Truy xuất nguồn gốc nông sản: Nền tảng để nâng tầm nông sản Việt

Thí điểm thành công trên sầu riêng

Trong bối cảnh nhiều thị trường nhập khẩu liên tục siết chặt các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc đang trở thành một trong những điều kiện quan trọng để nông sản Việt Nam khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Văn Long cho biết, giai đoạn thí điểm truy xuất nguồn gốc, kể cả với các lô sầu riêng xuất khẩu quy mô lớn sang Trung Quốc, đang cho thấy những tín hiệu tích cực. Đây là giai đoạn vừa triển khai vừa rút kinh nghiệm có chủ đích nhằm hoàn thiện quy trình, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế phối hợp trước khi nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.

Để hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất tiếp cận hệ thống mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn hướng dẫn triển khai truy xuất nguồn gốc đối với sầu riêng. Đồng thời, nhiều đợt tập huấn đã được tổ chức tại Đồng Tháp và Đắk Lắk với sự tham gia của hơn 600 đại biểu đến từ các sở, ngành, doanh nghiệp và nông dân.

Đến nay, đã có 16 doanh nghiệp đăng ký tham gia chương trình thí điểm theo Quyết định số 5272/QĐ-BNNMT. Trong số này, hai doanh nghiệp được hỗ trợ trực tiếp theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, qua đó bảo đảm việc áp dụng đầy đủ các quy trình kỹ thuật và nghiệp vụ của hệ thống.

Một trong những bước tiến quan trọng là vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã gửi công hàm tới Tổng cục Hải quan Trung Quốc để thông báo về hệ thống truy xuất nguồn gốc của Việt Nam, mẫu tem truy xuất điện tử cũng như danh sách mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và phòng xét nghiệm phục vụ xuất khẩu sầu riêng.

Động thái này thể hiện sự chủ động của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, đồng thời khẳng định quyết tâm minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng đối với thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành hàng sầu riêng. Trước đó, hai container sầu riêng đã được xuất khẩu thí điểm thành công qua cửa khẩu Hữu Nghị bằng tem truy xuất điện tử. Đây được xem là bài kiểm tra thực tế quan trọng, giúp các cơ quan quản lý đánh giá toàn bộ quy trình vận hành của hệ thống từ khâu sản xuất đến khâu xuất khẩu.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến nay hệ thống đã cập nhật khoảng 18.000 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm của 26 trong số 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Hệ thống cũng ghi nhận sự tham gia của 919 lô hàng, 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp.

Những con số trên cho thấy tốc độ mở rộng khá nhanh của hệ thống truy xuất nguồn gốc chỉ sau một thời gian ngắn triển khai thí điểm. Không chỉ dừng lại ở sầu riêng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đồng thời triển khai truy xuất nguồn gốc đối với nhiều ngành hàng quan trọng khác như lúa gạo, thịt, trứng, sữa, chè, trái cây và thủy sản.

Hoàn thiện hạ tầng số, bảo đảm truy xuất nguồn gốc

Cùng với việc mở rộng phạm vi áp dụng, công tác chuẩn bị hạ tầng công nghệ cũng đang được đẩy mạnh nhằm bảo đảm hệ thống truy xuất nguồn gốc vận hành ổn định, an toàn và đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Theo Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Bảo Trung, Cục đã chuẩn bị đầy đủ hạ tầng kỹ thuật để phục vụ triển khai trong năm 2026, theo đó hệ thống do doanh nghiệp Netacom và CheckVN phát triển đã trải qua quá trình đánh giá an toàn thông tin nghiêm ngặt. Các đơn vị phát triển được yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện trước khi chuyển về vận hành tập trung tại Cục Chuyển đổi số nhằm bảo đảm công tác quản lý và kiểm soát chất lượng hệ thống.

Kinh nghiệm từ mô hình thí điểm sầu riêng đã giúp các ngành chức năng, doanh nghiệp xác định rõ nguyên tắc vận hành cốt lõi của hệ thống truy xuất nguồn gốc. “Mỗi chủ thể trong chuỗi, từ vùng nguyên liệu, thương lái, cơ sở đóng gói đến doanh nghiệp xuất khẩu sẽ chịu trách nhiệm đối với phần dữ liệu của mình. Cách tiếp cận phân tầng trách nhiệm này vừa thực tế, vừa bảo đảm tính xác thực của thông tin truy xuất”-ông Trung cho biết thêm.

Hiện Cục Chuyển đổi số đã phối hợp xây dựng kiến trúc tổng thể của hệ thống và đang hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật để kết nối dữ liệu giữa phần mềm của doanh nghiệp với hệ thống dùng chung của Bộ.

Đại diện Công ty Netacom cho biết, doanh nghiệp đang xây dựng hệ thống mới tích hợp đầy đủ các quy trình nghiệp vụ, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng kết nối dữ liệu theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Theo kế hoạch, hệ thống sẽ kết nối với bảy cơ sở dữ liệu chuyên ngành quan trọng của Bộ, bao gồm dữ liệu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở chăn nuôi, cơ sở chế biến thủy sản cùng nhiều dữ liệu quản lý chuyên ngành khác. Toàn bộ hệ thống sẽ được vận hành trên hạ tầng công nghệ của Bộ nhằm bảo đảm tính tập trung, thống nhất và an toàn dữ liệu. Tuy nhiên, Bộ sớm ban hành bộ tiêu chí kỹ thuật đối với các doanh nghiệp cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc. Đây được xem là cơ sở quan trọng để chuẩn hóa chất lượng dịch vụ, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh minh bạch giữa các doanh nghiệp công nghệ.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho rằng, hạ tầng kỹ thuật hiện nay đã cơ bản sẵn sàng để tiếp nhận và vận hành hệ thống. Theo đó, các đơn vị tập trung vào những phần việc có thể triển khai ngay để tạo ra sản phẩm cụ thể, vận hành thực tế từ ngày 1-7. Đây là nhiệm vụ phải làm, quan trọng là phải có sản phẩm cụ thể, bảo đảm an toàn thông tin, kết nối được và từng bước hoàn thiện trong quá trình triển khai. Đặc biệt, lưu ý hệ thống truy xuất nguồn gốc không phải là một thủ tục hành chính mới hay điều kiện bắt buộc phát sinh thêm đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo thông tư về truy xuất nguồn gốc nông sản, phối hợp với Bộ Công an xây dựng nghị định liên quan và mở rộng thí điểm sang nhiều ngành hàng chủ lực khác. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng nền tảng dữ liệu minh bạch, hiện đại cho nông nghiệp Việt Nam, góp phần nâng cao giá trị nông sản và tăng sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.