Phổ cập giáo dục AI: Trăn trở bài toán về hạ tầng và con người

Tuy nhiên, hầu hết nhà trường đều đang phải đứng trước bài toán về thiết bị, đội ngũ giáo viên và năng lực kiểm soát rủi ro cho học sinh.

Nhà trường chủ động vào cuộc

Từ năm học 2026-2027, 100% cơ sở giáo dục tại Hà Nội đưa giáo dục AI vào chương trình giảng dạy từ lớp 1 đến lớp 12.

Tại hội nghị triển khai kế hoạch giáo dục AI cho học sinh phổ thông và học viên giáo dục thường xuyên do Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức ngày 18-9, Trưởng phòng Giáo dục trung học (Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội) Hà Xuân Nhâm cho biết, đến nay, hơn 1.700 cơ sở với gần 1,7 triệu học sinh, học viên đã được tiếp cận nội dung giáo dục AI; gần 80.000 lượt cán bộ quản lý, giáo viên được tập huấn, đạt hơn 98,2%. Mức độ hứng thú của học sinh bình quân khoảng 4/5 điểm, riêng cấp trung học cơ sở đạt 4,26 điểm.

Theo Kế hoạch số 4758/KH-SGDĐT của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, học sinh sẽ được học 12 tiết về AI/năm. Nội dung được tổ chức thành chuyên đề, không hình thành môn học mới, không kiểm tra định kỳ riêng, không lập sổ điểm riêng và không phát sinh chi phí với gia đình. Chương trình gồm bốn mạch: Tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, kỹ thuật và ứng dụng AI, thiết kế hệ thống AI.

Từ khung chung này, nhiều trường đã chủ động xây dựng kế hoạch riêng. Tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Huỳnh Thúc Kháng (phường Láng), nội dung AI được xây dựng theo từng cấp học, phù hợp với độ tuổi và khả năng tiếp nhận. Theo định hướng của nhà trường, ít nhất 50% thời lượng mỗi tiết sẽ dành cho thực hành. Qua đó, học sinh không chỉ tiếp cận khái niệm mà còn có cơ hội trực tiếp trải nghiệm, thử nghiệm và tạo ra sản phẩm dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Đáng chú ý, tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Unigo (xã Hoài Đức), việc ứng dụng AI vào dạy và học đã bước đầu được cụ thể hóa bằng những sản phẩm của giáo viên và học sinh. Cô giáo Nguyễn Thị Ngọc đã giành giải Nhất tại Hội thi và Triển lãm sản phẩm ứng dụng AI Thado Techfest do hệ sinh thái giáo dục Thado Edupark tổ chức với sản phẩm “AI và Trò chơi tương tác - Cùng bé học lớp Một thật là vui”. Cũng tại cuộc thi này, học sinh Nguyễn Linh Chi (lớp 4C1) đạt giải Ba với dự án “Trường học trên mây”.

Gỡ khó về chất lượng giáo viên và kiểm soát rủi ro

Dù vậy, giáo dục AI vẫn bộc lộ nhiều khó khăn. Theo kết quả khảo sát đối với 897 giáo viên thuộc nhiều môn học, cấp học tại các trường công lập trên địa bàn Hà Nội, do TS Kiều Phương Thùy, giảng viên Khoa Công nghệ thông tin (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) thực hiện, hơn 74% giáo viên có thái độ tích cực với AI. Tuy nhiên, khoảng 40% tự đánh giá kiến thức, kỹ năng về AI chỉ ở mức trung bình.

TS Kiều Phương Thùy cho biết, 100% giáo viên được hỏi mong muốn học sinh biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ học tập, nhưng chỉ 33,3% quan tâm dạy lập trình, huấn luyện mô hình hay thiết kế hệ thống AI. Khoảng cách này cho thấy xã hội đang chú trọng vào việc khai thác hơn là “làm chủ” AI.

Liên quan đến cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên chuyên sâu, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Huỳnh Thúc Kháng Nguyễn Trung Kiên cho rằng, với 2.128 học sinh, hiện số lượng máy tính chưa đủ để bố trí mỗi học sinh một máy trong giờ thực hành. Thiết bị chuyên dụng phục vụ trải nghiệm và học tập về AI cũng còn hạn chế. Bên cạnh đó, nhà trường vẫn thiếu giáo viên có chuyên môn sâu về AI và đội ngũ giáo viên chưa được tập huấn chuyên sâu về phương pháp giảng dạy AI cho học sinh phổ thông.

Do đó, nhà trường dự kiến thành lập tổ giáo viên cốt cán, trong đó giáo viên tin học giữ vai trò chủ đạo, phối hợp với giáo viên công nghệ và khoa học tự nhiên. Giáo viên sẽ được cử tham gia các lớp tập huấn, tăng cường sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường. Nhà trường cũng định hướng hợp tác với các trường đại học và doanh nghiệp công nghệ để bổ sung nguồn lực, kinh nghiệm thực tiễn cho hoạt động giáo dục AI.

Để học sinh tiểu học có nhiều cơ hội chủ động sử dụng máy tính, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thành Công B Phạm Minh Thảo cho biết, nhà trường lựa chọn cách tiếp cận từng bước, lồng ghép nội dung về AI và chương trình “Kỹ năng công dân số” vào các tiết học, đồng thời hướng dẫn sử dụng công nghệ phù hợp với năng lực, đặc điểm lứa tuổi.

Bên cạnh thiết bị và nhân lực, việc kiểm soát rủi ro cho học sinh cũng là vấn đề đáng lưu tâm. Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Siêu (phường Yên Hòa) Nguyễn Thị Minh Thúy chia sẻ, thay vì ngăn học sinh tiếp cận, trường dự kiến xây dựng quy tắc ứng xử với AI, đồng thời cập nhật nội quy phù hợp môi trường số, phân biệt rõ việc AI phục vụ học tập với sử dụng công nghệ sai mục đích.

“AI không chỉ thay đổi cách học mà còn kéo theo những rủi ro với học sinh, như thông tin sai lệch, bắt nạt trên không gian mạng... Vì vậy, bên cạnh sức khỏe thể chất và tinh thần, học sinh cần được trang bị “sức khỏe số”, biết kiểm soát việc sử dụng công nghệ và nhận diện các nguy cơ”, Hiệu trưởng Nguyễn Thị Minh Thúy lưu ý.

Đưa trí tuệ nhân tạo vào trường học không chỉ bổ sung một nội dung kiến thức mới, mà còn là quá trình chuẩn bị hành trang số toàn diện cho thế hệ tương lai. Chỉ khi bài toán về hạ tầng và con người được tháo gỡ đồng bộ, giáo dục AI tại Hà Nội mới thực sự đi vào chiều sâu, giúp học sinh vừa biết sử dụng, vừa làm chủ công nghệ.