Siết chặt công tác quản lý đất nông, lâm trường tại Hà Nội

Thực trạng quản lý và những tồn tại dai dẳng

Theo Báo cáo số 575/BC-SNNMT ngày 29/7/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, trên địa bàn thành phố hiện có 16 đơn vị là các nông, lâm trường quốc doanh được thành lập từ trước những năm 1980. Trong suốt quá trình phát triển, các đơn vị này đã trải qua nhiều hình thức sắp xếp, đổi mới, chuyển đổi mô hình, từ doanh nghiệp nhà nước sang công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, cổ phần hóa, sáp nhập, cho đến giải thể.

Kết quả rà soát thực tế cho thấy diện tích đất của các đơn vị này rất lớn, phân bổ trên nhiều địa bàn, với những trường hợp tiêu biểu về quy mô quản lý. Chẳng hạn, Lâm trường Sóc Sơn, nay là Ban quản lý rừng Phòng hộ - Đặc dụng Hà Nội cùng Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội, đang quản lý và sử dụng 2.095,5ha trên địa bàn 8 xã thuộc huyện Sóc Sơn. Nông trường Hữu nghị Việt Nam - Mông Cổ, hiện là Công ty cổ phần Việt Mông, quản lý diện tích 975,09ha tại xã Yên Bài và xã Đoài Phương.

Bên cạnh đó, Nông trường Ba Vì, nay là Trung tâm nghiên cứu Bò và đồng cỏ Ba Vì, quản lý 689,78ha tại các xã: Suối Hai, Yên Bài, Tùng Thiện, Đoài Phương và Nông trường Long Phú, nay là Công ty cổ phần chè Long Phú, quản lý 489,62ha tại xã Phú Cát.

Tuy nhiên, bức tranh thực trạng quản lý đất đai tại các đơn vị này vẫn còn đó nhiều gam màu tối với những tồn tại nghiêm trọng kéo dài nhiều năm.

Hồ sơ pháp lý liên quan đến đất đai tại nhiều đơn vị hiện nay rất thiếu hụt, không đầy đủ. Việc cập nhật biến động đất đai trong suốt thời gian qua không được thực hiện kịp thời, dẫn đến tình trạng ranh giới sử dụng đất thực tế trên bản đồ không còn khớp với diện tích ghi trên hồ sơ. Điều này gây ra những khó khăn rất lớn cho công tác quản lý của chính quyền địa phương cũng như chính các đơn vị đang sử dụng đất.

Tại UBND cấp xã và cấp huyện trước đây, hồ sơ liên quan đến việc sử dụng đất của các nông, lâm trường hầu như không được lưu trữ. Điều này khiến cho việc xác định chính xác ranh giới, mốc giới thửa đất trở thành một bài toán nan giải.

Bên cạnh đó, quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước nông, lâm nghiệp trước đây đã bộc lộ nhiều vướng mắc. Nhiều đơn vị sau cổ phần hóa chưa thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các thủ tục pháp lý về đất đai như kê khai, đăng ký cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay ký hợp đồng thuê đất với Nhà nước theo quy định hiện hành.

Một điểm yếu nữa là công tác bàn giao diện tích đất không tiếp tục sử dụng về cho địa phương quản lý còn diễn ra rất chậm chạp. Các doanh nghiệp sau khi cổ phần hóa thường chưa có kế hoạch cụ thể hoặc không thực hiện bàn giao diện tích đất không có nhu cầu sử dụng, gây lãng phí tài nguyên đất đai. Không chỉ vậy, tình trạng nợ đọng tiền thuê đất, nợ thuế sử dụng đất phi nông nghiệp vẫn tồn tại dai dẳng ở nhiều đơn vị, gây thất thu đáng kể cho ngân sách Nhà nước, đồng thời tạo ra những hệ lụy về pháp lý kéo dài.

Giải pháp quyết liệt để khơi thông nguồn lực đất đai

Trước những thực trạng và khó khăn nêu trên, UBND thành phố Hà Nội đã xác định phải tập trung xử lý quyết liệt, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm.

Theo tổng hợp, tổng diện tích đất các công ty nông, lâm nghiệp đang quản lý, sử dụng hiện là 8.385,59ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 4.329,54ha, đất phi nông nghiệp là 4.053,71ha và đất chưa sử dụng là 2,34ha.

Để giải quyết dứt điểm, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đề xuất các đơn vị cần thực hiện ngay việc bàn giao diện tích đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng, với tổng diện tích khoảng 4.056,05ha, cho UBND cấp xã tiếp nhận.

Sau khi tiếp nhận, chính quyền địa phương sẽ tổ chức rà soát kỹ lưỡng và lập phương án sử dụng đất cụ thể theo quy định tại Luật Đất đai năm 2024 nhằm bảo đảm sử dụng đất hiệu quả và phù hợp với quy hoạch chung.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố sẽ thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ công tác liên ngành ngay trong tháng 8-2026 để trực tiếp chỉ đạo, thực hiện nhiệm vụ bàn giao, tiếp nhận đất trên toàn địa bàn. Đây là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ các nút thắt hành chính, đảm bảo tiến độ công việc. Sở Quy hoạch - Kiến trúc cũng được giao trọng trách phối hợp chặt chẽ với các địa phương rà soát, thống nhất phương án quy hoạch đất nông, lâm trường, bảo đảm khớp nối và phù hợp hoàn toàn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã được phê duyệt. Việc này không chỉ giải quyết tồn tại cũ mà còn tạo ra không gian phát triển mới cho các địa phương.

Song song với các biện pháp trên, công tác thanh tra, kiểm tra tài chính sẽ được đẩy mạnh. Thanh tra thành phố được yêu cầu xử lý dứt điểm các kết luận thanh tra đã có hiệu lực pháp luật. Đồng thời, cơ quan Thuế sẽ thực hiện rà soát, truy thu triệt để nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với các đơn vị sử dụng đất, tránh để thất thoát ngân sách.

Các công ty nông, lâm nghiệp cũng phải chủ động phối hợp, cung cấp đầy đủ hồ sơ, sổ sách giao khoán, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và chấm dứt tình trạng buông lỏng quản lý.

Việc chấn chỉnh công tác quản lý đất nông, lâm trường không chỉ giúp lập lại trật tự, kỷ cương trong quản lý đất đai mà còn là giải pháp then chốt để khơi thông nguồn lực, tạo động lực phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của Thủ đô trong tương lai.

Bên cạnh đó, bài toán phân định trách nhiệm cụ thể của hệ thống chính trị cơ sở cũng được thành phố đặt lên hàng đầu. UBND các phường, xã nơi có diện tích đất nông, lâm trường phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước Thành ủy và UBND thành phố nếu để phát sinh các vi phạm mới về trật tự xây dựng hoặc lấn chiếm đất đai trên địa bàn quản lý.

Về phía các công ty nông, lâm nghiệp, việc chấn chỉnh đòi hỏi sự hợp tác toàn diện trong việc bàn giao số liệu, sổ sách giao khoán và hoàn thành nghĩa vụ tài chính.

Sự đồng bộ từ cấp thành phố xuống cơ sở này sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, biến nguồn tài nguyên đất đai từng chịu nhiều buông lỏng thành động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho toàn Thủ đô trong giai đoạn tới. Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, yêu cầu tất cả các đơn vị liên quan phải chủ động, quyết liệt vào cuộc nhằm hoàn thành tiến độ bàn giao, tiếp nhận trong tháng 8-2026, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của Hà Nội.