Trung Quốc đề xuất hạn chế xuất khẩu công nghệ chiến lược

Bộ Thương mại và Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc đã công bố dự thảo điều chỉnh danh mục công nghệ thuộc diện cấm hoặc hạn chế xuất khẩu. Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết, các biện pháp được đề xuất là cần thiết, trong đó có lý do bảo đảm an ninh quốc gia.

Động thái này cho thấy Bắc Kinh đang tăng cường kiểm soát việc chuyển giao những công nghệ có giá trị chiến lược, trong bối cảnh công nghệ ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh kinh tế và an ninh quốc gia.

Theo danh mục được hai cơ quan này công bố, có 23 công nghệ liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), từ các mô hình ngôn ngữ lớn tiên tiến đến các tác nhân AI có khả năng thực hiện nhiệm vụ. Dự thảo đề xuất cấm xuất khẩu những công nghệ cốt lõi của các mô hình AI quy mô lớn được huấn luyện bằng dữ liệu quốc gia nhạy cảm. Các tác nhân AI được thiết kế để hoạt động trong những môi trường đặc biệt nhạy cảm, như lĩnh vực quốc phòng và hạ tầng thông tin trọng yếu, cũng thuộc diện kiểm soát.

Bên cạnh đó, việc xuất khẩu các mô hình AI có từ 2.000 tỷ tham số trở lên hoặc sở hữu một số năng lực hàng đầu thế giới có thể bị hạn chế. Số lượng tham số là một trong những chỉ số phản ánh quy mô và khả năng học hỏi của mô hình AI.

Một số mô hình AI của Trung Quốc, trong đó có Kimi K3 của Moonshot và Qwen 3.8-Max của Alibaba, được cho là có số lượng tham số vượt ngưỡng này. Tuy nhiên, dự thảo không nêu đích danh các mô hình cụ thể sẽ chịu sự điều chỉnh.

Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết các biện pháp nhằm củng cố an ninh, ngăn chặn việc sử dụng sai mục đích và bảo đảm AI nằm dưới sự kiểm soát của con người.

Đề xuất lần này của Bắc Kinh được đưa ra trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ có tiến triển trong đối thoại về an toàn, quản trị AI và xây dựng cơ chế thông báo giữa hai nước khi xảy ra sự cố AI có thể đe dọa an ninh quốc gia.

Ngoài AI, dự thảo còn bao gồm một số công nghệ thiết kế chip, trong đó có công nghệ liên quan đến chip xử lý AI và chip nhớ. Lĩnh vực năng lượng mặt trời có 12 công nghệ nằm trong danh mục đề xuất hạn chế, bao gồm các công nghệ sản xuất polysilicon, nguyên liệu quan trọng trong chuỗi cung ứng pin mặt trời. Năm công nghệ thuộc lĩnh vực y sinh, trong đó có công nghệ liên quan đến liệu pháp tế bào và gene, cũng được đưa vào danh sách.

Giới phân tích nhận định, động thái của Bắc Kinh phản ánh xu hướng các nền kinh tế lớn gia tăng kiểm soát những công nghệ có ý nghĩa chiến lược.

Theo ông Lian Jye Su, chuyên gia phân tích trưởng tại tổ chức nghiên cứu và tư vấn công nghệ Omdia, đề xuất của Trung Quốc có thể được xem là phản ứng trước những yêu cầu về chủ quyền công nghệ mà các nước phương Tây áp dụng đối với AI, robot, viễn thông và những lĩnh vực then chốt khác. Theo ông, mục tiêu là quản lý chặt chẽ hơn khả năng tiếp cận các công nghệ của Trung Quốc.

Trong những năm gần đây, Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp hạn chế xuất khẩu công nghệ tiên tiến sang Trung Quốc, đặc biệt đối với chip AI cao cấp và thiết bị sản xuất bán dẫn tiên tiến. Các biện pháp này khiến doanh nghiệp Trung Quốc gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận một số công nghệ hàng đầu thế giới, đồng thời thúc đẩy Bắc Kinh tìm cách tăng cường năng lực tự chủ.

Ở chiều ngược lại, việc Trung Quốc xem xét hạn chế xuất khẩu công nghệ có thể tác động đến khả năng tiếp cận công nghệ và chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp nước ngoài, tùy thuộc vào phạm vi áp dụng cuối cùng của các quy định.

Mainichi dẫn phát biểu của ông Gary Ng, chuyên gia kinh tế cấp cao tại ngân hàng Natixis của Pháp, nhận định AI ngày càng mang ý nghĩa chiến lược đối với cả Trung Quốc và Mỹ. Theo chuyên gia này, thế giới đang chứng kiến sự phân mảnh ngày càng lớn không chỉ trong thương mại và đầu tư, mà còn trong khả năng tiếp cận công nghệ.

Xu hướng này đặt các doanh nghiệp công nghệ trước yêu cầu phải thích ứng với môi trường quản lý phức tạp hơn, khi việc phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường ngày càng chịu ảnh hưởng từ chính sách an ninh quốc gia.