Tài sản mã hóa: Từ cuộc chơi công nghệ đến bài toán hạ tầng tài chính

Bảo vệ nhà đầu tư không chỉ là bài toán công nghệ

Một trong những vấn đề đáng quan tâm của thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam hiện nay là hoạt động giao dịch ngang hàng (P2P). Mô hình này cho phép người mua và người bán trực tiếp trao đổi tài sản mã hóa, thường thông qua một nền tảng trung gian, trong khi việc thanh toán được thực hiện bằng cách chuyển tiền giữa các tài khoản ngân hàng cá nhân.

Sự thuận tiện của P2P giúp nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận thị trường, song cũng tạo ra những khoảng trống trong kiểm soát nguồn tiền. Người mua có thể chuyển tiền đến tài khoản không thuộc người bán thực tế; tài khoản nhận tiền có thể liên quan đến hoạt động lừa đảo hoặc nguồn tiền bất hợp pháp. Khi phát sinh tranh chấp, việc xác định chủ thể giao dịch, truy vết dòng tiền và chứng minh trách nhiệm của các bên không đơn giản.

Những rủi ro này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến nhà đầu tư mà còn đặt ra thách thức đối với hệ thống ngân hàng và cơ quan chức năng trong công tác phòng, chống rửa tiền, phát hiện giao dịch đáng ngờ.

Theo ông Chris Chiew, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX), việc kết nối ngân hàng với các sàn giao dịch tài sản mã hóa được cấp phép có thể góp phần khắc phục những hạn chế trên. Khi các giao dịch được thực hiện trên hạ tầng có khả năng kiểm soát, việc truy vết dòng tiền sẽ thuận lợi hơn, qua đó hỗ trợ bảo vệ nhà đầu tư và tăng cường năng lực giám sát của cơ quan chức năng. Bài toán phát triển thị trường không đơn thuần nằm ở việc xây dựng một nền tảng giao dịch, mà cần hình thành hệ thống hạ tầng có khả năng kết nối với các cấu phần của thị trường tài chính hiện hữu.

Theo ông Chris Chiew, việc kết nối Việt Nam với thị trường tài sản mã hóa toàn cầu không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là bài toán hạ tầng tài chính, đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, ngân hàng, đối tác công nghệ và các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Từ yêu cầu kết nối và bảo đảm an toàn thị trường, CAEX định hướng phát triển nền tảng theo mô hình cầu nối hai chiều: Hỗ trợ người dùng Việt Nam tiếp cận thị trường tài sản mã hóa toàn cầu, đồng thời tạo điều kiện để tài sản thực tại Việt Nam có thể tiếp cận nhà đầu tư quốc tế trong tương lai.

Giải bài toán hạ tầng tài chính

Trong môi trường tài chính hiện đại, niềm tin không chỉ được hình thành từ các mối quan hệ truyền thống mà ngày càng phụ thuộc vào mức độ an toàn của hạ tầng công nghệ, khả năng bảo mật dữ liệu và năng lực bảo vệ tài sản số. Một hệ thống tài chính không bảo đảm an toàn sẽ khó thu hút dòng vốn, công nghệ và sự tham gia của các định chế tài chính quốc tế.

Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi quy mô dữ liệu và số lượng giao dịch số ngày càng tăng. Hạ tầng dữ liệu cần được phát triển gắn với trí tuệ nhân tạo (AI) và an ninh mạng, bảo đảm năng lực lưu trữ, xử lý, bảo mật, quản trị rủi ro và ứng phó sự cố. Việc đầu tư các trung tâm dữ liệu cũng cần đi cùng hạ tầng công nghệ và hệ thống bảo đảm an ninh mạng, duy trì hoạt động liên tục.

TS Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nhận định ngành ngân hàng đang chuyển từ giai đoạn phổ cập giao dịch số sang phát triển theo chiều sâu, trong đó AI và các công nghệ mới ngày càng được ứng dụng rộng rãi.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của công nghệ cũng kéo theo nhiều nguy cơ. Các hình thức lừa đảo sử dụng AI, giả mạo hình ảnh và giọng nói bằng công nghệ deepfake, đánh cắp dữ liệu, chiếm đoạt tài khoản và tấn công hạ tầng tài chính đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực bảo vệ hệ thống.

Để xây dựng lá chắn an ninh tài chính quốc gia, TS Đào Minh Tú đề xuất các tổ chức tài chính cần chuyển từ phòng thủ thụ động sang chủ động; chuẩn hóa dữ liệu và quản trị AI; phát triển hệ thống cảnh báo gian lận theo thời gian thực; tăng cường kiểm soát các quyết định tự động, đồng thời chuẩn bị lộ trình nâng cấp công nghệ bảo mật trước những nguy cơ mới.

Những yêu cầu này cho thấy an toàn công nghệ và quản trị rủi ro không thể là cấu phần bổ sung sau khi thị trường hình thành, mà cần được tính toán ngay từ đầu trong quá trình xây dựng hạ tầng tài chính số, trong đó có thị trường tài sản mã hóa.