Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để mở rộng dư địa phát triển ngành năng lượng

Diễn đàn do Hội Dầu khí Việt Nam (VPA) tổ chức với chủ đề “Cơ hội và thách thức của ngành dầu khí - năng lượng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước”, nhằm thảo luận về chiến lược phát triển ngành trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao của đất nước.

An ninh năng lượng luôn là một trong những trụ cột của an ninh kinh tế. Trong giai đoạn phát triển mới, khi nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn, nhu cầu về nguồn năng lượng ổn định, bền vững càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm ngành dầu khí - năng lượng đối mặt với nhiều sức ép chưa từng có.

Nguồn tài nguyên tại nhiều mỏ dầu khí chủ lực đang suy giảm. Chi phí khai thác ngày càng lớn. Trong khi đó, quá trình chuyển dịch năng lượng, yêu cầu giảm phát thải, cùng những biến động địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu đang đặt ra những bài toán mới đối với công tác quản lý cũng như hoạt động của doanh nghiệp.

Nhìn từ thực tiễn đó, vấn đề đặt ra không còn là tăng hay giảm sản lượng khai thác đơn thuần, mà là xây dựng một ngành năng lượng hiện đại, có khả năng thích ứng với xu thế phát triển mới và tạo động lực cho tăng trưởng dài hạn.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, thách thức hiện nay cũng mở ra cơ hội để ngành dầu khí mở rộng không gian phát triển sang các lĩnh vực như LNG, điện khí, điện gió ngoài khơi, hydrogen hay công nghệ thu hồi và lưu giữ carbon. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành hiện thực, điều kiện tiên quyết là phải có cơ chế, chính sách đủ linh hoạt, tạo môi trường đầu tư thông thoáng và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Thực tế cho thấy, nhiều dự án năng lượng thời gian qua chậm tiến độ không chỉ do khó khăn về vốn hay công nghệ mà còn xuất phát từ những bất cập trong hệ thống pháp luật. Sự chồng chéo giữa các quy định, quy trình đầu tư kéo dài và cơ chế phối hợp chưa đồng bộ đã làm giảm hiệu quả khai thác nguồn lực.

Đó cũng là lý do nhiều ý kiến tại diễn đàn cùng cho rằng, cải cách thể chế phải đi trước một bước. Việc sửa đổi các quy định pháp luật cần theo hướng tạo lập hành lang pháp lý ổn định, minh bạch, giảm thủ tục hành chính, tăng phân cấp, phân quyền đi đôi với nâng cao trách nhiệm giải trình.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương) cho rằng, để tháo gỡ những điểm nghẽn hiện nay, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật về dầu khí và điện lực; đồng thời phát triển đồng bộ hạ tầng năng lượng, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn ngành.

Đồng tình với quan điểm này, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, nhấn mạnh việc hoàn thiện Luật Dầu khí cần tạo không gian pháp lý cho các lĩnh vực năng lượng mới, nhất là điện gió ngoài khơi. Đây là cơ sở để phát huy lợi thế kinh tế biển, mở rộng chuỗi giá trị năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Không chỉ là câu chuyện về thể chế, nhiều chuyên gia cũng lưu ý đến yêu cầu xây dựng hệ sinh thái năng lượng đồng bộ. Trong đó, dầu khí, điện, than, năng lượng tái tạo và các ngành công nghiệp hỗ trợ cần được phát triển theo hướng liên kết, bổ trợ lẫn nhau thay vì vận hành rời rạc.

Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng, bảo đảm an ninh năng lượng phải đi cùng bảo đảm an ninh tài chính. Muốn thu hút được các dòng vốn lớn cho những dự án chiến lược, Việt Nam cần có cơ chế tài chính đủ hấp dẫn, minh bạch và ổn định để nhà đầu tư yên tâm đồng hành lâu dài.

Có thể thấy, yêu cầu chuyển dịch năng lượng không làm giảm vai trò của ngành dầu khí mà đặt ngành trước một sứ mệnh mới. Từ khai thác tài nguyên, ngành cần từng bước chuyển sang phát triển hệ sinh thái năng lượng tích hợp, kết hợp giữa nguồn năng lượng truyền thống và năng lượng phát thải thấp, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Diễn đàn Dầu khí - Năng lượng 2026 thêm một lần cho thấy sự đồng thuận về một vấn đề lớn: Muốn ngành năng lượng phát huy vai trò động lực của nền kinh tế, trước hết phải tháo gỡ những rào cản về thể chế. Khi cơ chế được hoàn thiện, nguồn lực được khơi thông và doanh nghiệp được trao quyền chủ động nhiều hơn, dư địa phát triển của ngành sẽ được mở rộng, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.