Quy định mới về xét, đề nghị tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù

Ngày 28-6-2026, Bộ Công an ban hành Thông tư số 94/2026/TT-BCA. Theo đó, việc tổ chức xét, đề nghị tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù phải tuân thủ nghiêm ngặt. Quá trình triển khai bảo đảm đúng đối tượng, khách quan, công bằng, phù hợp với chính sách khoan hồng, nhân đạo của nhà nước đối với người phạm tội, đồng thời không làm ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự.

Nhằm kiện toàn bộ máy thực hiện, Thông tư quy định cụ thể về việc thành lập Hội đồng xét, đề nghị tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù tại các cơ sở giam giữ phạm nhân. Đối với trại giam, Hội đồng được lập ra gồm Giám thị làm Chủ tịch; Phó Giám thị phụ trách công tác giáo dục, hồ sơ làm Ủy viên Thường trực; các ủy viên khác là các Phó Giám thị, các Đội trưởng, các Trưởng phân trại; Ủy viên Thư ký là chỉ huy Đội Giáo dục, hồ sơ.

Đối với trại tạm giam, Hội đồng gồm Giám thị làm Chủ tịch; Phó Giám thị phụ trách phân trại quản lý phạm nhân làm Ủy viên Thường trực; các ủy viên khác gồm các Phó Giám thị, các Đội trưởng, các Trưởng phân trại; Ủy viên Thư ký là chỉ huy Đội Tham mưu Tổng hợp (đối với trại tạm giam thuộc Bộ) hoặc chỉ huy Phân trại quản lý phạm nhân (đối với trại tạm giam thuộc Công an cấp tỉnh). Trường hợp đơn vị chưa bố trí đủ chức danh hoặc có thay đổi về tổ chức bộ máy thì người có thẩm quyền quyết định thành phần tham gia phù hợp với chức năng, nhiệm vụ thực tế.

Về cơ chế vận hành, các Hội đồng làm việc theo chế độ tập thể và quyết định theo đa số. Một cuộc họp hợp lệ của Hội đồng phải có ít nhất 2/3 tổng số thành viên tham dự; danh sách phạm nhân đề nghị tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù chỉ được thông qua khi có trên 2/3 tổng số thành viên dự họp biểu quyết đồng ý và toàn bộ diễn biến phải được lập biên bản chi tiết. Nếu Chủ tịch Hội đồng vắng mặt thì giao Ủy viên thường trực chủ trì cuộc họp; trường hợp thành viên vắng mặt thì người có thẩm quyền có thể quyết định bổ sung, thay thế thành viên nhằm bảo đảm công tác xét duyệt diễn ra kịp thời, khách quan.

Đặc biệt, quy trình xét, đề nghị và thẩm định hồ sơ đối với phạm nhân bị kết án về tội xâm phạm an ninh quốc gia và phạm nhân bị kết án tù chung thân chưa được giảm xuống tù có thời hạn (thuộc điểm a, điểm b khoản 1 Điều 67 của Bộ luật Hình sự) được kiểm soát hết sức chặt chẽ qua nhiều cấp nghiệp vụ. Đối với phạm nhân bị kết án về các tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia, Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng sau khi nhận hồ sơ phải có văn bản xin ý kiến các Cục an ninh có liên quan.

Tiếp đó, Cục xin ý kiến Thứ trưởng, Thủ trưởng Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an và Thứ trưởng, Thủ trưởng Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an để tổng hợp ý kiến, báo cáo Bộ trưởng Bộ Công an xem xét. Chỉ sau khi có văn bản đồng ý của Bộ trưởng Bộ Công an, cơ sở giam giữ mới làm văn bản đề nghị Tòa án có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Đối với trường hợp phạm nhân phạm tội đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia hoặc phạm nhân bị kết án tù chung thân chưa được giảm xuống tù có thời hạn, quy trình đòi hỏi phải có sự phối hợp và chấp thuận của lãnh đạo các cơ quan tư pháp trung ương.

Cụ thể, sau khi hoàn thành các bước lấy ý kiến các Cục an ninh liên quan và Thứ trưởng phụ trách nghiệp vụ theo quy định (đối với trường hợp tù chung thân chưa giảm án thì xin ý kiến Thứ trưởng, Thủ trưởng Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an trước khi báo cáo Bộ trưởng), Cục Cảnh sát quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng sẽ báo cáo để Bộ trưởng Bộ Công an ký văn bản đề nghị Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho ý kiến.

Sau khi nhận được văn bản đồng ý của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Cục mới có văn bản thông báo cho cơ sở giam giữ phạm nhân để làm văn bản đề nghị Tòa án có thẩm quyền xem xét, ra quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù.

Thông tư số 94/2026/TT-BCA chính thức áp dụng từ ngày 1-7-2026, thay thế hoàn toàn cho Thông tư số 120/2021/TT-BCA ngày 9-12-2021.

Theo luật sư Diệp Năng Bình (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), dưới góc độ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, quy định về cơ chế làm việc tập thể, quyết định theo đa số tại khoản 4 Điều 3 Thông tư số 94/2026/TT-BCA và quy trình thẩm định nhiều cấp đối với một số nhóm phạm nhân quy định tại khoản 2 Điều 4 Thông tư này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo đảm tính khách quan, minh bạch và đúng đối tượng khi thực hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của nhà nước.

Ở góc độ pháp lý, Thông tư số 94/2026/TT-BCA chỉ quy định trình tự, thủ tục tổ chức xét và thẩm định hồ sơ, không làm phát sinh hay thu hẹp quyền của người chấp hành án. Các điều kiện để được giảm thời hạn chấp hành án phạt tù hoặc tạm đình chỉ chấp hành án vẫn phải được thực hiện theo Điều 63 và Điều 68 của Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017). Điều này thể hiện nguyên tắc mọi quyết định liên quan đến quyền, lợi ích của người chấp hành án đều phải được thực hiện trên cơ sở pháp luật, không phụ thuộc vào nhận định chủ quan của bất kỳ cá nhân hay cơ quan nào.

"Có thể thấy, sự kết hợp giữa cơ chế biểu quyết tập thể với quy trình thẩm định nhiều cấp tạo nên một cơ chế kiểm soát quyền lực nội bộ chặt chẽ. Điều này vừa bảo đảm thực hiện đúng chính sách nhân đạo, khoan hồng của Đảng và nhà nước đối với người thực sự có quá trình cải tạo tốt, đủ điều kiện được xem xét, vừa góp phần bảo đảm an toàn xã hội, phòng ngừa việc áp dụng chính sách không đúng đối tượng. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để nâng cao tính minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan thi hành án hình sự và củng cố niềm tin của xã hội vào sự công bằng, nghiêm minh nhưng vẫn nhân văn của pháp luật hình sự Việt Nam" - luật sư Diệp Năng Bình chia sẻ thêm.