Quy hoạch tần số cho UAV để phát triển kinh tế tầm thấp

Quy hoạch tần số gắn liền với định hướng UAV là công nghệ chiến lược

Kinh tế tầm thấp (LAE) được coi là động lực tăng trưởng, tạo bứt phá cho các quốc gia trên thế giới. Mô hình kinh tế này lấy hoạt động bay tầm thấp (dưới 1.000m và tối đa 3.000m) với UAV làm trung tâm, thúc đẩy các hoạt động tạo ra giá trị kinh tế liên quan. Hiện UAV được ứng dụng đa ngành trong các lĩnh vực: Nông nghiệp, du lịch, đo đạc bản đồ, giao nhận vận tải, cứu hộ cứu nạn và khí tượng. Nhiều quốc gia lớn trên thế giới đã ban hành chiến lược hoặc kế hoạch hành động riêng cho phát triển kinh tế tầm thấp như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Anh, Hàn Quốc…

Tại Việt Nam, theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30-4-2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược (có hiệu lực từ 1-7-2026), UAV và hệ thống quản lý, phát hiện, giám sát, đối phó UAV được xác định thuộc nhóm công nghệ chiến lược quốc gia.

Còn tại Quyết định số 23/2026/QĐ-TTg ngày 15-5-2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Danh mục công nghệ cao ưu tiên đầu tư phát triển và sản phẩm công nghệ cao khuyến khích phát triển (có hiệu lực từ 1-7-2026) đã xác định, UAV, UAV bầy đàn, UAV tự hành; phần mềm, hệ thống giám sát, điều khiển, định vị, dẫn đường, cảm biến cho UAV thuộc danh mục 100 sản phẩm công nghệ cao được khuyến khích phát triển.

Như vậy, với những thông tin trên có thể thấy, UAV được xác định là công nghệ chiến lược và công nghệ cao ưu tiên phát triển quốc gia. Do vậy, việc cần thiết phải quy hoạch tần số cho UAV gắn liền với định hướng phát triển công nghệ chiến lược, cần được nghiên cứu, chuẩn bị sớm.

Theo Cục Tần số vô tuyến điện, Bộ Khoa học và Công nghệ, điểm đáng chú ý, một hệ thống UAV điển hình sử dụng đồng thời nhiều kênh tần số khác nhau cho các chức năng riêng biệt. Việc cấp tần số cho UAV đang phát triển theo hướng đa dạng và chuyên biệt hóa hơn. Hiện nhiều nước sử dụng 3 nhóm tần số cho UAV, gồm: Nhóm tần số dùng chung, miễn cấp phép; nhóm tần số mạng di động băng rộng 4G/5G; nhóm băng tần dùng riêng (dành cho doanh nghiệp có nhu cầu dải tần riêng cho các chức năng: Điều khiển, giám sát, tránh va chạm, dẫn đường không).

Ngoài ra, việc cấp phép tần số tại các quốc gia cũng cho thấy, được thực hiện theo các hình thức, không cấp phép và cấp phép. Trong đó các quốc gia quy định cụ thể về có/không cấp phép với các loại băng tần, từng hệ thống của UAV, trong đó không cấp phép với những băng tần thấp, có công suất thấp.

Chẳng hạn, EU, Hoa Kỳ không cấp phép với các băng tần thấp (27/35/40), 863/870, băng tần trung 5.000-6.000 MHz. Nhật Bản có cấp phép một số băng tần và không cấp phép với một số băng tần có công suất thấp. Hàn Quốc không cấp với băng ISM (dành cho công nghiệp, khoa học và y tế) cấp phép với một số băng tần hàng không. Thái Lan không cấp phép với một số băng tần cho UAV…

Miễn cấp phép hay cấp theo băng tần dùng riêng?

Theo ông Lương Xuân Trường, Phó trưởng phòng Chính sách và Quy hoạch tần số, Cục Tần số vô tuyến điện, việc sử dụng tần số cho thiết bị bay không người lái chủ yếu nằm trong nhóm quy định chung về thiết bị cự ly ngắn (miễn cấp phép) rải rác từ dải HF, UHF đến 2,4 GHz, 5,8 GHz. Giới hạn công suất phát hiện tại chỉ ở mức 100 mW, gây hạn chế lớn cho doanh nghiệp khi thử nghiệm, vận hành UAV cự ly xa hoặc tải trọng lớn.

“Thực tế thử nghiệm tại thành phố Hồ Chí Minh, Điện Biên,... cho thấy nhu cầu dùng băng tần riêng và mở rộng công suất phát là rất cấp thiết”, ông Trường thông tin.

