Cách nào chặn phân bón giả, kém chất lượng?

Triệt phá nhiều vụ việc liên quan đến phân bón giả

Hiện nay, phân bón giả không chỉ xuất hiện tại những cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, mà còn có thể được tổ chức với quy mô lớn, sử dụng bao bì, thương hiệu của doanh nghiệp khác và đưa hàng hóa vào nhiều kênh phân phối.

Dẫn chứng cụ thể, ông Tạ Quang Hậu, Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết: "Tháng 2-2026, tại Cần Thơ, lực lượng Công an đã triệt phá một nhóm sản xuất, buôn bán phân bón giả, thu giữ 4.598 kg phân bón dạng rắn, 1.335 lít phân bón dạng lỏng cùng nguyên liệu, bao bì, máy móc, thiết bị. Các đối tượng có dấu hiệu lợi dụng thông tin trên nhãn hàng hóa, mã số phân bón và tên thương mại của doanh nghiệp khác".

Tại Bắc Ninh, tháng 7-2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sản xuất phân bón Hà Bắc để điều tra hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón. Cơ quan chức năng thu giữ 65 tấn phân bón giả cùng máy móc, nguyên liệu và tài liệu liên quan.

Đó chỉ là hai trong số nhiều vụ việc điển hình về vấn nạn phân bón giả từ đầu năm đến nay. Theo đại diên Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trong 10 tháng năm 2026, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra, xử lý 105 vụ việc vi phạm liên quan đến phân bón; trong đó 4 vụ được chuyển sang cơ quan điều tra.

Các hành vi vi phạm chủ yếu gồm kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng nhập lậu, hàng giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu và vi phạm quy định về ghi nhãn hàng hóa.

Về thủ đoạn làm phân bón giả, ông Tạ Quang Hậu cho hay, một số đối tượng đã trộn phân đạm thật với muối công nghiệp, bột đá, đất sét, cát hoặc những chất có hình dáng, màu sắc tương đồng nhưng không có giá trị dinh dưỡng cho cây trồng.

Một thủ đoạn khác là thu gom vỏ bao bì cũ của những thương hiệu phân bón uy tín, đóng phân bón giả hoặc kém chất lượng vào bên trong rồi may miệng bao lại như mới. Các đối tượng cũng đặt in bao bì có thiết kế, màu sắc, logo và thông tin chỉ dẫn gần giống hàng thật, khiến người tiêu dùng khó phân biệt bằng mắt thường.

Đáng lo ngại, ở khâu lưu thông, hàng hóa có thể được chia nhỏ qua nhiều tầng đại lý, vận chuyển vào ban đêm hoặc thông qua doanh nghiệp trung gian để che giấu nguồn gốc, hợp thức hóa chứng từ. Một số cơ sở còn bán trực tiếp tại các thôn, xã thông qua chương trình “hội thảo chuyển giao kỹ thuật”, “tri ân nông dân”, tặng quà rồi gom đơn bán hàng.

Xây dựng cơ sở dữ liệu về phân bón, tăng chế tài xử phạt

Các chuyên gia nhận định, phân bón là vật tư đầu vào thiết yếu, tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng cây trồng và hiệu quả kinh tế của hàng triệu hộ nông dân. Tuy nhiên, tình trạng phân bón giả, kém chất lượng vẫn tồn tại với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi.

GS.TS Nguyễn Lân Hùng cho rằng, sử dụng phân bón giả, kém chất lượng có thể khiến cây trồng sinh trưởng kém, giảm năng suất, chất lượng nông sản, thậm chí gây thiệt hại cả vụ mùa. Người nông dân còn có nguy cơ mất niềm tin vào thị trường, e ngại lựa chọn những thương hiệu nổi tiếng vì lo mua phải sản phẩm giả mạo.

Vì vậy, tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, hiệp hội và doanh nghiệp là giải pháp cần thiết. Đặc biệt, cơ quan quản lý cần xây dựng cơ sở dữ liệu về phân bón, vật tư nông nghiệp phục vụ chia sẻ thông tin, giám sát và xử lý vi phạm.

Ở góc độ doanh nghiệp, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam Nguyễn Văn Luyện nhấn mạnh, phân bón giả làm méo mó môi trường cạnh tranh, thu hẹp thị phần của doanh nghiệp chân chính và buộc các doanh nghiệp phải tăng chi phí bảo vệ thương hiệu.

Trong khi đó, các cơ sở sản xuất phân bón giả không phải gánh chịu chi phí nguyên liệu đạt chuẩn, kiểm nghiệm và các nghĩa vụ thuế như doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Vì vậy, sản phẩm giả thường được bán với giá thấp hơn, kèm mức chiết khấu cao cho đại lý, tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh.

Hệ quả là doanh nghiệp chân chính bị ảnh hưởng sản lượng tiêu thụ, doanh thu và thị phần. Đồng thời, doanh nghiệp phải tăng đầu tư công nghệ chống giả, truy xuất nguồn gốc và cải tiến bao bì để bảo vệ sản phẩm.

Ông Nguyễn Văn Luyện kiến nghị, cơ quan quản lý rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật về quản lý lưu hành phân bón; nghiên cứu nâng mức xử phạt đối với hành vi sản xuất, kinh doanh phân bón giả, kém chất lượng, bảo đảm tương xứng với tính chất, mức độ và hậu quả gây ra. Đồng thời, cần tăng cường hậu kiểm đột xuất tại các cơ sở có dấu hiệu vi phạm, kiểm soát hoạt động kinh doanh trên thương mại điện tử và mạng xã hội.

“

Phòng, chống phân bón giả không chỉ nhằm bảo vệ thị phần, doanh thu và uy tín của doanh nghiệp mà còn gắn trực tiếp với quyền lợi người nông dân. Việc tăng cường truy xuất nguồn gốc, phát triển kênh phân phối chính hãng và nâng cao nhận thức của người sử dụng được xác định là những giải pháp quan trọng trong cuộc đấu tranh chống phân bón giả, kém chất lượng.

TS Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam