Sau ca tử vong do não mô cầu: Cảnh giác lây nhiễm, tiêm phòng đúng cách

Sát thủ thầm lặng trong cộng đồng

Thành phố Hồ Chí Minh vừa ghi nhận chùm ca bệnh não mô cầu nhóm B liên quan đến 3 học sinh tại một trường trung học cơ sở trên địa bàn, trong đó một học sinh 12 tuổi đã tử vong, hai trường hợp còn lại đang điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. Ngành Y tế thành phố đang khẩn trương điều tra dịch tễ, giám sát người tiếp xúc gần và triển khai các biện pháp ngăn ngừa bệnh lây lan trong trường học và cộng đồng.

Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, chuyên viên y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, vi khuẩn não mô cầu có thể gây nhiều bệnh cảnh nguy hiểm, trong đó viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết là hai thể bệnh xâm lấn nghiêm trọng nhất. Bệnh có thể diễn tiến tối cấp, khiến người trước đó khỏe mạnh rơi vào nguy kịch chỉ sau vài giờ.

Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có tỷ lệ tử vong lên tới 50%. Ngay cả khi được can thiệp tích cực, khoảng 10-15% trường hợp vẫn không qua khỏi và khoảng 20% người sống sót phải chịu các di chứng nặng nề như điếc, liệt, tổn thương não, suy thận hoặc chậm phát triển trí tuệ.

Nguy hiểm ở chỗ, triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu như sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn, dễ nhầm với cúm hoặc các bệnh nhiễm vi rút thông thường. Tuy nhiên, bệnh có thể nhanh chóng xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như tay chân lạnh, đau đầu dữ dội, ban xuất huyết không mất màu khi ấn, cứng gáy, rối loạn ý thức, co giật và sốc nhiễm trùng. Một số trường hợp diễn tiến tối cấp có thể tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát.

Lý giải cơ chế này, bác sĩ Huỳnh Trần An Khương cho rằng, khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, nội độc tố của chúng kích hoạt phản ứng viêm dữ dội, gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu và rối loạn đông máu. Các huyết khối nhỏ hình thành trong vi mạch, cản trở tuần hoàn, khiến mô thiếu máu và ôxy. Đồng thời, tổn thương thành mạch gây xuất huyết dưới da, tạo những chấm đỏ tím có thể nhanh chóng lan rộng thành mảng xuất huyết, hoại tử.

Ở thể nặng, tình trạng rối loạn đông máu, sốc nhiễm trùng và thiếu máu nuôi mô có thể dẫn đến hoại tử da, tổn thương chi, thậm chí phải cắt cụt chi. Khi não, tim, phổi, thận bị ảnh hưởng đồng thời, người bệnh có nguy cơ suy đa cơ quan và tử vong dù được hồi sức tích cực.

Theo bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú tại vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng, nhưng vẫn có khả năng lây truyền qua tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp như khi ho, hắt hơi, hôn hoặc dùng chung vật dụng tiếp xúc với nước bọt.

Ước tính khoảng 5-10% dân số mang vi khuẩn não mô cầu ở vùng mũi họng tại một thời điểm, tỷ lệ có thể cao hơn ở thanh thiếu niên và trong các môi trường tập thể. Đáng lo ngại, người mang khuẩn thường không biết mình đang mang mầm bệnh, có thể vô tình lây truyền cho người khác tại trường học, ký túc xá, nơi sinh hoạt đông người, sau đó đưa vi khuẩn về gia đình.

Trong gia đình, việc tiếp xúc gần, chăm sóc, ôm hôn trẻ hoặc sinh hoạt chung trong không gian kín có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền. Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới một tuổi là nhóm có nguy cơ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Người sống cùng nhà với bệnh nhân mắc não mô cầu cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn cộng đồng và cần được đánh giá để sử dụng kháng sinh dự phòng theo hướng dẫn y tế.

