Thành phố cảng Ba Lan vào danh sách Di sản Thế giới của UNESCO

Quyết định được thông qua ngày 27-7 tại kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO ở Busan (Hàn Quốc), đưa Gdynia trở thành Di sản Thế giới thứ 18 của Ba Lan. Việc được ghi danh diễn ra đúng dịp thành phố kỷ niệm 100 năm được trao quy chế đô thị.

Từng là một làng chài nhỏ với khoảng 1.200 cư dân, Gdynia được Chính phủ Ba Lan lựa chọn để xây dựng thành cảng biển mới sau khi nước này giành lại độc lập năm 1918. Khi đó, Ba Lan chỉ có một dải bờ biển Baltic hẹp và chưa sở hữu cảng biển lớn.

Chỉ chưa đầy hai thập niên sau, đến năm 1939, dân số Gdynia đã tăng gấp khoảng 100 lần khi người dân từ khắp Ba Lan đổ về sinh sống và làm việc. Thành phố nhanh chóng trở thành biểu tượng cho khát vọng hiện đại hóa của Ba Lan sau hơn một thế kỷ bị chia cắt giữa Nga, Phổ và Đế quốc Áo - Hung.

UNESCO đánh giá khu trung tâm Gdynia là một trong những ví dụ tiêu biểu nhất về quy hoạch đô thị và kiến trúc hiện đại của thế kỷ 20.

Được xây dựng gần như từ con số không quanh một cảng biển mới trong giai đoạn giữa hai cuộc thế chiến, nơi đây tạo nên một tổng thể kiến trúc thống nhất hiếm có với những công trình mái bằng, góc bo tròn, dãy cửa sổ ngang dài và ban công mang cảm hứng từ những con tàu viễn dương.

Theo các nhà nghiên cứu, Gdynia thường được so sánh với "Thành phố Trắng" ở Tel Aviv hay các khu đô thị hiện đại tại Rotterdam và Brno. Tuy nhiên, khác với các thành phố này, Gdynia được hình thành gần như hoàn toàn trên nền một làng chài, giúp toàn bộ khu trung tâm giữ được sự đồng bộ về quy hoạch và kiến trúc.

Bộ trưởng Văn hóa Ba Lan Marta Cienkowska cho rằng việc được UNESCO công nhận là niềm tự hào của một thành phố được xây dựng từ khát vọng, lòng dũng cảm và niềm tin vào khả năng tạo nên những thành tựu lớn của Ba Lan.

Trong khi đó, Thị trưởng Aleksandra Kosiorek nhận định đây cũng là sự ghi nhận đối với các nhà quy hoạch, kiến trúc sư, kỹ sư, công nhân xây dựng và nhiều thế hệ cư dân đã góp phần tạo dựng thành phố trong suốt một thế kỷ.

Việc được UNESCO ghi danh là kết quả của hơn 20 năm chuẩn bị hồ sơ và tăng cường các biện pháp bảo tồn. Trước đó, hồ sơ của Gdynia từng được yêu cầu chỉnh sửa vào năm 2025 để hoàn thiện ranh giới vùng đệm và cơ chế quản lý khu di sản.

(tổng hợp)