Rà soát, xử lý trụ sở, công trình và đất đai sau sắp xếp đơn vị hành chính: Không để lãng phí tài sản côngBài 2: Linh hoạt phương án, bảo đảm đúng quy định

Số cơ sở dôi dư giảm dần

Theo số liệu rà soát, sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, thành phố Hà Nội có khoảng 291 cơ sở dôi dư cần xử lý và đến tháng 8-2026, số cơ sở còn phải tiếp tục sắp xếp giảm xuống còn khoảng 71 cơ sở. Qua khảo sát, số lượng trụ sở dôi dư ở cấp xã nhanh chóng được xử lý. Nguyên nhân là sau khi sắp xếp, đầu mối hành chính giảm nhưng khối lượng công việc và nhân lực cần bố trí chưa giảm tương ứng. Theo định hướng của Trung ương, trong giai đoạn sắp xếp, về cơ bản giữ nguyên số lượng cán bộ, công chức, viên chức để bảo đảm bộ máy mới hoạt động liên tục, không bị gián đoạn. Các xã, phường mới đồng thời tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ từ cấp huyện cũ và thực hiện thêm những nhiệm vụ được phân cấp từ cấp thành phố. Do đó, nhiều cơ sở cũ vẫn có thể tiếp tục phát huy giá trị nếu được bố trí phù hợp.

Tại xã Phúc Thịnh, địa phương đã sắp xếp đủ cơ sở vật chất phục vụ công việc và không có cơ sở dôi dư. Chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh Nguyễn Văn Bằng cho biết, những cơ sở có điều kiện tốt, vị trí thuận lợi được xã ưu tiên bố trí là nơi làm việc của chính quyền cấp xã mới; các cơ sở còn lại được rà soát để chuyển cho trường học, trạm y tế, thiết chế văn hóa hoặc các đơn vị sự nghiệp có nhu cầu. Cách làm này cho thấy một cơ sở sau sắp xếp có thể tiếp tục phát huy giá trị nếu được đặt đúng vào nhu cầu sử dụng mới.

Tại xã Vân Đình, 7 trụ sở dôi dư cũng đã được xã bố trí sử dụng. Phó Chủ tịch UBND xã Vân Đình Phạm Thúy Hòa cho biết: “Trên địa bàn xã có 7 trụ sở dôi dư, chúng tôi đã thực hiện điều hòa nội bộ, trong đó 5 cơ sở giao cho 5 thôn để sử dụng làm nơi sinh hoạt cộng đồng cho người dân; một trụ sở được bố trí giao Sở Tư pháp làm Văn phòng Trợ giúp pháp lý và Sở Nội vụ làm Sàn giao dịch việc làm vệ tinh; 1 trụ sở tạm bố trí cho Văn phòng Thi hành án dân sự số 12 thuộc Thi hành án Dân sự thành phố Hà Nội sử dụng. Như vậy, đến nay trên địa bàn xã không còn trụ sở dôi dư”.

Những trường hợp trên cho thấy, các địa phương đã tích cực xử lý các trụ sở, công trình dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính, tiếp tục phát huy giá trị công trình dựa trên nhu cầu sử dụng mới. Tuy vậy, theo các chuyên gia, việc xử lý tài sản dôi dư, đánh giá giá trị, khả năng khai thác của từng cơ sở cần dựa vào vị trí, diện tích, hiện trạng công trình và mức độ phù hợp với quy hoạch. Trong cùng một địa phương, có cơ sở chỉ cần cải tạo để tiếp tục sử dụng; có cơ sở nên điều chuyển cho đơn vị khác; trong khi một số nơi có thể chuyển đổi thành trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa hoặc không gian sinh hoạt cộng đồng, do đó cần đánh giá từng cơ sở trước khi quyết định. Để lựa chọn phương án phù hợp, cần lập hồ sơ đầy đủ đối với từng cơ sở, từ nguồn gốc, diện tích đất, hiện trạng công trình, giá trị tài sản đến tình trạng pháp lý và khả năng kết nối hạ tầng; đồng thời đối chiếu với quy hoạch sử dụng đất, xây dựng và các quy hoạch chuyên ngành.

Thời gian qua, Hà Nội đã đồng bộ dữ liệu đất đai của 126/126 xã, phường với trung ương, tạo nền tảng quan trọng cho quá trình rà soát, chuẩn hóa thông tin. Tuy nhiên, dữ liệu chỉ là điều kiện ban đầu, quan trọng hơn là xác định đúng giá trị và công năng của từng tài sản. Những cơ sở có vị trí thuận lợi, diện tích lớn, công trình còn tốt có thể trở thành nguồn lực phục vụ phát triển nếu được bố trí lại phù hợp. Ngược lại, cơ sở xuống cấp, chi phí cải tạo lớn, không phù hợp quy hoạch hoặc không còn nhu cầu cần được xử lý theo quy định, tránh phát sinh thêm chi phí.

Cần xem là nhiệm vụ quản trị nguồn lực

Theo TS Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, xử lý trụ sở, nhà, đất dôi dư cần được xem là một nhiệm vụ quản trị nguồn lực, thay vì chỉ coi đó là công việc hành chính sau sắp xếp. Trên cơ sở hồ sơ đầy đủ, tài sản có thể được phân thành các nhóm như tiếp tục sử dụng, điều chuyển, chuyển đổi công năng phục vụ cộng đồng, nghiên cứu khai thác theo quy hoạch; hoặc thu hồi, bán đấu giá, xử lý theo quy định. Đặc biệt, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trực tiếp quản lý; cơ quan có thẩm quyền cần đặt thời hạn cụ thể cho từng bước rà soát, hoàn thiện hồ sơ, xác định phương án và tổ chức thực hiện.

TS Trần Xuân Lượng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam cho rằng, một trong những khó khăn thực tế là hồ sơ nhà, đất của các cơ sở hình thành qua nhiều giai đoạn có thể chưa đồng nhất. Có nơi giấy tờ đất đai chưa hoàn chỉnh; có nơi hiện trạng sử dụng khác hồ sơ; có cơ sở biến động về diện tích, ranh giới; công trình được xây dựng, cải tạo qua nhiều thời kỳ nhưng hồ sơ chưa được cập nhật đầy đủ. Vì vậy, phương án xử lý phải nhìn cả “vòng đời” của tài sản và vị trí của tài sản đó trong quy hoạch phát triển. “Một tài sản công có thể mất giá trị nếu để hoang hóa quá lâu. Bởi vậy, bài toán xử lý trụ sở, cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp không chỉ là chuyện thừa hay thiếu về diện tích công sở. Đây là bài toán quản trị tài sản công gắn với quy hoạch, phát triển đô thị và chất lượng phục vụ người dân. Đó cũng là cách biến phần tài sản phát sinh từ quá trình sắp xếp bộ máy hành chính thành nguồn lực mới cho phát triển Thủ đô”, TS Trần Xuân Lượng nhìn nhận.

Như vậy, sau bước đầu tiên là kiểm kê, phân loại, câu hỏi lớn hơn được đặt ra: Giá trị thực sự của những khu đất và tài sản này nằm ở đâu trong cấu trúc đô thị Hà Nội?

(Còn nữa)