Rủ nhau phơi nắng giữa trưa: Trào lưu lợi bất cập hại

Những nguy cơ sức khỏe

Trong các hội nhóm dành cho những người yêu thích phơi nắng, hình ảnh nhiều người nằm ngoài sân nhà, trên sân thượng, thậm chí giữa khoảng sân bê tông dưới ánh nắng gay gắt đang thu hút sự chú ý. Đi kèm những bức ảnh là lời chia sẻ về các thay đổi tích cực sau một thời gian thực hành.

Trong một bài đăng tại hội nhóm, tài khoản facebook N.B. cho biết, mỗi ngày phơi nắng khoảng 30 phút, trong khung giờ từ 11 giờ đến 12 giờ. Sau một tuần, người này nhận thấy giấc ngủ được cải thiện và đặt câu hỏi về mức độ an toàn của thói quen này. Hình ảnh người nằm trên tấm chiếu đặt giữa khoảng sân lát gạch đỏ, dưới ánh nắng chiếu trực tiếp, nhanh chóng thu hút sự quan tâm của các thành viên.

Đáng chú ý, một số người còn duy trì thói quen này trong thời gian dài. Tài khoản facebook N.G.T. chia sẻ, bản thân đã tìm hiểu và thực hành phơi nắng gần 5 năm, trong đó có 2 năm phơi vào buổi trưa. Theo trải nghiệm cá nhân, người này cảm thấy khỏe hơn, ngủ ngon, ít mắc bệnh vặt và tràn đầy năng lượng, đồng thời xem ánh nắng, đặc biệt là nắng trưa như một món quà quý giá.

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cho rằng, trải nghiệm cá nhân không đủ cơ sở để khẳng định phơi nắng giữa trưa mang lại lợi ích sức khỏe. Việc ngủ ngon hơn sau khi thay đổi thói quen sinh hoạt cũng chưa chứng minh có nguyên nhân trực tiếp từ phơi nắng. Ánh nắng giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, hỗ trợ hấp thu canxi, duy trì sức khỏe xương; thời gian ngoài trời còn góp phần cải thiện tinh thần và điều hòa nhịp sinh học. Tuy nhiên, những lợi ích này không đồng nghĩa với việc cần phơi nắng giữa trưa hoặc kéo dài thời gian tiếp xúc.

Trong khoảng thời gian từ 10 giờ đến 15 giờ, tia cực tím (UV) thường ở mức cao, đặc biệt vào những ngày nắng gắt. Tia UVA (góp phần gây lão hóa da) và UVB (kích thích tổng hợp vitamin D nhưng cũng có thể gây cháy nắng) đều tiềm ẩn nguy cơ nếu tiếp xúc quá mức. Điều này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương da và ung thư da.

Theo PGS.TS Lê Hữu Doanh, Giám đốc Bệnh viện Da liễu trung ương, tiếp xúc quá nhiều với ánh nắng có thể gây tổn thương da. Các biểu hiện thường gặp gồm bỏng nắng, đỏ da, tăng sắc tố, khô da, xuất hiện nếp nhăn và dày sừng ánh sáng. Nghiêm trọng hơn, phơi nhiễm tia cực tím kéo dài có thể làm tăng nguy cơ ung thư da.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn, Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và phục hồi chức năng (Bệnh viện Da liễu trung ương) cho biết thêm, có ba loại ung thư da chính, gồm: Ung thư biểu mô tế bào đáy, ung thư biểu mô tế bào vảy và ung thư tế bào hắc tố. Trong đó, tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh. Phơi nhiễm tích lũy theo thời gian có liên quan đến ung thư biểu mô tế bào vảy, trong khi phơi nắng gián đoạn với cường độ mạnh, đặc biệt gây cháy nắng và phơi nhiễm từ nhỏ là những yếu tố nguy cơ quan trọng đối với ung thư biểu mô tế bào đáy.