“Trẻ nhỏ dù ít ra ngoài vẫn có thể phơi nhiễm vi khuẩn não mô cầu từ người thân mang khuẩn nhưng không có triệu chứng. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh để phòng ngừa”, bác sĩ Huỳnh Trần An Khương nhấn mạnh.

Cần tiêm phòng đầy đủ 5 nhóm huyết thanh gây bệnh

Điều đáng nói là ca tử vong do não mô cầu tại thành phố Hồ Chí Minh chưa được tiêm vắc xin phòng não mô cầu. Ngay sau thông tin này, các trung tâm tiêm chủng đã tiếp đón nhiều gia đình đưa trẻ đến tiêm vắc xin phòng bệnh.

Theo ghi nhận, tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC, có gia đình đưa cùng lúc 5 đến 7 thành viên đến tiêmchủng vắc xin phòng não mô cầu.

Chị Lê Thị Mỹ Phương (36 tuổi) và chị Trương Thị Chung (30 tuổi) đưa cùng lúc 5 trẻ, gồm hai con ruột 12 tuổi, 7 tuổi và cháu trong gia đình đến tiêm vắc xin phòng não mô cầu. “Nghe tin một học sinh đã tử vong, gia đình tôi cũng lo nên đưa các cháu đến ngay VNVC tiêm vắc xin phòng bệnh”, chị Phương chia sẻ.

Không chỉ đưa trẻ đi tiêm chủng, nhiều phụ huynh cũng đăng ký tiêm cho bản thân vì lo ngại nguy cơ mắc bệnh. Đưa con trai đến tiêm vắc xin phòng bệnh, chị Nguyễn Thị Hồng Mỹ (34 tuổi) chia sẻ: “Tôi muốn đưa con đi tiêm đủ các mũi để có thêm sự bảo vệ. Nhà lại sống ngay trong khu vực có ca bệnh nên tôi cũng đăng ký tiêm cho mình, vừa bảo vệ bản thân vừa yên tâm chăm sóc con”.

Trước nhu cầu tăng cao, đại diện Hệ thống Tiêm chủng VNVC khẳng định, đảm bảo nguồn vắc xin chính hãng phòng 5 nhóm não mô cầu nguy hiểm A, B, C, Y và W-135, phát huy năng lực cung ứng, vận chuyển vắc xin nhanh chóng trên toàn quốc, đồng thời tăng cường nhân lực, tư vấn và tổ chức tiêm chủng an toàn, kịp thời phòng bệnh cho người dân.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xác định, tiêm chủng là một trong những biện pháp quan trọng để phòng ngừa và kiểm soát bệnh do não mô cầu. Hiện Việt Nam đã có các vắc xin phòng 5 nhóm huyết thanh não mô cầu quan trọng gồm A, B, C, Y và W-135.

Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương lưu ý, các vắc xin não mô cầu có phạm vi bảo vệ khác nhau theo nhóm huyết thanh. Do đó, tiêm một loại vắc xin không đồng nghĩa với việc được bảo vệ trước tất cả các nhóm gây bệnh. Người dân cần được tư vấn tiêm phối hợp các loại vắc xin phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và nguy cơ mắc bệnh để mở rộng phạm vi bảo vệ.

Hiện Việt Nam đã có vắc xin phòng não mô cầu nhóm B dành cho trẻ từ 2 tháng tuổi và người lớn trong độ tuổi chỉ định; các vắc xin cộng hợp tứ giá phòng nhóm A, C, Y và W-135, có thể sử dụng từ 2 tháng hoặc 9 tháng tuổi, vắc xin phòng nhóm B và C (BC) dành cho người từ 6 tháng đến 45 tuổi.

Bên cạnh tiêm chủng, các bác sĩ khuyến cáo, người dân cần giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, không dùng chung vật dụng tiếp xúc với nước bọt, che miệng khi ho, hắt hơi và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng. Đặc biệt, khi xuất hiện sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng gáy, tay chân lạnh, ban xuất huyết hoặc rối loạn ý thức, cần đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu, không chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng vì bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ.