“Thần Giấy Hlabar”: Khám phá chữ viết Bahnar bằng truyện tranh

Kể chuyện học thuật bằng ngôn ngữ của thiếu nhi

Ngày 27- 6, tại Hà Nội, Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức giao lưu ra mắt truyện tranh “Thần Giấy Hlabar – Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar” của Tiến sĩ ngôn ngữ học Phạm Thị Kiều Ly và họa sĩ Tạ Huy Long.

Tiếp nối cuốn sách “Hành trình sáng tạo chữ Quốc ngữ”, trong cuốn sách mới bộ đôi tác giả Phạm Thị Kiều Ly và họa sĩ Tạ Huy Long lựa chọn một chủ đề giàu giá trị văn hóa nhưng ít người biết đến là lịch sử chữ viết Bahnar. Tác phẩm được chuyển thể từ công trình nghiên cứu “Lịch sử chữ viết hệ latin của tiếng Bahnar với việc nghiên cứu, bảo tồn và phục dựng các giá trị văn hóa lịch sử của dân tộc” do Tiến sĩ Phạm Thị Kiều Ly chủ nhiệm.

Câu chuyện mở đầu bằng thắc mắc hồn nhiên của cô bé Hri: “Người Bahnar có chữ viết không?”. Từ đó, độc giả theo chân nhân vật trở về Tây Nguyên cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX để tìm hiểu hành trình các thừa sai người Pháp học tiếng Bahnar, ghi âm tiếng bản địa bằng ký tự latin, góp phần hình thành chữ viết Bahnar, xây dựng trường học và nhà in.

Trong tác phẩm, “Hlabar” trong tiếng Bahnar có nghĩa là sách, tài liệu. Nhóm tác giả lựa chọn hình tượng “Thần Giấy” bởi với người Bahnar thuở ban đầu, chữ viết giống như một quyền năng kỳ diệu. Từ đó xuất hiện biểu tượng Thần Giấy – vị thần của chữ viết, tri thức và sự kết nối, bổ sung vào thế giới quan giàu tính “vạn vật hữu linh” của đồng bào Bahnar.

Cuốn sách được xuất bản song song bằng tiếng Việt với tên "Thần Giấy Hlabar" và tiếng Bahnar với tên "Yang Hlabar". Hai ấn bản hướng tới khuyến khích việc sử dụng tiếng mẹ đẻ, tăng cường trao truyền văn hóa giữa các thế hệ và góp phần tôn vinh sự đa dạng ngôn ngữ của Việt Nam.

Trước ngày ra mắt tại Hà Nội, tác giả Phạm Thị Kiều Ly và họa sĩ Tạ Huy Long đã có hai buổi đọc sách, giao lưu với thiếu nhi người Bahnar. Những cuộc gặp gỡ diễn ra ngay trên vùng đất đã nuôi dưỡng câu chuyện, giúp cuốn sách trở thành cầu nối giữa người sáng tạo với chính cộng đồng văn hóa được tái hiện trong tác phẩm.

Mở rộng góc nhìn về văn hóa dân tộc

Với cuốn sách này, Phó Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng Vũ Thị Quỳnh Liên nhận định, dù mang tên “Sử thi nhỏ”, nhưng hành trình thực hiện cuốn sách lại là một quá trình công phu với nhiều năm nghiên cứu, điền dã và sáng tạo.

Tác phẩm không dừng ở việc kể câu chuyện về sự ra đời của chữ viết Bahnar mà còn mở ra cho thiếu nhi một cánh cửa khám phá văn hóa các dân tộc Việt Nam, giúp các em hiểu, trân trọng sự đa dạng và khác biệt của 54 dân tộc anh em, từ đó mở rộng góc nhìn về thế giới.

Chia sẻ tại chương trình, Tiến sĩ Phạm Thị Kiều Ly cho biết, ý tưởng cuốn sách bắt nguồn từ một câu hỏi rất giản dị của trẻ em về chữ viết Bahnar. Từ câu hỏi ấy, tác giả mong muốn kể lại lịch sử bằng ngôn ngữ gần gũi, để những kiến thức ngôn ngữ học hấp dẫn với bạn đọc nhỏ tuổi.

Tác giả cũng mong muốn qua cuốn sách giúp người Bahnar hiểu hành trình hình thành chữ viết của dân tộc mình, từ đó thêm yêu và sử dụng chữ Bahnar trong đời sống, từ đó lưu giữ bản sắc văn hóa bền vững qua các thế hệ.

Để tái hiện không gian Tây Nguyên, họa sĩ Tạ Huy Long đã dành nhiều thời gian nghiên cứu tư liệu và thực tế, đưa vào từng trang sách hình ảnh đại ngàn, cồng chiêng, nhà rông và nhịp sống của người Bahnar với mong muốn mỗi bức tranh đều mang hơi thở của vùng đất, góp phần đưa độc giả bước vào một thế giới vừa giàu chất sử thi vừa gần gũi.

Trong chương trình giao lưu, các tác giả và dịch giả Ja Mi – người chuyển ngữ tác phẩm sang tiếng Bahnar với tên gọi "Yang Hlabar" cũng mở ra nhiều cuộc trao đổi về hành trình chuyển một công trình nghiên cứu thành truyện tranh, vai trò của bản tiếng Bahnar và ý nghĩa của tiếng mẹ đẻ trong đời sống cộng đồng.

Qua cuốn sách “Thần Giấy Hlabar – Sử thi nhỏ về chữ viết Bahnar”, nhóm tác giả gửi gắm thông điệp rằng biết đọc, biết viết là một quyền năng mở cánh cửa tri thức. Hiểu lịch sử chữ viết của dân tộc mình cũng là cách để mỗi người thêm yêu tiếng mẹ đẻ, biết trân trọng sự phong phú của văn hóa Việt Nam và nuôi dưỡng tinh thần gìn giữ những giá trị bản sắc trong đời sống hôm nay.