Tham vọng ở Málaga: Từ dòng sông trở thành "hành lang xanh" nội đô

Một khi kế hoạch của chính quyền địa phương được triển khai, khung cảnh hai bên Guadalmedina có thể thay đổi đáng kể, khi khoảng trống giữa hai bờ dần nhường chỗ cho một hành lang xanh với những quảng trường, khu vườn và lối đi bộ đan xen, tạo thêm không gian để người dân vui chơi, gặp gỡ và đến gần dòng sông theo một cách hoàn toàn khác.

Đưa dòng sông trở lại đời sống đô thị

Chính quyền thành phố Málaga đã công bố kế hoạch cải tạo lòng sông Guadalmedina, vốn thườngt khô cạn, thành chuỗi “cầu-quảng trường” dành cho người đi bộ, qua đó vừa phủ xanh không gian trung tâm vừa nối lại những khu vực lâu nay bị chia cắt bởi dòng sông.

Dự án dự kiến xây dựng 5 cây cầu xanh trên đoạn từ La Goleta đến Santo Domingo, kết hợp chức năng giao thông với không gian công cộng, trong khi yêu cầu bảo đảm thoát lũ vẫn được đặt ở vị trí trung tâm của toàn bộ thiết kế.

Hội đồng thành phố Málaga đã đề nghị chính quyền vùng Andalusia cấp 1 triệu euro để lập dự án, với mục tiêu không chỉ cải tạo cảnh quan mà còn đưa Guadalmedina trở lại gần hơn với đời sống đô thị sau nhiều năm chủ yếu được nhìn nhận như một công trình thủy lợi và kiểm soát lũ.

Theo đề xuất, năm quảng trường dạng cầu sẽ được xây dựng trên đoạn sông giữa cầu Armiñán và khu vực Perchel, trong đó ba quảng trường ở trung tâm có hình chữ X, diện tích lên tới 3.000 m² mỗi quảng trường, vừa giúp người dân qua sông vừa tạo ra những điểm sinh hoạt cộng đồng mới ngay giữa lòng thành phố.

Hai quảng trường còn lại dự kiến nằm tại Santo Domingo và khu vực cầu Trinidad hiện nay, với các khu vui chơi, chỗ ngồi và lối đi bộ bố trí theo đường chéo để tăng khả năng kết nối giữa các khu dân cư hai bên.

Guadalmedina dài khoảng 47 km, bắt nguồn từ dãy Sierra de Camarolos, chảy qua công viên tự nhiên Montes de Málaga trước khi đi qua trung tâm thành phố và đổ ra Địa Trung Hải. Tuy nhiên, phần lòng sông trong đô thị từ lâu chủ yếu được nhìn dưới góc độ kiểm soát nước hơn là một phần của không gian sống.

Lòng sông rộng nhưng thường khô, trong khi các tuyến đường và công trình hai bên khiến Guadalmedina trở thành một ranh giới vật lý giữa các khu vực của Málaga. Kế hoạch mới vì thế hướng tới biến dòng sông từ một khoảng ngăn cách thành một trục không gian công cộng.

Theo phương án đang được nghiên cứu, một công viên xanh tuyến tính sẽ được hình thành dọc lòng sông, từ cầu Armiñán đến lối đi bộ El Perchel. Một số tuyến đường như Fátima và Rosaleda cũng sẽ được đưa xuống ngầm một phần để nhường chỗ cho cây xanh và không gian công cộng.

Điểm đáng chú ý là các quảng trường trên cầu không chỉ phục vụ việc qua sông mà còn được thiết kế như những điểm dừng chân và sinh hoạt cộng đồng.

Tuy nhiên, việc phủ xanh Guadalmedina không thể tách rời bài toán dòng chảy, bởi lòng sông vẫn phải duy trì khả năng thoát tới 460 m³ nước mỗi giây trong những thời điểm mưa lớn hoặc lũ quét.

Theo kế hoạch, đoạn giữa cầu Armiñán và Aurora sẽ được hạ thấp, các vật cản hiện hữu được loại bỏ và một số đoạn thác được bố trí nhằm tăng độ dốc dòng chảy. Cách làm này được kỳ vọng vừa duy trì khả năng thoát lũ, vừa giảm bớt các bức tường chắn hiện nay.

Dự án dự kiến được triển khai qua 5 giai đoạn, kết hợp các hạng mục thủy lợi, cầu-quảng trường và giao thông ngầm, với tổng mức đầu tư ước tính khoảng 86,3 triệu euro.

Nếu được triển khai, đây sẽ không chỉ là một cuộc chỉnh trang cảnh quan mà còn là nỗ lực thay đổi mối quan hệ giữa thành phố và dòng sông, từ một đường phân cách thành một phần của không gian đô thị.

Khi người dân trở lại bên sông

Cách tiếp cận tương tự cũng đang xuất hiện tại Álora, một thị trấn khác trong tỉnh Málaga, nơi chính quyền địa phương xây dựng tuyến đường đi bộ dài gần 2 km dọc sông Guadalhorce để nối hai khu dân cư El Puente và Los Caballos.

Với diện tích khoảng 37.400 m² và kinh phí 662.110 euro từ chính quyền tỉnh Málaga, tuyến đường là một phần của sáng kiến “hành lang xanh” dọc Guadalhorce, nhằm mở lại những đoạn bờ sông trước đây khó tiếp cận.

Khác với dự án tại Málaga, công trình ở Álora có quy mô nhỏ hơn và thiên về tiếp cận cảnh quan. Tại những khu vực có nguy cơ ngập, nền đường được gia cố, một số đoạn gần sông sử dụng kè đá, trong khi khu vực cầu đi bộ được bổ sung lan can gỗ để bảo đảm an toàn và giữ sự hài hòa với cảnh quan.

Cách xử lý này cho thấy mục tiêu của dự án không phải áp đặt một công trình mới lên thiên nhiên, mà là giúp người dân đến gần dòng sông hơn trong giới hạn mà địa hình và dòng chảy cho phép.

Guadalhorce từ lâu là một phần quan trọng trong cảnh quan và bản sắc của Álora, nhưng nhiều đoạn bờ sông vẫn tồn tại như một ranh giới hơn là nơi để người dân dừng chân hay đi bộ. Tuyến đường mới vì thế không chỉ kết nối El Puente và Los Caballos mà còn mở rộng khả năng tiếp cận cảnh quan ven sông.

Hai dự án tại Málaga và Álora, dù khác nhau về quy mô, đều phản ánh một thay đổi đáng chú ý trong tư duy quy hoạch đô thị, khi dòng sông không còn chỉ được nhìn nhận như một nguy cơ cần kiểm soát mà còn là một phần của không gian sống.

Một dòng sông vẫn phải làm nhiệm vụ thoát lũ, nhưng nếu được quy hoạch phù hợp, chính những không gian từng chia cắt đô thị có thể trở thành nơi kết nối con người với nhau và với môi trường xung quanh.