao chép toàn bộ hoặc một phần đáng kể nội dung bài báo rồi đăng lại trên trang cá nhân, fanpage hoặc các nền tảng khác. Việc dẫn nguồn nhưng vẫn sao chép gần như toàn bộ bài viết cũng chưa chắc đã hợp pháp nếu chưa được chủ sở hữu quyền tác giả hoặc cơ quan báo chí cho phép.

Quyền tác giả không chỉ là quyền được ghi tên tác giả mà còn bao gồm quyền sao chép, quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, pháp luật vẫn ghi nhận các trường hợp được sử dụng tác phẩm không phải xin phép trong phạm vi ngoại lệ theo Luật Sở hữu trí tuệ, như trích dẫn hợp lý nhằm mục đích bình luận, nghiên cứu, giảng dạy hoặc đưa tin với điều kiện không làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường tác phẩm và phải ghi rõ nguồn gốc theo quy định của pháp luật.

- So với các quy định trước đây, Nghị định 174/2026/NĐ-CP có điểm gì mới hoặc đáng chú ý trong việc bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí? Theo ông, vì sao cần tăng cường chế tài ở thời điểm hiện nay, thưa luật sư?

- TS.LS. Đặng Văn Cường: Điểm đáng chú ý nhất là Nghị định 174/2026/NĐ-CP đã quy định cụ thể hơn trách nhiệm của người sử dụng mạng xã hội đối với việc khai thác các tác phẩm có bản quyền, trong đó có tác phẩm báo chí.

Trước đây, việc xử lý chủ yếu dựa trên các quy định chung về quyền tác giả hoặc các quy định xử phạt trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Còn lần này, hành vi vi phạm trên môi trường số được quy định trực diện trong Nghị định điều chỉnh lĩnh vực công nghệ thông tin và mạng xã hội. Nội dung này xuất phát từ những hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trên không gian mạng thời gian qua xuất hiện rất nhiều, tính chất phức tạp, gây ra dư luận xấu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền của chủ thể sở hữu trí tuệ.

Việc tăng cường chế tài là cần thiết bởi thực tế hiện nay xuất hiện rất nhiều fanpage, website, kênh mạng xã hội chuyên “xào bài”, cắt ghép hoặc đăng lại gần như nguyên văn các bài báo nhằm thu hút lượt xem, quảng cáo và kiếm lợi nhuận.Điều này làm giảm nguồn thu của các cơ quan báo chí, ảnh hưởng đến động lực đầu tư cho hoạt động tác nghiệp, điều tra và sản xuất nội dung chất lượng. Những trang web phát sóng trái phép các chương trình truyền hình, ca nhạc, chương trình bóng đá có bản quyền thể hiện ý thức coi thường pháp luật và xâm phạm đến quyền lợi của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ cần phải được xử lý nghiêm. Bên cạnh đó, rất nhiều tác phẩm báo chí cũng bị nhiều người xâm phạm, đặc biệt là các nền tảng mạng xã hội dẫn đến sự bất công bằng trong xã hội, ảnh hưởng đến hoạt động báo chí và quyền lợi của các chủ thể tác giả đối với các tác phẩm báo chí.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, báo chí phải đầu tư rất lớn về nhân lực, công nghệ và chi phí tác nghiệp. Nếu nội dung vừa xuất bản đã bị sao chép tràn lan thì quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí, tác giả rất khó được bảo đảm. Vì vậy, tăng chế tài cũng là một giải pháp để xây dựng môi trường số lành mạnh, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và khuyến khích sáng tạo. Quy định chi tiết hơn các hành vi vi phạm, mở rộng các hành vi vi phạm về sở hữu trí tuệ trên không gian mạng, tăng mức xử phạt và các biện pháp hành chính là những vấn đề đáng chú ý trong nghị định lần này.

- Theo TS.LS Đặng Văn Cường, mức xử phạt lên tới 30 triệu đồng có đủ sức răn đe đối với các cá nhân, fanpage hay đơn vị thường xuyên “xào” bài báo để câu view, kiếm lợi nhuận?

