Sân khấu truyền thống trong dòng chảy công nghiệp văn hóa

Khi nhắc đến công nghiệp văn hóa, nhiều người thường nghĩ ngay đến điện ảnh, âm nhạc hay các nền tảng số đang phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, bên cạnh những lĩnh vực mới, sân khấu - một loại hình nghệ thuật lâu đời gắn bó với đời sống tinh thần của nhiều thế hệ cũng đang đứng trước những cơ hội chuyển mình và phát triển trong bối cảnh mới.

Từ chèo, tuồng, cải lương đến múa rối, xiếc hay các loại hình sân khấu đương đại, Hà Nội đang sở hữu một kho tàng nghệ thuật phong phú và đặc sắc. Không chỉ mang giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc dân tộc, nhiều loại hình sân khấu còn có tiềm năng trở thành những sản phẩm văn hóa, du lịch hấp dẫn, góp phần tạo nên sức hút riêng của Thủ đô trong dòng chảy công nghiệp văn hóa.

Trong bối cảnh kinh tế sáng tạo ngày càng phát triển, làm thế nào để sân khấu truyền thống vừa gìn giữ được những giá trị cốt lõi, vừa tiếp cận được công chúng mới, đặc biệt là giới trẻ, đồng thời tạo ra những giá trị kinh tế bền vững? Đây cũng là câu chuyện mà Chương trình Hà Nội chuyển động hôm nay cùng các vị khách mời trao đổi với chủ đề: “Sân khấu truyền thống trong dòng chảy công nghiệp văn hóa”.

Tham gia Chương trình tại Trường quay S1 của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có TS.NSƯT Bùi Như Lai, Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội và TS Trần Thị Minh Thu, Trưởng ban Nghiên cứu Nghệ thuật, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam.

Giá trị trường tồn trong không gian văn hóa Hà Nội

TS.NSƯT Bùi Như Lai cho rằng, giá trị cốt lõi giúp nghệ thuật truyền thống vẫn giữ được sức sống và vị trí riêng trong đời sống văn hóa hiện nay bởi đây là một “di sản sống”. Gọi là “di sản sống” bởi những giá trị ấy vẫn đang tồn tại, vẫn có nhịp thở của đời sống đương đại và chưa bao giờ ngừng vận động.

Chiều dài lịch sử đã tạo nên một giá trị đặc biệt của Thủ đô. Bên cạnh đó, nghệ thuật truyền thống gắn liền với lời ca, làn điệu, góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần của người Việt. Như câu nói quen thuộc: “Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn”, những giá trị ấy vẫn luôn hiện hữu trong đời sống của người dân Hà Nội.

Theo TS.NSƯT Bùi Như Lai, Hà Nội không chỉ có hệ thống nhà hát mà còn đang mở rộng các không gian biểu diễn để gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa. Những địa điểm như Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám hay Di tích Nhà tù Hỏa Lò đang trở thành những không gian biểu diễn sân khấu sống động, vừa phục vụ người dân, đặc biệt là giới trẻ, vừa tạo sức hút đối với du khách.

“

Rất ít Thủ đô trên thế giới có được bề dày lịch sử hơn 1.000 năm như Hà Nội. Đây là lợi thế và cũng là giá trị đặc biệt tạo nên bản sắc riêng của Thủ đô Hà Nội, mang đến cảm giác gắn bó sâu sắc, có sức ảnh hưởng lớn đối với những người đang sinh sống tại đây

TS.NSƯT Bùi Như Lai, Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội

Theo TS.NSƯT Bùi Như Lai, những giá trị của Hà Nội sẽ tiếp tục lan tỏa đến các thế hệ trẻ, giống như âm thoa không ngừng ngân vang. Chính sự kết hợp giữa chiều sâu lịch sử, không gian văn hóa và nghệ thuật sân khấu truyền thống được nuôi dưỡng trong môi trường ấy đã tạo nên một “di sản sống”, góp phần làm nên nét đặc biệt của Hà Nội và bảo đảm cho nghệ thuật truyền thống tiếp tục có sức sống trong đời sống đương đại.

Hà Nội có 5 lợi thế lớn để phát triển công nghiệp văn hóa

Theo TS Trần Thị Minh Thu, Hà Nội đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp văn hóa, không chỉ nhờ tiềm năng nội tại mà còn được hỗ trợ bởi hệ thống cơ chế, chính sách ngày càng hoàn thiện.

Thứ nhất là hành lang pháp lý và các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa. Nhiều văn bản quan trọng đã được ban hành, như Nghị quyết số 15 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 09 của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa; Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 của Thủ tướng Chính phủ...

Đặc biệt, năm 2026, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 28 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được đánh giá là những văn bản mang tính đột phá, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển công nghiệp văn hóa, trong đó có Hà Nội.

Thứ hai là Hà Nội gia nhập Mạng lưới các thành phố Sáng tạo của UNESCO. Điều này mở ra cơ hội hợp tác với hơn 300 thành phố trên thế giới, giúp Hà Nội học hỏi các mô hình bảo tồn, phát huy nghệ thuật truyền thống gắn với phát triển công nghiệp văn hóa; đồng thời quảng bá nghệ thuật biểu diễn, di sản văn hóa của Thủ đô thông qua các chương trình giao lưu, liên hoan quốc tế, mở rộng thị trường và khán giả.

Thứ ba là nguồn tài nguyên di sản văn hóa phong phú. Hà Nội được xem là “Thủ đô của di sản”, với gần 2.000 di sản văn hóa phi vật thể.

Thứ tư là đội ngũ văn nghệ sĩ đông đảo, tài năng. Đây chính là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Cuối cùng là quy mô và sức mua của thị trường tiêu dùng văn hóa. Hà Nội là địa phương có dân số đứng thứ hai cả nước, đồng thời thuộc nhóm dẫn đầu về thu nhập bình quân đầu người. Dân số đông cùng mức thu nhập cao tạo nên thị trường tiêu dùng lớn đối với các sản phẩm văn hóa sáng tạo, qua đó khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Theo TS Trần Thị Minh Thu, 5 lợi thế trên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Cơ chế, chính sách tạo định hướng chiến lược và hành lang pháp lý; thương hiệu “Thành phố sáng tạo” giúp Hà Nội mở rộng kết nối quốc tế; nguồn nhân lực và tài nguyên di sản là trụ cột của công nghiệp văn hóa; còn thị trường tiêu dùng văn hóa sẽ tạo động lực thu hút doanh nghiệp đầu tư, thúc đẩy sự phát triển bền vững của lĩnh vực này.

Tiếp tục cập nhật...