Kinh tế

Tạo điều kiện để nông dân tiếp cận thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh

Đình Hiệp • 20/11/2026 - 17:00

Các đại biểu Quốc hội đề nghị hoàn thiện quy định theo hướng phát triển thị trường minh bạch, an toàn, hiệu quả; chú trọng khả năng tiếp cận của người sản xuất, đồng thời làm rõ mô hình tổ chức, cơ chế sở hữu và kiểm soát hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp tại hội trường sáng 20-11. Ảnh: quochoi.vn
Quang cảnh phiên họp tại hội trường. Ảnh: quochoi.vn

Sáng 20-11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, các đại biểu Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

Chính sách hỗ trợ nông dân phòng ngừa rủi ro biến động giá

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Từ thực tiễn địa phương, nhất là khu vực Tây Nguyên - nơi có diện tích và sản lượng cà phê lớn nhất cả nước, đại biểu cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến khả năng tiếp cận thị trường hàng hóa phái sinh của người dân, các hộ trực tiếp sản xuất.

a-duong.jpg
Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) phát biểu thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Đối với người trồng cà phê, nỗi lo không chỉ là năng suất, sản lượng mà còn là giá cả sau mỗi vụ thu hoạch. Thực tế, chỉ trong vài tháng, giá cà phê đã giảm từ khoảng 100.000 đồng/kg xuống còn chưa đầy 80.000 đồng/kg, cho thấy người sản xuất đang phải đối mặt với rủi ro rất lớn về giá.

Đại biểu cho biết, theo báo cáo của Bộ Công Thương, hiện có khoảng 50.000 tài khoản giao dịch trên Sở Giao dịch hàng hóa trong nước, trong đó có sự tham gia trực tiếp của nhiều hộ nông dân với mục đích phòng vệ giá. Tuy nhiên, việc tiếp cận thị trường vẫn còn hạn chế do những khó khăn về vốn, công nghệ, ngôn ngữ và điều kiện giao dịch, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số.

Vì vậy, đại biểu đề nghị dự thảo Luật không chỉ quan tâm đến doanh nghiệp, các tổ chức đầu tư mà cần đặc biệt chú trọng các hộ nông dân, hộ đồng bào dân tộc thiểu số trực tiếp sản xuất. Trong đó, cần có chính sách hỗ trợ tiếp cận thị trường, đơn giản hóa quy trình tham gia, tăng cường tuyên truyền, đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật giao dịch để người dân sử dụng đúng công cụ, bảo vệ giá trị sản phẩm.

Đáng chú ý, hiệu quả của thị trường hàng hóa phái sinh không nên chỉ được đánh giá thông qua lãi, lỗ trên sàn giao dịch hoặc tài khoản giao dịch, mà cần gắn với hiệu quả phòng vệ giá, khả năng ổn định thu nhập và hoạt động sản xuất hàng hóa trên thực tế.

Cùng góc nhìn từ thực tiễn nông nghiệp, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) chỉ ra nghịch lý "được mùa mất giá" khi năng suất tăng nhưng giá giảm khiến doanh thu sụt giảm, xuất phát từ hạn chế trong dự báo thị trường, bảo quản, chế biến, liên kết tiêu thụ và thiếu công cụ phòng ngừa rủi ro giá.

binh.jpg
Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) phát biểu thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu đề nghị cụ thể hóa chính sách hỗ trợ tiếp cận thị trường, đào tạo, tư vấn độc lập, ưu tiên phát triển sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam như nông sản, nhưng không nhất thiết buộc từng hộ nông dân trực tiếp lên sàn, mà có thể thông qua hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu.

Đại biểu cũng nhấn mạnh, giá tham chiếu cần phản ánh sát chất lượng, vùng sản xuất và địa điểm giao nhận thực tế để tránh tình trạng giá phái sinh lệch pha với giá nông sản tại địa phương như lúa gạo ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Gắn công cụ phái sinh với thực tiễn sản xuất và phòng vệ rủi ro cho nông dân

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) cũng lưu ý tính đặc thù của nông sản tươi sống, mùa vụ ngắn, chất lượng thay đổi nhanh, khó bảo quản dài hạn như sầu riêng, rau hoa tươi ở Lâm Đồng hay Đắk Lắk.

duy-thanh.jpg
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) phát biểu thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Theo đại biểu, không thể áp dụng máy móc một mô hình kho lưu trữ dài hạn hay hợp đồng phái sinh tiêu chuẩn cho mọi mặt hàng, mà cần có cơ chế giao dịch ngay chuyên biệt cho nông sản dễ hư hỏng, gắn với chuẩn hóa vùng nguyên liệu, chứng nhận chất lượng điện tử và lịch giao nhận theo thời gian thực.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng, nhiều trường hợp người sản xuất phụ thuộc vào thương lái, bị ép giá và thiếu thông tin minh bạch. Việc đưa thị trường giao dịch tập trung qua sàn giao dịch hàng hóa vào phạm vi điều chỉnh của luật này sẽ giúp chuẩn hóa chất lượng, phát triển hệ thống kho bãi logistics, chứng thư, kho điện tử và minh bạch hóa giá cả cho các mặt hàng nông sản thế mạnh như cao su, cà phê, hạt điều, hồ tiêu…

Trong khi đó, đại biểu Phan Duy Anh (Đoàn Đà Nẵng) đề nghị hoàn thiện quy định về hạ tầng thị trường, hiệu lực cơ chế thanh toán bù trừ khi phát sinh thủ tục phá sản và bảo đảm tính thống nhất giữa luật này với pháp luật về Trung tâm tài chính quốc tế.

Theo đại biểu Phan Duy Anh, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh không chỉ điều chỉnh một loại hợp đồng thương mại mà còn là đạo luật về hạ tầng thị trường tài chính, với các thiết chế quan trọng như Sở giao dịch, Trung tâm thanh toán bù trừ, hệ thống ký quỹ và đăng ký chứng thư kho.

duy-anh.jpg
Đại biểu Phan Duy Anh (Đoàn Đà Nẵng) phát biểu thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu cho rằng, dự thảo mới yêu cầu Sở giao dịch tuân thủ chuẩn mực quốc tế tại khoản 2 Điều 13, trong khi chưa đặt ra yêu cầu tương tự đối với Trung tâm thanh toán bù trừ tại Điều 16. Đây là khoảng trống cần được bổ sung, nhất là trong bối cảnh Nghị quyết số 222/2025/QH15 yêu cầu hoạt động giao dịch, thanh toán, công bố thông tin và quản trị rủi ro tại Trung tâm tài chính quốc tế phải tuân thủ chuẩn mực quốc tế.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 16 và Điều 47 quy định Trung tâm thanh toán bù trừ phải được tổ chức, vận hành theo các chuẩn mực quốc tế về hạ tầng thị trường tài chính, đặc biệt là Bộ nguyên tắc PFMI của CPMI - IOSCO. Đồng thời, giao Bộ Công thương định kỳ đánh giá, công bố mức độ tuân thủ và áp dụng thống nhất đối với các trung tâm thanh toán bù trừ trong và ngoài Trung tâm tài chính quốc tế.

Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là hiệu lực pháp lý của cơ chế bù trừ khi phát sinh thủ tục phá sản. Theo đại biểu, nguyên tắc cốt lõi của cơ chế bù trừ trung tâm là bảo đảm các giao dịch đã được tiếp nhận hợp lệ vào hệ thống không bị đảo ngược khi thành viên mất khả năng thanh toán hoặc bị mở thủ tục phá sản; các nghĩa vụ được bù trừ thành một khoản ròng.

Đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 55 nội dung sửa đổi Luật Phục hồi, phá sản theo hướng không áp dụng các quy định về tạm dừng xử lý tài sản bảo đảm, giao dịch vô hiệu, tạm đình chỉ hợp đồng và các thủ tục liên quan trước khi thực hiện bù trừ đối với giao dịch đã được Trung tâm thanh toán bù trừ tiếp nhận hợp lệ. Đồng thời, mở rộng phạm vi Điều 20 để xử lý cả trường hợp chính Trung tâm thanh toán bù trừ bị mở thủ tục phá sản.

(0) Bình luận
Nổi bật
    Đừng bỏ lỡ
    Tạo điều kiện để nông dân tiếp cận thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh

    (*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.