Việc cấp phép sẽ được dựa theo đánh giá dựa trên: Nhu cầu tần số dùng riêng với việc băng tần, mức công suất và loại thiết bị UAV dự kiến sử dụng tần số dùng riêng trong 1-3 năm tới. Thứ hai, đơn vị có nhu cầu tham gia mô hình thử nghiệm, sandbox tần số cho UAV hay không. Thứ ba, nên chọn hình thức miễn cấp phép hay chuyển sang cấp phép theo băng tần dùng riêng. Việc cấp phép cũng tính đến những khó khăn, vướng mắc trong việc khai thác tần số dùng chung (do công suất thấp, nhiễu…).

Đại diện các doanh nghiệp như Tập đoàn Viettel, tập đoàn FPT, Tổng công ty Bưu điện Việt Nam, tập đoàn CT Group, Công ty cổ phần Phenikaa-X... cũng đã có một số đề xuất kiến nghị về tần số cho UAV cũng như các giải pháp kỹ thuật chống can nhiễu…

Theo TS. Trần Trung Đức, Trưởng phòng UAV, Công ty cổ phần Phenikaa-X, thì doanh nghiệp Phenikaa-X đã nghiên cứu và thử nghiệm UAV cho các ứng dụng như giám sát, kiểm tra hạ tầng, thu thập dữ liệu và bay tự động. Quá trình thử nghiệm sử dụng các băng tần 2,4 GHz, 5,8 GHz, kết hợp hệ thống định vị GNSS và mạng 4G LTE. Kết quả thử nghiệm cho thấy các hệ thống đáp ứng tốt nhu cầu nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm UAV. Phenikaa-X kiến nghị cơ quan quản lý tiếp tục cho phép sử dụng các băng tần trên phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển UAV. Đồng thời, về lâu dài, đề nghị nghiên cứu quy hoạch một dải tần chuyên dụng dành cho UAV để đáp ứng nhu cầu phát triển các ứng dụng bay tự động và quy mô lớn.

“Chúng tôi đề xuất áp dụng cơ chế quản lý linh hoạt, cấp theo thiết bị hợp quy, loại thiết bị và vùng hoạt động đối với các băng tần dùng chung. Đối với dải tần chuyên dụng cho UAV, đề nghị cơ quan quản lý nghiên cứu lựa chọn và cấp trực tiếp theo mục đích sử dụng, không thông qua đấu giá, nhằm tạo điều kiện cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng UAV”, TS Trần Trung Đức nói.

Thông tin về việc cấp phép tần số cho UAV, ông Lê Văn Tuấn, Cục trưởng Cục Tần số vô tuyến điện cho biết, trước đây, quy định quản lý tần số cho UAV chủ yếu coi đây là các thiết bị vô tuyến cự ly ngắn, phục vụ cho hoạt động vui chơi, giải trí, quay phim/chụp ảnh quy mô nhỏ (mô hình bay dưới 100m, khối lượng vài trăm gram). Bài toán tần số lúc đó rất đơn giản, không yêu cầu độ tin cậy quá cao.

Tuy nhiên, hiện nay, bài toán đã thay đổi hoàn toàn, UAV phát triển lên quy mô lớn, chở tải trọng hàng chục kg, bay giữa lòng các đô thị lớn và nếu có rủi ro mất kiểm soát, dẫn đến tai nạn rơi rớt là rất nghiêm trọng. Do vậy, quản lý UAV không thể tiếp tục áp dụng tư duy cũ.

Nhưng nếu nhìn nhận UAV dưới góc độ một "phương tiện bay/máy bay" thực sự, thì bài toán quản lý an toàn hàng không và an toàn tần số sẽ cực kỳ khắt khe (tương tự như quy định cho ngành hàng không truyền thống với hệ thống tần số điều khiển, an toàn bay, tránh va chạm...).

Trong khi đó, UAV nằm ở khoảng giữa, không còn là đồ chơi giải trí đơn thuần, nhưng cũng chưa đến mức như máy bay chở hàng trăm người. Vậy chính sách quy hoạch tần số nằm ở đâu trong khoảng này?

Cũng theo ông Lê Văn Tuấn, với phương châm công tác quản lý tần số luôn phải đi trước một bước, Cục Tần số vô tuyến điện sẽ lắng nghe nhu cầu thực tế từ các doanh nghiệp sản xuất, đơn vị ứng dụng và các cơ quan quản lý, nghiên cứu. Các doanh nghiệp cần xác định rõ kênh tần số như thế nào; cần quy hoạch tần số dùng riêng hay dùng chung; độ an toàn và độ tin cậy yêu cầu ra sao... Đặc biệt việc thiết kế phần cứng, phần mềm và hệ sinh thái sản xuất thiết bị vô tuyến phụ thuộc rất lớn vào băng tần quy hoạch và do vậy, trước khi thiết kế phần cứng, mô-đun thu phát cho UAV, cần nắm rõ quy hoạch tần số để tránh việc sản xuất ra thiết bị nhưng không được cấp phép tần số để hoạt động…