- TS.LS. Đặng Văn Cường: Mức xử phạt đến 30 triệu đồng đối với cá nhân là tương đối nghiêm khắc nếu xét đối với người sử dụng mạng xã hội thông thường. Tuy nhiên, đối với những fanpage, hệ thống website hoặc đơn vị khai thác nội dung trái phép để kinh doanh, thu lợi lớn thì chỉ xử phạt hành chính có thể chưa đủ.Trường hợp gây thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là việc phát hiện, thu thập chứng cứ và xác định chủ thể vi phạm trên môi trường số. Nhiều tài khoản sử dụng danh tính ảo, máy chủ đặt ở nước ngoài, nội dung bị sao chép rất nhanh, sau đó tiếp tục lan truyền qua nhiều nền tảng khác nhau. Vì vậy, để xử lý hiệu quả cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan báo chí, các nền tảng mạng xã hội và chính chủ sở hữu quyền tác giả.

- Ông có khuyến nghị gì đối với người dùng mạng xã hội và các nhà sáng tạo nội dung để vừa khai thác thông tin báo chí đúng quy định, vừa tránh vi phạm quyền tác giả?

- TS.LS. Đặng Văn Cường: Tôi cho rằng, người dùng mạng xã hội cần thay đổi nhận thức mọi tác phẩm báo chí đều là tài sản trí tuệ và được pháp luật bảo hộ. Không nên có suy nghĩ “đã đăng trên mạng thì ai cũng được quyền lấy về đăng lại”. Cần phải tăng cường các giải pháp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật để mọi người hiểu biết và tôn trọng pháp luật, đặc biệt là pháp luật về sở hữu trí tuệ. Các tác phẩm báo chí, văn hóa, nghệ thuật cần phải được bảo vệ, đặc biệt là trên không gian mạng để đảm bảo quyền của chủ sở hữu trí tuệ, khuyến khích sáng tạo, sáng tác, tạo ra các tác phẩm có giá trị trong xã hội.

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là bảo vệ sức lao động, bảo vệ thành quả lao động và đảm bảo công bằng cho xã hội, khuyến khích đổi mới, sáng tạo. Hiện nay, mạng internet rất phát triển, rất nhiều người sử dụng mạng xã hội nhưng không phải ai cũng được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng cần thiết. Đặc biệt là việc đăng tải thông tin, chia sẻ các thông tin trên báo chí đã trở thành thói quen của nhiều người. Bởi vậy tăng cường các giải pháp tuyên truyền pháp luật về sở hữu trí tuệ, có những giải pháp cảnh báo, ngăn chặn, xử lý hành vi vi phạm về sở hữu trí tuệ đối với các tác phẩm báo chí là cần thiết. Đối với người dùng thông thường, cách an toàn nhất là chia sẻ đường dẫn bài báo từ trang báo chính thống thay vì sao chép toàn bộ nội dung.

Nếu cần trích dẫn thì chỉ nên trích dẫn ở mức hợp lý, ghi rõ nguồn và mục đích sử dụng phải phù hợp với các trường hợp ngoại lệ mà pháp luật cho phép. Đối với các nhà sáng tạo nội dung, KOL, YouTuber, TikToker hoặc quản trị fanpage, nên xây dựng nội dung theo hướng bình luận, phân tích, phản biện hoặc sáng tạo trên cơ sở thông tin báo chí, thay vì chỉ sao chép nguyên văn bài báo. Việc tạo ra giá trị gia tăng từ góc nhìn riêng vừa nâng cao chất lượng nội dung, vừa hạn chế nguy cơ vi phạm quyền tác giả.

Quan trọng hơn, tôn trọng bản quyền báo chí không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn góp phần bảo vệ hoạt động báo chí chuyên nghiệp, khuyến khích sáng tạo và xây dựng một môi trường thông tin minh bạch, lành mạnh trên không gian mạng. Các trang mạng xã hội đánh cắp tác phẩm báo chí, tự ý trích dẫn, sử dụng thông tin hình ảnh trong các tác phẩm báo chí mà không được phép thì cần phải xử lý nghiêm, những hành vi này không chỉ là sự tùy tiện, ý thức coi thường pháp luật mà còn là 1 hình thức thương mại hóa trí tuệ của người khác, xâm phạm đến quyền nhân dân và quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả về tác phẩm báo chí, gây ra sự bất công và bất bình đẳng trong xã hội nên cần phải xử lý nghiêm.

Xin cảm ơn ông!