Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng: Nơi nào giữ lại, nơi nào tái thiết?

Xác định rõ khu vực di dời, nơi cải tạo chỉnh trang

Theo Quyết định số 6075/QĐ-UBND, một trong những định hướng quan trọng của Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng là: “Từng bước di dời, sắp xếp, quy hoạch lại kết hợp cải tạo chỉnh trang khu dân cư ngoài đê; xác định các khu vực cải tạo chỉnh trang, tái định cư, tái thiết và xây dựng mới cân đối quy mô dân số với khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng”.

Theo đó, các khu vực di dời để tái thiết bao gồm: Khu vực không bảo đảm an toàn thoát lũ; khu vực nằm trong phạm vi mở đường giao thông (gồm trục đại lộ cảnh quan, nút giao thông và công trình hạ tầng); khu vực nằm trong phạm vi các dự án đầu tư phát triển đô thị, động lực phát triển toàn bộ trục không gian cảnh quan sông Hồng (bao gồm toàn bộ khu vực trong Vành đai II - đoạn từ cầu Nhật Tân đến cầu Vĩnh Tuy và một số khu dân cư khác được xác định cụ thể trong đồ án quy hoạch); khu vực thuộc phạm vi thực hiện các dự án phục vụ tái định cư (các khu đô thị định cư, khu đô thị đa mục tiêu tại các phường Lĩnh Nam, Long Biên, Bồ Đề, xã Bát Tràng).

Đối với khu vực cải tạo, chỉnh trang, quyết định xác định: “Những làng nghề truyền thống, làng xóm có giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc cần bảo tồn khu vực lõi, chỉnh trang hạ tầng và kiểm soát phát triển”.

Quá trình triển khai tiếp theo, sẽ tiếp tục rà soát xác định cụ thể các giải pháp quy hoạch, cải tạo chỉnh trang có điều kiện, di dời để tái thiết gắn với các quy định quy hoạch kiến trúc, hạ tầng đặc thù được cụ thể hóa trong Quy định quản lý theo Quy hoạch phân khu, Quy hoạch chi tiết 1/500 và dự án đầu tư.

Tái thiết đô thị phải gắn với con người và bản sắc

Từ định hướng quy hoạch, các chuyên gia cho rằng, tổ chức lại không gian ven sông Hồng cần được nhìn nhận trong mối quan hệ giữa phát triển đô thị, bảo tồn di sản và đời sống cộng đồng.

KTS Tô Anh Tuấn, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội nhận định, tầm nhìn đối với sông Hồng hiện đã được nâng lên, xác định đây là trục chiến lược, trục huyết mạch, không chỉ là hành lang cây xanh hay không gian cảnh quan. Sông Hồng có thể trở thành động lực mới, tạo không gian mới cho phát triển. Đây là sự thay đổi cấu trúc rất cơ bản, quan trọng trong quá trình phát triển của Thủ đô.

Ở góc độ bảo tồn và đời sống dân cư, TS Nguyễn Viết Chức, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Văn hóa - Xã hội (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) nhấn mạnh vai trò của người dân trong việc tạo dựng bản sắc văn hóa của mỗi vùng đất. Việc sắp xếp lại nơi ở cần quan tâm đến cả những giá trị tinh thần, quan hệ cộng đồng đã được hình thành qua nhiều thế hệ.

KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam cũng đề cập việc nhìn nhận các làng ven sông như những hệ sinh thái di sản. Giá trị của làng không chỉ nằm ở đình, chùa hay công trình kiến trúc mà còn được tạo nên bởi nghề truyền thống, tập quán sinh hoạt và sự gắn kết cộng đồng. Theo ông, có thể phát huy giá trị làng nghề theo hướng những “bảo tàng sống”, trong đó người dân chính là chủ thể lưu giữ, kể lại câu chuyện văn hóa của địa phương.

Trong khi đó, GS.TS Lê Văn Nghị, Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về động lực học sông biển, Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam lưu ý yêu cầu tính toán tổng thể khi phát triển không gian hai bên sông Hồng, từ mật độ xây dựng, khả năng thoát nước đến tác động của các công trình đối với phân bố dòng chảy. An toàn hệ thống đê và khả năng thích ứng của đô thị cần được đặt ra ngay từ khâu quy hoạch.

Những ý kiến này cho thấy yêu cầu đặt ra đối với quá trình tái thiết không gian ven sông là sự kết hợp giữa phát triển và bảo tồn. Cùng với việc xác định khu vực di dời, cải tạo, chỉnh trang, quy hoạch cần được triển khai đồng bộ với các giải pháp tổ chức dân cư, hạ tầng và cảnh quan.

Theo Quyết định 6075/QĐ-UBND, khu vực nghiên cứu lập quy hoạch có diện tích khoảng 11.418,96ha, quy mô dân số dự báo khoảng 800.000 người. Quy hoạch xác định các chỉ tiêu sử dụng đất gắn với quy mô dân số, trong đó đất dân dụng đạt 45m²/người; đất đơn vị ở mới từ 15-45m²/người; đất cây xanh sử dụng công cộng đạt 12m²/người; đất dịch vụ công cộng đạt 5m²/người và tỷ lệ đất giao thông đạt 13%.

Để đáp ứng quy mô dân số này, quy hoạch đặt ra yêu cầu tổ chức đồng bộ hệ thống giao thông, cấp nước, thoát nước, cấp điện, thông tin liên lạc và các công trình hạ tầng xã hội. Cụ thể, mạng lưới trường học, cơ sở y tế, công trình văn hóa, thể thao, không gian cây xanh và công viên phải được bố trí phù hợp với chức năng từng khu vực. Đối với khu dân cư ngoài đê, việc cải tạo, chỉnh trang và xây dựng mới phải gắn với yêu cầu bảo đảm hành lang thoát lũ, an toàn đê điều, phù hợp cao độ nền và đặc điểm địa hình từng khu vực.

Quyết định 6075 không chỉ xác định nơi di dời để tái thiết, nơi giữ lại cải tạo, chỉnh trang mà còn đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về đất đai, dân số và hạ tầng làm cơ sở tổ chức không gian cư trú. Đây là những căn cứ để triển khai quy hoạch, từng bước sắp xếp lại các khu dân cư ngoài đê theo đúng chức năng được xác định, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về giao thông, công trình công cộng, cây xanh và an toàn thoát lũ.