Thu hẹp khoảng trống AI từ giảng đường đến "thực chiến"

Chỉ 15% nhà tuyển dụng đánh giá sinh viên xuất sắc về năng lực AI thực chiến

Ngày 6-10, Tập đoàn giáo dục Pearson (Vương quốc Anh) phối hợp Amazon Web Services (AWS - nền tảng điện toán đám mây toàn diện do Amazon phát triển) công bố Báo cáo "Sẵn sàng cho AI - Xây dựng cầu nối từ giáo dục đại học đến việc làm tại Việt Nam".

Báo cáo được thực hiện trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh Chiến lược phát triển AI quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045, đồng thời cải cách chương trình giảng dạy theo định hướng ưu tiên kỹ thuật số.

Kết quả cho thấy, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có chiến lược thích ứng tốc độ cao. Có tới 90% lãnh đạo các trường đại học tại Việt Nam tham gia khảo sát nhận định tốc độ thay đổi do AI mang lại tại nơi làm việc là "cực nhanh" hoặc "rất nhanh" (cao hơn 23 điểm phần trăm so với mức trung bình toàn cầu). Đồng thời, 100% tin rằng tốc độ này sẽ tiếp tục gia tăng trong 2 năm tới.

Đáng chú ý, 96% lãnh đạo cơ sở giáo dục đại học/cao đẳng tại Việt Nam khẳng định đang đầu tư vào AI và 84% duy trì kết nối thường xuyên với doanh nghiệp.

Về phía người học, hơn 52% sinh viên tự đánh giá bản thân ở mức độ sẵn sàng cao (từ 8 đến 10/10) để làm việc trong môi trường tích hợp AI - mức tự tin cao nhất trong cả 6 thị trường được nghiên cứu (Việt Nam, Anh, Mỹ, Brazil, Malaysia và Saudi Arabia).

Mặc dù vậy, báo cáo chỉ ra một "khoảng trống" đáng chú ý giữa năng lực thực tế của người học và kỳ vọng của nhà tuyển dụng. Tại Việt Nam, chỉ 15% nhà tuyển dụng đánh giá nhân sự mới tốt nghiệp đạt mức "xuất sắc" ở các năng lực then chốt trong môi trường làm việc tích hợp AI.

Sự lệch pha này xuất phát từ việc các trường đại học chủ yếu tập trung hướng dẫn sinh viên thao tác trên các công cụ AI sẵn có, trong khi doanh nghiệp đòi hỏi năng lực vận dụng nâng cao như: tư duy phản biện, phân tích dữ liệu, giao tiếp - hợp tác để giải quyết bài toán kinh doanh thực tế.

Chia sẻ về kết quả nghiên cứu, ông Eklavya Bhave, Giám đốc mảng giáo dục đại học khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Pearson cho rằng: “Việt Nam đang chuyển mình rất nhanh trong làn sóng AI nhưng tốc độ đơn thuần chưa thể lấp đầy khoảng cách kĩ năng. Báo cáo cho thấy, sinh viên rất tự tin và các trường đại học đang đầu tư lớn nhưng doanh nghiệp vẫn tìm kiếm những nhân sự có khả năng ứng dụng thực tế và kiểm chứng kết quả AI một cách cẩn trọng”.

Đồng quan điểm, bà Yashinta Bahana, Giám đốc mở rộng thị trường APJ và Đối tác chiến lược mảng đào tạo, chứng chỉ tại AWS nhận định, nghiên cứu cho thấy việc tiếp cận các công cụ AI mới chỉ là điểm khởi đầu. Điều các nhà tuyển dụng và sinh viên tốt nghiệp thực sự cần là sự hỗ trợ trong việc áp dụng AI để giải quyết các bài toán thực tế.

Rút ngắn khoảng cách

Ông Brett Blumenthal, Giám đốc Phát triển Giáo viên khu vực Đông Nam Á, Tập đoàn giáo dục Pearson cho rằng, thách thức lớn nhất không nằm ở việc "thiếu tiếp cận công cụ" mà ở việc kết hợp hiệu quả kỹ năng AI với các kỹ năng nền tảng.

Để giải quyết rào cản trong quá trình ứng dụng AI, các chuyên gia đề xuất 2 khung công cụ hỗ trợ. Một là khung phân tích điểm nghẽn về năng lực sẵn sàng ứng dụng AI, giúp các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp chẩn đoán thách thức trên 6 khía cạnh cốt lõi: Tốc độ, kết nối, năng lực, quản trị, kinh nghiệm và kĩ năng. Hai là khung 4 năng lực cốt lõi gồm thành thạo công cụ AI, tư duy chiến lược về AI, quản trị AI có trách nhiệm và đạo đức và các kỹ năng con người then chốt, nhằm xác định những năng lực mà nhà trường và doanh nghiệp cần để phát triển cho lực lượng lao động tương lai.

Các chuyên gia khuyến nghị các trường đại học cần rút ngắn chu kỳ cập nhật chương trình học bằng mô hình đào tạo linh hoạt, chuyển trọng tâm bồi dưỡng giảng viên sang phương pháp sư phạm ứng dụng AI. Đối với doanh nghiệp, việc chủ động tham gia hội đồng cố vấn, tài trợ dự án thực tế và tạo điều kiện cho giảng viên tiếp cận môi trường kinh doanh sẽ giúp thu hẹp nhanh chóng khoảng trống kỹ năng.

Chia sẻ về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Phong Nguyên - Hiệu trưởng Trường Kinh doanh (Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh) cho biết, hiện nhà trường đang phối hợp với các đơn vị đưa công nghệ vào bải giảng. Cùng với đó, trường mời các đối tác doanh nghiệp đến trao đổi, lắng nghe tiếng nói của họ; đồng thời mời họ tư vấn, cùng tham gia thiết kế bài giảng, giảng dạy và đánh giá sinh viên.

Việc thiết lập mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp, đặc biệt khi các doanh nghiệp đang tái định hình lại vị trí công việc cấp độ đầu vào - được xem là "chìa khóa vàng" để xây dựng lực lượng lao động trẻ không chỉ biết sử dụng công cụ AI, mà còn phát huy tối đa năng lực cốt lõi của con người như tư duy phản biện, khả năng thích ứng và hợp tác, để làm việc hiệu quả và bứt phá cùng công nghệ.