Rà soát, xử lý trụ sở, công trình và đất đai sau sắp xếp đơn vị hành chính: Không để lãng phí tài sản côngBài 3: Phát huy giá trị quỹ đất trong không gian đô thị

Về vấn đề này, kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội đã có cuộc trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội.

Từ câu chuyện trụ sở dôi dư...

- Khi sắp xếp lại tổ chức bộ máy, vấn đề được quan tâm nhiều là xử lý các trụ sở, cơ sở nhà, đất dôi dư. Theo ông, cần nhìn nhận quỹ đất này như thế nào?

- Nếu chỉ nhìn tài sản công sau sắp xếp dưới góc độ trụ sở dôi dư thì rất dễ bỏ qua giá trị lớn hơn nằm ở quỹ đất và mối quan hệ của quỹ đất đó với cấu trúc đô thị. Vì vậy, khi sắp xếp lại tổ chức bộ máy, cần chuyển trọng tâm từ câu chuyện “đơn vị nào sử dụng trụ sở nào” sang “quỹ đất, tài sản này có vị trí, giá trị và vai trò gì trong tổng thể phát triển đô thị”. Đây là vấn đề đáng chú ý đối với Hà Nội, bởi quá trình đô thị hóa khiến giá trị sử dụng của đất thay đổi nhanh. Một khu đất trước đây phù hợp với chức năng hành chính có thể trong tương lai có vai trò khác trong cấu trúc đô thị. Nếu được rà soát đúng, quỹ đất công có thể trở thành nguồn lực để bổ sung hạ tầng xã hội, không gian công cộng, công trình phục vụ cộng đồng hoặc những chức năng phù hợp với quy hoạch.

Giá trị của đất công cần được nhìn ở cả ba phương diện: Giá trị tài sản, giá trị sử dụng, giá trị không gian đô thị. Nếu chỉ nhìn đất công như một tài sản có thể bán hoặc chuyển đổi để thu tiền thì cách tiếp cận đó chưa đầy đủ. Có những khu đất nằm ở vị trí mà nếu đưa vào khai thác theo hướng thương mại đơn thuần có thể tạo ra nguồn thu trước mắt, nhưng lại làm mất cơ hội hình thành trường học, công viên, thiết chế văn hóa, không gian công cộng hoặc hạ tầng phục vụ cộng đồng.

Ngược lại, cũng có những khu đất không còn phù hợp với chức năng công hiện tại nhưng nếu được tổ chức lại, đấu giá hoặc lựa chọn phương án khai thác phù hợp theo quy định, có thể tạo nguồn lực đáng kể cho thành phố.

- Theo ông, đâu là những nguy cơ cần đặc biệt lưu ý khi xử lý nhà, đất công dôi dư?

- Có nhiều tình huống cần đặc biệt kiểm soát, bịt những “khoảng trống” quản lý. Trước hết là đất sử dụng sai mục đích hoặc sử dụng không đúng với phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Tiếp đó là tình trạng cho thuê, cho mượn không đúng quy định; để đất bỏ hoang kéo dài; một cơ sở có nhiều đơn vị cùng quản lý hoặc sử dụng chồng lấn. Đáng chú ý hơn là những khu đất có nguồn gốc phức tạp, hồ sơ qua nhiều thời kỳ không thống nhất. Khi đó, nếu chỉ kiểm tra hiện trạng mà không rà soát quá trình hình thành, biến động pháp lý của khu đất thì rất dễ xảy ra sai lệch giữa thực tế và hồ sơ. Nguyên tắc quan trọng nhất là không được để khoảng trống quản lý trong giai đoạn chuyển tiếp. Một cơ quan chuyển địa điểm, sáp nhập hoặc kết thúc hoạt động không có nghĩa trách nhiệm quản lý tài sản công cũng bị ngắt quãng.

... đến đồng bộ dữ liệu để quản lý hiệu quả

- Vậy việc kiểm kê, rà soát nhà, đất công sau sắp xếp cần được thực hiện như thế nào để hạn chế thất thoát, lãng phí, thưa ông?

- Trước hết phải kiểm kê thực chất. Không chỉ lập danh sách có bao nhiêu trụ sở, bao nhiêu khu đất mà phải xác định chính xác từng khu đất ở đâu, diện tích bao nhiêu, ranh giới thế nào, nguồn gốc ra sao, hồ sơ pháp lý đến đâu, hiện trạng sử dụng như thế nào và trên đất đang có những tài sản gì. Quan trọng nhất là phải kết nối bốn lớp thông tin: Đất đai - tài sản trên đất - quy hoạch - kế hoạch sử dụng đất. Mỗi khu đất cần có một “hồ sơ điện tử” đầy đủ, cập nhật quá trình biến động, đơn vị quản lý, hiện trạng sử dụng, giá trị tài sản, tình trạng pháp lý và thông tin quy hoạch liên quan.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực quy hoạch, đất đai nếu làm tốt sẽ giảm đáng kể sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy. Hà Nội đã đặt ra yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu, GIS, cơ sở dữ liệu lớn và các công cụ số trong quản lý quy hoạch, kiến trúc; giải pháp này cần được mở rộng sang quản lý tài sản công.

- Có ý kiến cho rằng sau khi hoàn tất sắp xếp bộ máy, cần nhanh chóng xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư để tránh bỏ hoang. Ông nhìn nhận vấn đề này thế nào?

- Việc xử lý đất công sau sắp xếp bộ máy hành chính cần được thực hiện khẩn trương nhưng không nóng vội, bởi mỗi quyết định hôm nay có thể tạo ra hệ quả lâu dài. Cần phân loại rõ từng nhóm đất tiếp tục sử dụng cho mục đích công, điều chuyển, thu hồi, đấu giá hoặc khai thác theo quy định; những trường hợp vướng pháp lý, quy hoạch cần tiếp tục nghiên cứu. Mỗi nhóm phải có quy trình xử lý phù hợp, tránh áp dụng một phương án chung. Cùng với đó, phải xác định rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân trong toàn bộ quá trình, từ kiểm kê, lập hồ sơ, xác định hiện trạng, đề xuất phương án đến tổ chức thực hiện và kiểm tra sau xử lý.

Quản lý đất công cũng cần bảo đảm tính minh bạch. Việc chuẩn hóa, công khai thông tin về cơ sở nhà, đất, hiện trạng, phương án và kết quả xử lý ở mức phù hợp sẽ tạo điều kiện để xã hội giám sát, đồng thời giúp cơ quan quản lý nâng cao trách nhiệm giải trình.

- Theo ông, giải pháp trọng tâm để quản lý quỹ nhà, đất công sau sắp xếp là gì?

- Có thể tập trung vào một số việc: Hoàn thành kiểm kê thực chất toàn bộ nhà, đất công; chuẩn hóa hồ sơ pháp lý và xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về đất, tài sản trên đất, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất; phân loại từng cơ sở để có phương án xử lý phù hợp. Đồng thời, tăng cường thanh tra, kiểm tra đối với những khu đất có dấu hiệu sử dụng sai mục đích, bỏ hoang, cho thuê, cho mượn hoặc có nguồn gốc pháp lý phức tạp...

Nếu thực hiện được những việc này, quỹ đất đang bị phân tán, sử dụng kém hiệu quả có thể trở thành nguồn lực cho phát triển đô thị.

- Trân trọng cảm ơn ông!

(Còn nữa)