Không chỉ ảnh hưởng đến làn da, việc nằm lâu dưới nắng nóng còn có thể khiến cơ thể mất nước, rối loạn thân nhiệt, dẫn đến say nóng hoặc say nắng. Trong các đợt nắng nóng cao điểm tại miền Bắc, Bệnh viện Bạch Mai từng tiếp nhận nhiều trường hợp rối loạn thân nhiệt nặng, phải thở máy, lọc máu và hồi sức tích cực.

Theo bác sĩ Đặng Tuấn Dũng, Trung tâm Cấp cứu A9 (Bệnh viện Bạch Mai), say nóng thường liên quan đến tình trạng mất nước, điện giải do đổ mồ hôi nhiều trong môi trường nóng ẩm. Trong khi đó, say nắng xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng, đặc biệt ở vùng đầu và gáy, ảnh hưởng đến cơ chế điều hòa thân nhiệt. Cả hai tình trạng đều có thể tiến triển thành sốc nhiệt, đe dọa tính mạng, nhất là ở trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người làm việc ngoài trời.

Phơi nắng đúng cách, tránh họa cho làn da

Để hạn chế nguy cơ dày sừng ánh sáng và các tổn thương da do tia cực tím (UV), PGS.TS Lê Hữu Doanh lưu ý, người dân nên tránh tiếp xúc quá nhiều với ánh nắng, đặc biệt vào thời điểm mà nhiều ánh nắng nhất trong ngày (từ 10 giờ đến 16 giờ). Khi ra ngoài cần đội mũ rộng vành, mặc quần áo che chắn và sử dụng kem chống nắng phù hợp. Nên chọn kem chống nắng có chỉ số SPF từ 15 trở lên, bôi trước khi ra ngoài khoảng 15-30 phút, cần bôi lại sau mỗi hai giờ và bôi cả khi trời có mây.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tiếp xúc quá mức với tia cực tím (UV) có thể gây tổn thương da, mắt và làm tăng nguy cơ ung thư da. Cường độ tia UV thay đổi theo thời điểm trong ngày, mùa, vị trí địa lý, độ cao và độ che phủ của mây; thường cao nhất quanh giữa trưa. WHO khuyến cáo bảo vệ da khi chỉ số UV từ mức 3 trở lên bằng cách tìm bóng râm, mặc quần áo che chắn, đội mũ rộng vành, đeo kính chống UV và sử dụng kem chống nắng phổ rộng. Không nên dùng kem chống nắng để kéo dài thời gian phơi nắng.

Thời gian tiếp xúc ánh nắng cần thiết để tổng hợp vitamin D phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại da, độ tuổi, thời điểm trong ngày, mùa và cường độ tia UV. Theo Viện Y tế quốc gia Hoa Kỳ (NIH), những khác biệt này khiến việc đưa ra một thời lượng phơi nắng chung để bảo đảm tổng hợp đủ vitamin D trở nên khó khăn. Vì vậy, người dân không nên áp dụng máy móc công thức phơi nắng 15-30 phút mỗi ngày, đặc biệt vào thời điểm tia UV mạnh, bởi tiếp xúc quá mức có thể gây tổn thương da và làm tăng nguy cơ ung thư da.

Đối với những người lo ngại thiếu vitamin D, các chuyên gia y tế cho rằng, giải pháp phù hợp là duy trì chế độ ăn cân đối, lựa chọn thực phẩm có chứa vitamin D và trao đổi với nhân viên y tế khi có nguy cơ thiếu hụt hoặc cần bổ sung. Việc sử dụng chế phẩm bổ sung nên dựa trên nhu cầu thực tế và tư vấn chuyên môn, thay vì tự ý phơi nắng kéo dài với kỳ vọng phòng ngừa hoặc chữa bệnh.

Ánh nắng có lợi cho cơ thể nhưng tiếp xúc quá mức có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Những chia sẻ trên mạng xã hội chỉ phản ánh trải nghiệm cá nhân, không thay thế bằng chứng khoa học và khuyến cáo y tế. Thay vì chạy theo trào lưu phơi nắng giữa trưa, mỗi người cần chủ động bảo vệ da, phòng tránh nguy cơ do nhiệt và lựa chọn cách chăm sóc sức khỏe phù hợp.