Các cuộc tiếp xúc ngoại giao giữa Mỹ, Nga, Trung Quốc và châu Âu đang thúc đẩy nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình cho Ukraine. Tuy nhiên, bất đồng về lãnh thổ và bảo đảm an ninh hậu xung đột vẫn là những rào cản lớn.

Tại cuộc họp của Liên minh các nước sẵn sàng với sự tham dự của hơn 40 đại diện các quốc gia và tổ chức quốc tế ở Berlin, ngày 19-11, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đề nghị, châu Âu tham gia trực tiếp vào tiến trình đàm phán với Nga. Theo ông, Ukraine, Nga, Mỹ và đại diện châu Âu cần cùng xây dựng chương trình nghị sự chung.
Một trong những bất đồng lớn nhất giữa Mátxcơva và Kiev hiện nay là vấn đề lãnh thổ. Nga yêu cầu Ukraine rút quân khỏi toàn bộ vùng Donbas, gồm Donetsk và Luhansk, kể cả những khu vực hiện vẫn do Kiev kiểm soát. Mátxcơva đồng thời yêu cầu công nhận việc sáp nhập các vùng lãnh thổ mà nước này tuyên bố chủ quyền. Ukraine bác bỏ những yêu cầu trên, khẳng định không chấp nhận nhượng lãnh thổ để đổi lấy hòa bình.
Bên cạnh đó, vấn đề bảo đảm an ninh sau chiến tranh cũng chưa tìm được tiếng nói chung. Kiev muốn nhận được cam kết đủ mạnh từ Mỹ và châu Âu nhằm ngăn chặn nguy cơ Nga tiến hành chiến dịch quân sự mới. Ngược lại, Mátxcơva phản đối việc Ukraine gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và không chấp nhận triển khai lực lượng quân sự của liên minh này trên lãnh thổ Ukraine.
Tuyên bố chung tại Berlin đề cập khả năng triển khai các bảo đảm an ninh có tính ràng buộc pháp lý sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Các phương án được đưa ra gồm hỗ trợ quân sự lâu dài, giám sát thực thi thỏa thuận và thành lập lực lượng đa quốc gia do châu Âu dẫn dắt, với sự hỗ trợ của Mỹ.
Trong khi đó, vấn đề Ukraine cũng được đề cập tại cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị Cấp cao APEC tại Thâm Quyến ngày 19-11.
Trước cuộc gặp ba bên, Tổng thống Mỹ và Tổng thống Nga đã có cuộc trao đổi riêng kéo dài khoảng 35-40 phút. Trợ lý chính sách đối ngoại Điện Kremlin Yuri Ushakov cho biết, xung đột Ukraine là chủ đề chính, bên cạnh quan hệ song phương Mỹ - Nga và công tác chuẩn bị cho cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc. Tuy nhiên, hai bên không công bố đề xuất cụ thể nào.
Tại cuộc gặp 3 bên sau đó, Tổng thống Donald Trump đề cập khả năng Mỹ và Trung Quốc phối hợp thúc đẩy chấm dứt chiến tranh. “Tôi muốn thấy cuộc chiến này kết thúc. Tôi nghĩ mình có thể nói rằng cả 2 chúng tôi đều rất mong muốn điều đó”, Reuters dẫn lời ông Donald Trump khi đề cập đến quan điểm của mình và Chủ tịch Tập Cận Bình.
Tuy nhiên, cuộc gặp chưa mang lại bước tiến cụ thể trong giải quyết xung đột. Tuyên bố chung của 3 nhà lãnh đạo đề cập đến cải tổ Liên hợp quốc, an ninh năng lượng và nguy cơ hạt nhân, nhưng không nhắc đến Ukraine.
Sau cuộc gặp tại Thâm Quyến, ông Donald Trump tiếp tục trao đổi với các nhà lãnh đạo châu Âu tại Berlin. Các đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff cũng gặp Tổng thống Zelensky cùng đại diện các nước châu Âu.
Trong khi đó, Tổng thống Vladimir Putin cho biết, Mátxcơva sẵn sàng tiếp tục đàm phán 3 bên về Ukraine, song chưa xác định thời điểm cụ thể. Ông cũng chưa đưa ra bình luận về kế hoạch do đặc phái viên Mỹ Jared Kushner đề xuất, cho rằng nội dung này cần được thảo luận thêm.
Theo Tổng thống Vladimir Putin, Nga đã gửi lời mời qua các kênh ngoại giao tới một số đại diện châu Âu, đề nghị họ tới Mátxcơva để trao đổi về các vấn đề an ninh và khả năng tham gia tiến trình hòa bình. Tuy nhiên, theo TASS ngày 19-11, chuyến thăm này chưa được các nhà lãnh đạo châu Âu thảo luận tại cuộc họp ở Berlin. Mátxcơva cũng tiếp tục phản đối khả năng triển khai lực lượng nước ngoài tại Ukraine.
Việc Mỹ, Nga và Trung Quốc cùng trao đổi về vấn đề Ukraine, trong khi châu Âu thúc đẩy vai trò trực tiếp trong đàm phán, cho thấy nỗ lực ngoại giao đang được mở rộng với sự tham gia của nhiều bên. Tuy nhiên, Kiev khẳng định phải trực tiếp tham gia mọi cuộc thương lượng liên quan đến chủ quyền và lãnh thổ. Các nước châu Âu cũng muốn có vai trò chính thức trong việc quyết định những vấn đề liên quan đến tương lai Ukraine.
Dù các cuộc tiếp xúc ngoại giao đang được thúc đẩy trên nhiều cấp độ, khoảng cách giữa lập trường của Nga, Ukraine và phương Tây về lãnh thổ cũng như cấu trúc an ninh hậu xung đột vẫn còn lớn. Đây tiếp tục là những trở ngại chủ yếu khiến các nỗ lực ngoại giao chưa thể chuyển hóa thành một tiến trình hòa bình thực chất.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.